II SA/Op 71/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 kwietnia 2014 r. wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. i T. S. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 2 grudnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie przedłożenia ekspertyzy technicznej obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. E. S. i T. S. (małżonkowie) wnieśli pismem z dnia 16 stycznia 2014 r., skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 2 grudnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie przedłożenia ekspertyzy technicznej obiektu budowlanego. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia solidarnie z mężem, wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, E. S. złożyła w dniu 5 marca 2014 r., mieszcząc się w terminie do uiszczenia wpisu do skargi, (wezwanie w tym przedmiocie doręczono do rąk jej pełnomocnika T. S. w dniu 26 lutego 2014 r.), na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, utrzymują się z jej emerytury w kwocie 795,94 zł. Jedyny majątek jaki posiada, to nieukończona budowa segmentu budynku jednorodzinnego w dużej mierze do rozbiórki, oraz prawo wieczystego użytkowania działki budowlanej. Mąż T. jest w wieku 60 lat, nie pracuje z powodu choroby, pozostaje pod opieką poradni kardiologicznej. Podniosła, że spór z wykonawcą budowy "pochłonął wszelkie możliwe środki finansowe." Spór ten trwał ponad 12 lat i mimo wygranego procesu oraz uzyskania tytułu wykonawczego obejmującego m.in. zwrot kosztów procesu, egzekucja komornicza dotychczas jest bezskuteczna, co jak wskazała, potwierdza, pismo Komornika znajdujące się w aktach sprawy. Skarżąca w załączeniu przesłała kopię przekazu pocztowego swojej emerytury z dnia 20 lutego 2014 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, Wydział II, w związku ze złożonym urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącą, do rąk jej pełnomocnika, pismem z dnia 11 marca 2014 r., do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez złożenie wyjaśnień i dokumentów: - wskazanie jakie opłaty miesięczne ponosi E. S. i jej mąż T. S. na utrzymanie swojego miejsca zamieszkania, z tytułu przykładowo: ogrzewania, energii elektrycznej, wody, itd. - przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, także należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - przedłożenie zaświadczenia aktualnego z Urzędu Pracy o zarejestrowaniu T. S., jako osoby bezrobotnej, - przedłożenie zaświadczenia lub innego dokumentu (karty leczenia szpitalnego itp.), o złym stanie zdrowia T. S. i wskazanie wysokości i rodzajów ponoszonych w związku z tym kosztów, poprzez nadesłanie rachunków z tym związanych, - przedłożenie dokumentu – pisma Komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji przeciwko wykonawcy budowy domu (pomimo oświadczenia w rubryce nr 11 wniosku o prawo pomocy, że dokument ten znajduje się w aktach sprawy, referendarz sądowy nie odnalazł go w aktach administracyjnych, ani sądowych), - wskazanie jakiej powierzchni jest lokal mieszkalny pod adresem, którego zamieszkuje E. S. wraz mężem, - wskazanie, gdzie znajduje się nieukończona budowa segmentu jednorodzinnego (adres), jakiej jest powierzchni, na jakiej wielkości działce gruntu i czyją ta działka stanowi własność, Jednocześnie wezwanie zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Wskazano też, że termin ten może na wniosek skarżącej zostać przedłużony. Skarżąca odebrała to wezwanie w dniu 17 marca 2014 r., doręczono je do rąk jej pełnomocnika. Skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na wezwanie do dnia wydania niniejszego postanowienia. W między czasie prowadzono była natomiast korespondencja z pełnomocnikiem skarżącej, odnośnie ochrony danych osobowych w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnikowi wyjaśniono pismem z dnia 27 marca 2014 r., stanowiącym odpowiedź na jego pismo z dnia 14 marca 2014 r., że postanowienie odnośnie prawa pomocy doręczane jest tylko wnioskodawcy. Wyjaśniono także, że żądanie dodatkowych danych pozostaje w zgodzie z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. Wskazano, że według art. 23 ust. 1 ustawy, przetwarzanie danych jest dopuszczalne, gdy osoba, której dane dotyczą wyrazi na to zgodę (pkt 1), a także, gdy jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa (pkt 2). Przetwarzanie pewnych danych wrażliwych, jak np. informacji o stanie zdrowia, stosownie do art. 27 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 ustawy, jest również dopuszczalne, gdy jest to niezbędne do dochodzenia praw przed sądem. Art. 246 § 1 P.p.s.a., nakłada natomiast na stronę obowiązek wykazania, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym złożyć wniosek oraz przedstawić określone informacje. Dla realizacji tego uprawnienia konieczne jest więc przetwarzanie danych osobowych. Wniosek skarżącej obejmuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni nie przesłała żadnych wymienionych przez referendarza dodatkowych dokumentów, ani wyjaśnień pozwalających ustalić jej sytuację materialną i finansową, w stopniu wystarczającym do oceny czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym lub w jakimkolwiek zakresie. Referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub chociaż częściowym Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. E. S., pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazała, aby w jej przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła bowiem, że rodzina utrzymuje się tylko z jej emerytury w kwocie795,94 zł., a mąż nie pracuje, z uwagi na zły stan zdrowia. Przedstawiona przez skarżącą we wniosku sytuacja finansowa jej rodziny wzbudziła wątpliwości referendarza sądowego, ponieważ kwota 800 zł z jej emerytury nie wydaje się być kwotą wystarczającą na życie dla dwóch osób, dlatego podjął on próbę wyjaśnienia, czy faktycznie emerytura skarżącej jest jedynym źródłem finansowania jej rodziny. Skarżąca jednakże nie przedłożyła żadnych dokumentów pozwalających uprawdopodobnić ten fakt, nie wymieniła jakie ponosi obciążenia w związku z utrzymaniem mieszkania, ani też nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych swoich i należących do członków gospodarstwa domowego. Szczególnie, wątpliwości referendarza sądowego wzbudza, jak skarżąca przy deklarowanym dochodzie była w stanie sfinansować budowę domu, nasuwa to bowiem przypuszczenie, że posiadała ona jakieś dodatkowe środki finansowe (dochody, oszczędności, czy inne składniki majątkowe). Skarżąca jednakże nie przesłała dokumentów służących wyjaśnieniu tej kwestii, brak jest zatem materiału pozwalającego na ocenę jej możliwości zapłaty kosztów postępowania. Ponadto skarżąca nie wyjaśniła, czy nieukończony segment do rozbiórki jest jej miejscem zamieszkania, czy też stanowi odrębną nieruchomość, a zatem kwestii jakie ma nieruchomości na własność Z tych też względów, nie mogąc określić faktycznej sytuacji materialnej rodziny skarżącej, w celu zbadania przesłanek przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.