II SA/Op 74/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. W. – P. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], Nr [...], znak sprawy: [...] w przedmiocie zmiany sposobu użytkowania obiektu na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. zwolnić skarżącą od uiszczenia części wpisu od skargi w wysokości 300 (trzysta) złotych, 2. w pozostałym zakresie, niewymienionym w pkt 1, wniosek oddalić. Pismem z dnia 30 stycznia 2009 r. A. W. – P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], Nr [...], znak sprawy: [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o umorzeniu postępowania w sprawie zmiany sposobu użytkowania lokali użytkowych nr [...] i [...], zlokalizowanych na parterze budynku mieszkalno – usługowego w G., przy ulicy [...]. W wykonaniu zarządzenia z dnia 9 marca 2009 r., wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi, w terminie 7 dni, w kwocie 500 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym przez Sąd do uiszczenia wpisu, A. W. – P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie skarżąca wskazała na złą sytuację finansową, uniemożliwiającą jej pokrycie kosztów sądowych. Podała, że wraz z mężem są emerytami, a także inwalidami. Skarżąca ma trwałe uszkodzenie narządu ruchu, na potwierdzenie czego przedłożyła kserokopię orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia 9 marca 2009 r. Jej mąż jest natomiast inwalidą słuchu. Ponadto skarżąca stwierdziła, że spłaca kredyt zaciągnięty na kupno mieszkania, a w oświadczeniu o dochodach i stanie majątku stwierdziła, że posiada mieszkanie o powierzchni 112,5 m² i garaż o powierzchni 16 m², a także uzyskuje wraz z mężem dochód z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2.948,89 zł (2.637,64 zł netto) miesięcznie. A. W. – P. oświadczyła również, że posiada samochód osobowy marki "Daewoo Matiz" (rok prod. 2000), który jest niezbędny dla jej egzystencji w związku ze stanem inwalidztwa. Referendarz sądowy pismem z dnia 9 kwietnia 2009 r., wezwał skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku przez przedłożenie stosownych dokumentów oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień. Skarżąca zastosowała się do wezwania i przedłożyła wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, kserokopie decyzji z marca 2008 r. o wysokości przyznanych skarżącej i jej mężowi emerytur z ZUS, kserokopie rachunków i faktur z tytułu opłat lokalowych. Przedstawiła także specyfikację tychże opłat mieszkaniowych oraz kosztów utrzymania rodziny. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dale w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W rozpoznawanej sprawie kwestią wymagającą rozważenia jest prawo skarżącej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przyznanie tej pomocy, w świetle utrwalonego w literaturze prawniczej poglądu (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz." T.Woś, H.Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis", Warszawa 2005, s. 632), następuje po zbadaniu zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Sąd przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Przede wszystkim na uwadze zatem należy mieć fakt, iż rodzina wnioskodawczyni osiąga dochody w łącznej wysokości 2.637,64 zł netto złotych miesięcznie, przez co średni dochód na członka rodziny kształtuje się na poziomie ok. 1.320 zł. Rodzina ponosi, co wynika ze złożonych przez skarżącą dokumentów, comiesięczne wydatki na cele mieszkaniowe w łącznej wysokości 860 zł (opłata za energię – 102,08 zł; gaz – 451,00 zł; za wodę – 52,70 zł; za telefony – średnio: 220,00 zł; z tytułu podatku od nieruchomości – średnio: 21,00 zł). Ponadto, comiesięcznie członkowie rodziny skarżącej ponoszą koszty związane ze spłatą kredytu w wysokości 425,16 zł, co wynika z przedłożonego do akt sprawy planu spłaty raty kredytu. Z planu tego jednakże nie wynika cel na jaki został kredyt zaciągnięty, a podnoszony przez skarżącą we wniosku, a mianowicie zakup mieszkania. Nie wynika także z niego, na jaką kwotę kredyt został zaciągnięty oraz jakie są zasady jego spłaty. Określając inne wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny, A. W. – P. podała, że ponosi wydatki z tytułu wyżywienia w wysokości 800 – 900 zł; z tytułu zakupu lekarstw - 120 zł; środków czystości - 60 zł, a także z tytułu konserwacji samochodu – 150 zł. Po uwzględnieniu powyższych okoliczności, orzekający nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż rodzina skarżącej uzyskuje stałe miesięczne dochody, i to mające charakter źródeł stałych, tj. emerytury z ZUS. Ponadto strona wskazuje, iż ma do spłacenia kredyt, którego miesięczna rata wynosi 425,16 zł. Na pewno jest to okoliczność wpływająca na bieżącą kondycję portfela rodzinnego, jednakże trzeba zaznaczyć, iż sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Rozpoznając dalej wniosek trzeba podnieść, że wnioskodawczyni wykazuje majątek, a mianowicie mieszkanie o powierzchni 112,5 m², garaż oraz samochód. Nie można zatem stwierdzić, iż strona skarżąca należy do grona osób niemajętnych i biednych, choćby właśnie ze względu na posiadany majątek. Już na marginesie wskazać także warto, że strona jest w stanie i niejako godzi się na ponoszenie dość wysokich (np. opłata za gaz w wysokości 451,00 zł miesięcznie, czy 220,00 zł miesięcznie za telefony), w porównaniu do przeciętnych znanych referendarzowi, kosztów utrzymania. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, na podstawie przedstawionych powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia części wpisu sądowego należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Ponadto zważyć należy, że koszty sądowe w niniejszej sprawie, kształtują się na poziomie 850 zł, tj. wymagany na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 500 zł, a także ewentualnie w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej przy oddaleniu skargi – opłata kancelaryjna za sporządzenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100,00 zł i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250,00 zł. Biorąc zatem pod uwagę wysokość tych kosztów w stosunku do sytuacji materialnej skarżącej i zakresu udzielonej jej niniejszym postanowieniem pomocy, stwierdzić można, że konieczność poniesienia pozostałej części należnych kosztów sądowych nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a także odpowiada celowi instytucji prawa pomocy, która powinna być zagwarantowana tylko najbardziej potrzebującym. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 P.p.s.a., będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.