II SA/Op 8/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Teresa Cisyk - spr. Sędziowie sędzia NSA Jerzy Krupiński sędzia WSA Krzysztof Bogusz Protokolant: referent Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2005r. sprawy ze skargi T. F. i M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...], Nr [...] wydaną na podstawie art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209, ze zm), odmówił nieodpłatnego nabycia przez T. F. oraz M. F. prawa własności nieruchomości gruntowej, położonej w K. oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr: A B z obrębu [...] o łącznej pow. 0,0767 ha, ujawnionej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. W uzasadnieniu organ podał, iż wnioskodawcy: T. F. oraz M. F. złożyli wniosek o nieodpłatne nabycie prawa własności do ww. nieruchomości gruntowej, której są współużytkownikami wieczystymi. Prezydent wskazał, iż zgodnie z brzmieniem art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie tejże ustawy tj. w dniu 24 października 2001r., użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości. Z akt dotychczas prowadzonego postępowania wynika, że użytkownikami wieczystymi po śmierci H. K. (w dniu 25 maja 1993roku) oraz B. F. (w dniu 29 czerwca 1993 roku) stali się: T. F. - współużytkownik wieczysty nieruchomości w udziale wynoszącym 30/64 części, M. F. - 30/64 części, oraz Z. K. w 4/64 części. W wyniku dalszego postępowania spadkowego po zmarłym w dniu 24 września 2001 roku Z. K. współużytkowanie nabył Skarb Państwa w całości. W związku z opisanym stanem rzeczy na dzień 24 października 2001r. współużytkownikami wieczystymi działek nr: A i B byli: M. F. (w udziale wynoszącym 30/64 części), T. F. (w udziale wynoszącym 30/64 części) oraz Skarb Państwa (w udziale wynoszącym 4/64 części). Zgodnie z art. l ust. 2 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności do nieruchomości nieodpłatne nabycie prawa własności do nieruchomości następuje na wniosek osoby fizycznej, a także osoby fizycznej będącej jej następcą prawnym /Dz. U. z 2001r. nr 113 poz. 1209, ze zm.) Organ podkreślił, że w powyższym przypadku występuje okoliczność, że współużytkownikiem wieczystym w 4/64 części jest osoba (Skarb Państwa) nie będąca osobą fizyczną, a zatem nie spełniająca wymogów ustawy. Organ dodał, że działka nr B będąca w użytkowaniu wieczystym została faktycznie zabudowana na cele mieszkaniowe, natomiast działka nr A nie jest zabudowana, figuruje opieracie ewidencji gruntów jako działka niezabudowana, oraz, że przedmiotowa nieruchomość, będąca w użytkowaniu wieczystym znajduje się na obszarach Państwa Polskiego i wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Od powyższej decyzji odwołanie złożyli T. F. oraz M. F., podnosząc, że są następcami prawnymi i dziedziczą łącznie 60/64 udziałów w opisanej nieruchomości, zatem uznali odmowę stwierdzenia nieodpłatnego nabycia własności za bezzasadną, czym organ I instancji dopuścił się obrazy przepisu art. l ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Podnieśli, że spełniają wszystkie warunki określone w przepisach przywołanej ustawy, które uprawniają ich do uzyskania z mocy prawa udziałów we własności nieruchomości odpowiadających im udziałom w wieczystym użytkowaniu. Dodali, że zainicjowali również postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia praw do spadku po Z. K., pomimo faktu , iż to właśnie organ I instancjo winien wystąpić o to do Sądu, przy czym ograniczył on się jedynie do zawieszenia postępowania na podstawie art. 94 pkt. 4 KPA zostało podjęte. W wywodach podkreślili, iż ich zdaniem nabyli z mocy prawa własność opisanej nieruchomości, każdy w 30/64 części we współwłasności ze Skarbem Państwa, który dzierży udziały mocą dziedziczenia ustawowego w 4/64 części. Wskazali, że forma wniosku jak i podmiot uprawniony do jego złożenia nie zostały określone w ustawie, zaś organ I instancji wypowiedział się do nie złożonego wniosku przez Skarb Państwa, posiadającego 4/64 części udziału, natomiast pominął milczeniem złożone wnioski przez skarżących, co należy ocenić jako naruszenie przepisów art. 9 i art. 11 kpa. Zdaniem skarżących, organ nie wskazał przepisu, z którego wynika przesłanka negatywna do załatwienia ich wniosku. Ponadto uznali, że w kwestii odmowy organ I instancji przekroczył dozwolone prawem reguły interpretacyjne formułując stanowisko w sprawie negatywnego załatwienia wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy, wskazał współużytkowników wieczystych działek nr A i B oraz przywołując brzmienie art. l ust. l i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie trzeba mieć na względzie również ogólne zasady rządzące prawem użytkowania wieczystego. W szczególności chodzi o art. 232 § l Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym prawo użytkowania wieczystego może obejmować wyłącznie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków, co wyłącza cyt.: "dopuszczalność takiego rozporządzenia prawami do gruntu, które prowadziłoby do powstania współwłasności i użytkowania wieczystego na tym samym gruncie" (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1995r. sygn. akt III CZP 127/95, OSNC 1996/1/12). Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy organ stwierdził, że występuje tu współużytkowanie wieczyste osób fizycznych i Skarbu Państwa. Niemożliwe jest zatem zastosowanie przepisów ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości wobec Skarbu Państwa, skoro ustawa reguluje tylko nabywanie prawa własności przez osoby fizyczne - art. l ust. l i ust. 2 ustawy. Stad organ odwoławczy wskazał na brak przesłanek uwłaszczenia, gdy jeden ze współużytkowników wieczystych, choćby z minimalnym udziałem, nie jest osobą fizyczną. Dodał, iż w tej sytuacji bez znaczenia jest fakt, że odwołujący byli użytkownikami wieczystymi wnioskowanych działek w dacie 26 maja 1990r. i 24 października 2001r. Podniesiona uwaga, co do sformułowania przez organ I instancji, "odmawiam nieodpłatnego nabycia..." zamiast odmowy stwierdzenia nieodpłatnego nabycia została przez organ odwoławczy uznana za trafną, jednakże nie skutkującą uchyleniem decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego, T. F. i M. F. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucili naruszenie przepisu art. l ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209, ze zm.), polegające na bezzasadnym odmówieniu stwierdzenia nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości na rzecz skarżących, będących następcami prawnymi w wymienianych przez ustawę datach granicznych. Skarżący podnieśli, że opisując negatywną przesłankę, nie wskazano przepisu, z którego ta przesłanka miałaby wynikać, stanowiąc, że w przypadku zbiegu uprawnienia do nabycia prawa własności przez osoby fizyczne z udziałem w masie, spadkowej Skarbu Państwa, uniemożliwia nabycia prawa własności tym osobom w częściach przypadających im z tytułu dziedziczenia. Cytując wyrok NSA z dnia 28 września 2000r. I SA 1398/99, skarżący wywodzili, iż stanowisko organu jest nie do przyjęcia, gdyż doszłoby do faktycznej współwłasności następców prawnych użytkowników wieczystych z właścicielem w osobie Skarbu Państwa, bowiem logicznym jest, że Skarb Państwa nie mógłby dzierżyć roli użytkownika wieczystego na gruncie stanowiącym de facto jego własność. Stąd uznali, że organy swoimi decyzjami nie tylko naruszyły przepisy prawa, bowiem rozstrzygnięcia swoje opierały na nie istniejących negatywnych przesłankach przemawiających za odmową stwierdzenia nabycia nieruchomości lecz również, pozbawili skarżących możliwości nabycia przez nich własności w sposób przewidziany w ustawie o nieodpłatnym nabyciu własności zgodnie z przepisami ustawy w sytuacji, gdy obaj spełnili wszystkie w opisane w ustawie warunki jej nabycia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Na zasadzie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzygają spory kompetencyjne i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa wyżej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym, podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Przepis art. 145 § 1 pkt 2 powyższej ustawy obliguje sąd do stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) lub w innych przepisach. Sąd administracyjny zatem ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, przy czym rozważa prawo obowiązujące w dniu jej wydania jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji. W ramach kontroli legalności, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu (...), sąd nie jest związany granicami skargi. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy, podzielił stanowisko organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej w K. oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr: A i B, przez T. F. i M. F., wieczystych użytkowników do 60/64 części tej nieruchomości. Podstawą materialnoprawną odmowy, stanowił przepis art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.), który w dniu wydania zaskarżonej decyzji, określał warunki jakie powinna spełniać osoba fizyczna (ust. 1) lub jego następca prawny (ust.2), będący użytkownikiem wieczystym, aby nabyć nieodpłatnie nieruchomość gruntową. W tym miejscu należy wskazać, że Sąd podziela stanowisko organu, iż ustawa dotyczy wyłącznie osób fizycznych, a zatem osobom prawnym uprawnienie z tej ustawy nie przysługuje. Stąd żądanie przez skarżących wskazania przepisu na tą okoliczność należy podać z regulacji podmiotowej przywołanej ustawy. Dodać należy, że bezwzględnym warunkiem dopuszczającym do nieodpłatnego nabycia prawa własności przez użytkowników wieczystych (osoby fizyczne), jest spełnienie warunku posiadania prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu 24 października 2001r. tj. w dniu wejścia w życia przywołanej wyżej ustawy. Poprzez przedmiotową ustawę oraz jej nowelizację w roku 2002 i 2003, nabycie prawa własności przez użytkowników wieczystych dotyczy również następców prawnych, bowiem celem powołanej ustawy było stworzenie możliwie szerokiego kręgu użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi. Bezsporną okolicznością w sprawie jest, że współużytkownikami wieczystymi nieruchomości gruntowej, położonej w K. oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr: A, B z obrębu [...], o łącznej pow. 0,0767 ha, ujawnionej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. są: T. F. w 30/64 części, M. F. w 30/64 części oraz Skarb Państwa w 4/64 części (spadek po Z. K. - postanowienie Sądu Rejonowego w K. Wydz. Cywilny z dnia [...] sygn. akt [...]). Wskazać należy, że właścicielem opisanej nieruchomości jest gmina, czyli jednostka samorządu terytorialnego, a nie jak sugerują skarżący Skarb Państwa. Stąd kwestią kluczową w rozpoznawanej sprawie, przy różnym statusie prawnym użytkowników wieczystych tej nieruchomości, jest rozważenie czy możliwe jest uwzględnienie wniosku skarżących, które sprowadziłoby się do tego, iż sporna nieruchomość stałaby się współwłasnością osób fizycznych i gminy, i na takiej nieruchomości ustanowione byłoby prawo użytkowania wieczystego w 4/64 częściach, na rzecz osoby prawnej, w tym przypadku Skarbu Państwa. Sąd w tych rozważaniach podziela stanowisko organu, że rozpatrując kwestię nieodpłatnego nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości gruntowej przez współużytkowników wieczystych, trzeba mieć na względzie art. 232 § l Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym prawo użytkowania wieczystego może obejmować wyłącznie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków, co wyłącza "dopuszczalność takiego rozporządzenia prawami do gruntu, które prowadziłoby do powstania współwłasności i użytkowania wieczystego na tym samym gruncie" (z uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1995r. sygn. akt III CZP 127/95, OSNC 1996/1/12). Dodać należy, że z istoty prawa użytkowania wieczystego wynika, iż nie może ono współistnieć na gruncie, który w części byłby własnością osoby fizycznej, a w części jednostki samorządu terytorialnego, a do takiej sytuacji doszłoby, gdyby przyjąć za zasadny pogląd reprezentowany przez skarżących. Nabycie prawa własności na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209, ze zm.), możliwe jest co do prawa współużytkowania wieczystego nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, jako całości nieruchomości, a zatem co do wszystkich udziałów, czyli w wysokości 100%, a nie co do kilku udziałów, nawet w wysokości 90%, czy też tylko do jednego minimalnego udziału. Odnosząc powyższe wywody do rozpoznawanej sprawy należy stwierdził, że przy występowaniu współużytkowania wieczystego przez osoby fizyczne i Skarb Państwa, niemożliwe jest do złożonego wniosku zastosowania przepisów ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, skoro osoba prawna jest współużytkownikiem a ustawa reguluje tylko nabywanie prawa własności przez osoby fizyczne (art. l ust. l i ust. 2). Organy obu instancji właściwie zinterpretowały uprawnienie do nabywania prawa własności przez wymienionych współużytkowników wieczystych spornej nieruchomości i nie naruszyły prawa. W podanych motywach uzasadnienia zaskarżonych decyzji, organy nie kwestionowały wymogów formalnych złożonego wniosku przez skarżących, stąd wywody skargi, że ustawodawca nie wskazał w ustawie przedmiotowo istotnych elementów tego wniosku są chybione. Również zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego przez orzekające w sprawie organy należało uznać za bezzasadny, gdyż na okoliczność współużytkowania przez wskazane osoby (podmioty), oraz wielkości ich części do nieruchomości wynikają z dołączonych dokumentów, których skarżący nie kwestionują. Postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie prowadzone było na wniosek skarżących. Rozstrzygnięcie, a zatem załatwienie sprawy na żądanie skarżących było negatywne, a organy wskazały okoliczności uniemożliwiające zastosowanie przepisów ustawy. Dlatego zarzut skargi o braku podstaw do negatywnego załatwienia wniosku skarżących, w sytuacji gdy ich zdaniem spełniają wszystkie wymogi ustawowe do nabycia prawa własności, należało również uznać za bezzasadny. Decyzja ostateczna utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, nie narusza przepisów prawa materialnego jak i wymaganych w tym zakresie zasad postępowania administracyjnego. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrując się naruszenia prawa materialnego ani też innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), oddalił skargę.