II SA/Op 8/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 8/14, oddalającego wniosek skarżącego o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 188/13, o oddaleniu skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 stycznia 2013 r., nr [...]. A. W. złożył w dniu 7 stycznia 2014 r. skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 6 czerwca 2013 r. Postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę A. W. o wznowienie postępowania sądowego. Skarżący w dniu 25 marca 2014 r. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy (radcy prawnego), a uzasadniając go wskazał, że utrzymuje się z zasiłku przyznawanego przez MOPS. Oświadczył, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z pełnoletnią córką i małoletnim synem, a jedynym dochodem tego gospodarstwa jest zasiłek okresowy. Skarżący posiada ponadto dom o powierzchni 180 m², mieszkanie M-4 i nieruchomość rolną o powierzchni "29 a, 29 m²". Wezwaniem z dnia 26 marca 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych informacji i stosownych dokumentów źródłowych, a to: kserokopii wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych z ostatnich dwóch miesięcy, tj. luty i marzec 2014 r.; kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez wnioskodawcę i członków jego gospodarstwa domowego w 2013 r. (PIT); dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód miesięczny; pisemnej informacji na temat wysokości ponoszonych przez wnioskodawcę i rodzinę kosztów na jej bieżące utrzymanie oraz wydatków na utrzymanie mieszkania; pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających wnioskodawcy i dzieciom pokrycie ww. kosztów utrzymania. Powyższe wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia, może spowodować nieuwzględnienie wniosku, skutkujące odmową przyznania prawa pomocy. Doręczenie tej przesyłki nastąpiło w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., zezwalającego na złożenie pisma, w razie niezastania adresata w mieszkaniu i braku możliwości doręczenia przesyłki dorosłemu domownikowi, administracji czy dozorcy domu, na okres 14 dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, z jednoczesnym dokonaniem zawiadomienia o złożeniu pisma wraz informacją o możliwości jego odbioru w terminie nie dłuższym niż 7 dni od dnia pierwszego zawiadomienia (§ 1 i 2). Zgodnie ze wskazaną regulacją, w przypadku niepodjęcia pisma w tym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo urzędzie gminy (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14 dniowego okresu (§ 4). Po raz pierwszy przesyłka kierowana do skarżącego była awizowana w dniu 31 marca 2014 r., zaś po raz drugi w dniu 9 kwietnia 2014 r., co wynika z adnotacji umieszczonej na kopercie, zatem - w świetle przytoczonych przepisów - ostatni dzień 14 dniowego terminu do uznania jej za skutecznie doręczoną upłynął w dniu 14 kwietnia 2014 r. Skarżący nie odpowiedział na powyższe wezwanie, w związku z tym referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2014 r. oddalił wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Skarżący w dniu 5 maja 2014 r. zapoznał się z powyższym postanowieniem, przeglądając osobiście akta sprawy w Sądzie, co dokumentuje Rejestr udostępnianych akt z roku 2014 r., poz. 114. W tym dniu skarżący złożył pismo, w którym w dalszym ciągu wnioskował o przyznanie radcy prawnego, wskazując na złożony już formularz wniosku (k. 33 akt sądowych) oraz podnosząc, że zasiłek z MOPS wynika z ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie odnotować trzeba, że pismo skarżącego z dnia 5 maja 2014 r., z uwagi na jego treść oraz datę złożenia, zostało potraktowane jako sprzeciw od postanowienia referendarza z dnia 23 kwietnia 2014 r. Wprawdzie przesyłkę zawierającą to postanowienie, wobec jej dwukrotnego awizowania w dniu 28 kwietnia 2014 r. i 8 maja 2014 r., można uznać - stosownie do wynikającej z art. 73 P.p.s.a. tzw. fikcji doręczenia - za doręczoną w dniu 12 maja 2014 r., jednak Sąd miał na uwadze, że w okolicznościach sprawy skarżący 5 maja 2014 r. (po pierwszym awizowaniu) osobiście zapoznał się z treścią wydanego postanowienia w kwestii prawa pomocy. Stąd, sprzeciw wniesiony w tym właśnie dniu podlegał rozpoznaniu. Podkreślenia wymaga, że sprzeciw jest specyficznym środkiem zaskarżenia, który nie wymaga żadnego uzasadnienia, co ma na celu ułatwienie stronie możliwości kwestionowania rozstrzygnięć odnośnie prawa pomocy. Ponadto sprzeciw nie podlega takim samym rygorom co do terminu jego wniesienia, jak inne środki zaskarżenia, np. zażalenie czy skarga kasacyjna, które wymagają od strony sporządzenia uzasadnienia i złożenia ich po doręczeniu stronie rozstrzygnięcia. Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 kwietnia 2014 r., po zapoznaniu się z jego treścią w dniu 5 maja 2014 r., a więc postanowienie to utraciło moc, zaś wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Przechodząc zatem do oceny okoliczności sprawy, Sąd zważył, iż w przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie A. W. wniósł o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, ponieważ jako strona skarżąca sprawę z zakresu pomocy społecznej jest on już z mocy ustawy zwolniony z kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Skarżący winien zatem wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Natomiast ewentualne ich uiszczenie pociągnęłoby za sobą uszczerbek utrzymania koniecznego, przez który należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w sposób uniemożliwiający zapewnienie minimum warunków socjalnych. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy może więc nastąpić w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z powołanych wyżej przepisów, ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Dlatego strona musi wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie A. W. nie wykazał, że jego sytuacja materialna jest tak trudna, aby kwalifikowała go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na taką ocenę Sądu miało wpływ przede wszystkim niezastosowanie się przez wnioskodawcę do wezwania z dnia 26 marca 2014 r., w którym zobowiązano go do przedłożenia stosownych dokumentów i udzielenia odpowiedzi na zawarte w nim pytania, dotyczące sytuacji materialnej strony. Wnioskodawca w żaden sposób nie odniósł się do wezwania, pomimo że posiadał wiedzę na temat konieczności uzupełnienia wniosku, gdyż stawiał się w siedzibie tut. Sądu w celu przejrzenia akt sprawy, np. w dniu 2 kwietnia 2014 r. i 5 maja 2014 r., co wynika z Rejestru udostępnianych akt, znajdującego się w Wydziale Informacji Sądowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Istnieją uzasadnione podstawy do przyjęcia poglądu, że skoro A. W. przeglądał akta sprawy, to zapoznał się z treścią wezwania referendarza sądowego z dnia 23 marca 2014 r. oraz z treścią postanowienia odmawiającego mu przyznania prawa pomocy, z której wyraźnie wynika, że niewykonanie wskazanych w wezwaniu czynności stało się głównym powodem negatywnego załatwienia wniosku. Nie można również nie dostrzec, że w podanych wyżej dniach A. W. osobiście składał pisma procesowe, w których mógł ustosunkować się do kwestii poruszonych w wezwaniu. Pomimo tego nie podjął jednak działań zmierzających do wypełnienia nałożonego przez Sąd obowiązku i nie uzupełnił wniosku o prawo pomocy. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że nie zostały wyświetlone istotne okoliczności odnoszące się do sytuacji materialnej skarżącego. Natomiast brak wyjaśnień skarżącego w żądanym zakresie i nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów, o jakich mowa w wezwaniu z 26 marca 2014 r., nie pozwala uwzględnić wniosku, ponieważ uniemożliwia weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową w zakresie uzyskiwanego dochodu oraz wydatków na niezbędne utrzymanie wnioskodawcy i jego rodziny. Zdaniem Sądu, informacje podane w formularzu wniosku rodzą poważne zastrzeżenia co do wiarygodności twierdzenia o złej sytuacji materialnej skarżącego. A. W. wskazał, że posiada majątek w postaci trzech nieruchomości, tj. dom, mieszkanie i nieruchomość rolną. Podał też, że ma na utrzymaniu dzieci, ale nie wyjaśnił, w jaki sposób rodzina utrzymuje się jedynie ze środków z pomocy społecznej, ani też nie sprecyzował kwoty tej pomocy. Ponadto nie rozwiał wątpliwości odnośnie tego, z jakich źródeł jest w stanie utrzymać wszystkie posiadane nieruchomości i czy one same nie stanowią źródła dochodu. Już tylko z tego względu uznać należało, że złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacje są niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych strony i nie pozwalają na dokonanie pełnej i rzetelnej analizy przedmiotowego wniosku, a powtórzyć przyjdzie, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a.