II SA/Op 78/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant sekretarz sądowy Dorota Rak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2006 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego T. N. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadmnistracyjnego. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 1 - 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), odmówił przyznania uprawnień kombatanckich T. N. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, iż strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu urodzenia się w czasie deportacji matki do obozu pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy. Wskazywany przez stronę rodzaj represji nie jest represją w rozumieniu ustawy kombatanckiej. Organ jednocześnie wskazał, iż uprawnienia z tytułu deportacji do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy reguluje ustawa z dnia 31 maja 1996 r. i stąd też by możliwe było wydanie decyzji w oparciu o jej zapisy niezbędne jest złożenia wniosku przez osobę zainteresowaną. Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się T. N., wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu swojego żądania podkreślał, że urodził się w obozie pracy przymusowej. Po jego urodzeniu matka była przesłuchiwana przez policję niemiecką i represjonowana, a także została skierowana do obozu zamkniętego o większym rygorze, a nawet groziło jej wywiezienie do obozu koncentracyjnego, a przez to on jako małe dziecko cierpiał. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., po ponownym rozpoznaniu sprawy, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 1 ust. 2 – art. 4, art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia z dnia [...], Nr [...], odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich T. N. W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, iż po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego, uznał, iż wniosek T. N. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem z przedłożonych dokumentów wynika, że zainteresowany urodził się w dniu 18 sierpnia 1944 r. w miejscowości Z. (gmina [...] – nazwa niemiecka [...]) z matki deportowanej do pracy przymusowej na obszar ówczesnej III Rzeszy. Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z urodzeniem się z rodziców deportowanych do pracy przymusowej na obszar III Rzeszy nie łączy żadnych skutków prawnych, bowiem ustawodawca tego rodzaju okoliczności nie zaliczył do działalności kombatanckiej, ani też równorzędnej z kombatancką, jak też i stanowiącej represję uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu złożył T. N. W złożonej skardze żądał uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także obciążenia kosztami postępowania Skarbu Państwa. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślał, że złożył dokumenty potwierdzające jego urodzenie się i pobyt w obozie zamkniętym o większym rygorze w miejscowości Z. Samo urodzenie się i ukrywanie w obozie stanowiło niebezpieczeństwo wykrycia i śmierci jego oraz matki, a tym samym w jego ocenie powyższe okoliczności stanowią podstawę do przyznaniu uprawnień kombatanckich o które zabiega. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialno - prawnym. Oznacza to, że sąd kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem i może decyzję taką uchylić lub stwierdzić jej nieważność, tylko wówczas, gdy narusza ona prawo materialne lub procesowe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dodać przy tym należy, iż sąd nie jest władny do zastępowania organów administracji państwowej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], który po ponownym rozpoznaniu sprawy, T. N. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia z dnia [...], Nr [...], odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich T. N. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, iż nie odpowiada ona kryterium legalności, narusza bowiem przepisy prawa procesowego. Na wstępie zaznaczyć należy, iż sąd podziela stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., iż ustawodawca w przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) nie uznał okoliczności urodzenia i pobytu wraz z rodzicami deportowanymi do pracy w III Rzeszy za podstawę przyznania uprawnień kombatanckich. Żaden, bowiem z przepisów w/w ustawy nie przewiduje takiej sytuacji. Pogląd taki wyrażony został min. w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 27 maja 2004 r., syg. akt II SA/Bd 71/04. Warunki nabycia uprawnień kombatanckich zostały ściśle określone w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. Podstawę materialnoprawną uznania danej osoby za kombatanta definiuje art. 1 ustawy. W myśl tego przepisu kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawodawca w art. 2 ustawy sprecyzował także jakiego typu zachowania uznane zostały za działalność równorzędną z działalnością kombatancką oraz wskazał w art. 3 ustawy czas pobytu w jakiego typu obozach, więzieniach oraz ośrodkach zagłady zaliczany jest do okresów działalności kombatanckiej. W artykule 4 ustawy zdefiniowane zaś zostało przez ustawodawcę pojęcie represji. Represją w rozumieniu tzw. ustawy o kombatantach są min. okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, jak również w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (ust. 1 pkt 1 a i b art. 4 ustawy). Skarżący T. N. składając wniosek o powtórne rozpoznanie jego wniosku dotyczącego przyznania uprawnień kombatanckich zawarł w nim nowe okoliczności, na które uprzednio nie wskazywał. Mianowicie skarżący podnosił, iż w wyniku jego urodzenia matka poddana została represjom, była przesłuchiwana przez niemiecką policję oraz została przeniesiona do obozu zamkniętego o zwiększonym rygorze. Treść tego wniosku, wskazuje na zaistnienie w przedmiotowej sprawie nowych okoliczności faktycznych, których uprzednio nie przytaczał skarżący. Organ odwoławczy dysponując takimi informacjami, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, i przy zastosowaniu podstawowych zasad prawa administracyjnego, zawartych min. w art. 7, art. 8, art. 9 Kpa winien dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika dla organu zobowiązanie do udzielenia stronie informacji faktycznej i prawnej (art. 9 Kpa). Powyższe oznacza obowiązek udzielania stronie informacji o okolicznościach faktycznych prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W wyroku z dnia 23 lipca 1992 r., III ARN 40/92, SN przyjął, iż obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 Kpa) powinien być rozumiany szeroko, jak to jest możliwe. Obowiązkiem organu administracji publicznej, a takowym jest Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., jest obowiązek czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu organ winien udzielić im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organ nie tylko nie udzielił skarżącemu żadnych wskazówek, ani informacji, ale także nie zażądał uściślenia, czy też uzupełnienia złożonego w dniu 7 listopada 2005 r. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Organ nie zażądał od T. N. wskazania dowodów z których wynikałoby, że matka skarżącego po jego urodzeniu była represjonowana w rozumieniu art. 4 ustawy oraz, że skierowana została do obozu zamkniętego lub miejsca odosobnienia, które pozwalałoby na zastosowanie przepisów powołanej ustawy. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie zażądał podania przez skarżącego nazwy obozu zamkniętego o ostrzejszym rygorze, do którego została przeniesiona po porodzie jego matka. Nie zażądał od wnioskodawcy także wyjaśnienia czy obóz o którym pisze we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, to ten sam obóz w którym przebywała jego matka, czy też inny. Brak tej informacji spowodował, że organ nie dokonał oceny charakteru tego obozu, w którym przebywała osoba ubiegająca się o przyznanie uprawnień kombatanckich, a więc zaniechał zbadania czy nie występują w sprawie przesłanki określone w art. 4 ust. 1 ustawy. Ustalenie zaś powyższych okoliczności stanowiło zasadniczą kwestię dla prawidłowego powtórnego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Organ zobowiązany był ustalić, czy w konkretnej sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący T. N. możliwe było zastosowanie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a więc czy wystąpiły bądź nie przesłanki ustawowe pozwalające przyznać wnioskodawcy uprawnienia kombatanckie. Stosownie bowiem do art. 7 i art. 77 § 1 Kpa, w toku postępowania administracyjnego, organ zobowiązany był pojąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Oznacza to zatem, iż to organ administracji publicznej, a nie strona postępowania ma obowiązek podjąć kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nadto to organ właśnie administracji publicznej jako podmiot kierujący postępowaniem, a nie strona postępowania, obowiązany jest, zgodnie z art. 77 Kpa, w sposób wyczerpujący zebrać, a następnie rozpatrzyć cały materiał dowodowy. (por wyrok WSA w Warszawie z 09.04.2004 r., II SA 1631/03; podobnie wyrok NSA z 23.04.2002 r. syg. I SA 274/02; wyrok NSA z 01.04.2002 r., syg. V SA 115/01) Pod pojęciem materiał dowodowy rozumieć należy ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dowodowe nie może zostać zakończone dopóki organ nie ustali czy stan faktyczny przewidziany w normie prawnej wystąpił, czy też nie w rozpoznawanej sprawie. W przedmiotowej sprawie wymóg ten dotyczył oceny zaistnienia bądź nie ustawowych przesłanek pozwalających na przyznanie uprawnień kombatanckich skarżącemu. W niniejszej sprawie postępowanie w tym zakresie nie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i pełny. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. rozpoznając ponownie sprawę T. N., w wyniku złożenia przez niego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a więc w istocie zaskarżenia decyzji wydanej w I instancji przez tegoż Kierownika, obowiązany był ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pełnił rolę organu odwoławczego, a zatem nie mógł się ograniczyć jedynie do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany był rozpatrzyć ponownie merytorycznie sprawę w jej całokształcie. Oznacza to, że miał on obowiązek rozpatrzeć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. W postępowaniu odwoławczym organ nie może ograniczać się do stanu sprawy z daty wydania decyzji przez organ I instancji, lecz musi uwzględniać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozpoznawania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (odwołania). Co więcej, w świetle art. 138 § 2 Kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, tylko wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Zgodnie bowiem z treścią art. 136 Kpa organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż, wobec okoliczności podniesionych przez skarżącego w "odwołaniu" organ odwoławczy obowiązany był zobowiązać skarżącego do wskazania nazwy obozu zamkniętego o ostrzejszym rygorze, do którego została przeniesiona po porodzie jego matka, wyjaśnienia czy obóz o którym pisze we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy to ten sam obóz w którym przebywała jego matka, czy też inny, a dopiero po uzyskaniu tych wyjaśnień winien dokonać oceny charakteru tego obozu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji winno nadto wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej, a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają, którym z fragmentów normy prawnej zastosowanej w sprawie (art. 107 § 3 Kpa). Okoliczności na które wskazano powyższej nie zostały należycie rozważone przez organ II instancji. W sprawie zaistniała zatem sytuacja, w której organ wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niepełne ustalenia stanu faktycznego, jak również w sposób niepełny, lakoniczny rozważył stan prawny. Stwierdzone uchybienia, które mogą mieć istotny wpływ na wynik postępowania, uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu...(Dz. U Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt 2 oparto na dyspozycji art. 152 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.