II SA/Op 82/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr) asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: st. sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę Decyzją z dnia [...], nr [...], podjętą na podstawie art. 104 § 1 i 2 KPA oraz art. 5 pkt 4 a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r., nr 90, poz. 575 ze zm.), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w N. nie stwierdził u J. S. chorób zawodowych: 1. obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowatego spowodowanego hałasem (poz. 21 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - Dz. U. nr 132, poz. 1115). 2. zespołu wibracyjnego w postaci mieszanej: naczyniowo - nerwowej i kostno - stawowej (pozycja 22 pkt 3 w/w wykazu) 3. układu wzrokowego wywołanego czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi: zaćmy wywołanej działaniem promieniowania podczerwonego (pozycja 25 pkt 5 w/w wykazu) W uzasadnieniu decyzji podano, że J. S. był zatrudniony w okresie od 1 września 1970 do 31 sierpnia 1971 r. w A w G. w charakterze stażysty, w okresie od 2 listopada 1971 r. do 14 lutego 1975 r. w B w G. w charakterze kierownika robót melioracyjnych, w okresie od 16 lutego 1975 r. do 30 czerwca 1976 r. jako instruktor w C w O., w okresie od 1 lipca 1975 r. do 12 listopada 1982 r. w D w O. na stanowiskach organizatora obsługi rolnej, referenta zaopatrzenia i kierownika działu gospodarczo - administracyjnego i w okresie od 15 listopada 1982 r. do 31 sierpnia 2002 r. w E w O. na stanowiskach magazyniera, od 1 marca 1989 r. na stanowisku prasera na gorąco i prasera na gorąco - hartownika, na których występowały czynniki szkodliwe w postaci hałasu o natężeniu 86 - 97 dBA, wibracja i promieniowanie podczerwone. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w O. Chorób Zawodowych w K. orzeczeniem lekarskim z dnia 23 września 2003 r., stwierdził brak podstaw do stwierdzenia żadnej z wyżej wskazanych chorób zawodowych. Ponadto w uzasadnieniu decyzji wskazano, iż po rozpoznaniu odwołania strony Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., wydał w dniu 16 grudnia 2003 r. orzeczenie lekarskie potwierdzające brak podstaw do rozpoznania jakiejkolwiek choroby zawodowej. W jego uzasadnieniu wskazano, że u J. S. przeprowadzono szerką diagnostykę ukierunkowaną na wykrycie ewentualnych następstw zdrowotnych narażenia na wibrację miejscową. W oparciu o analizę narażenia zawodowego, aktualne badania internistyczne, neurologiczne, ujemne wyniki prób oziębieniowych, stwierdzenie zaburzenia progów czucia wibracji umiarkowanego stopnia dla obu rąk oraz badanie ortopedyczne poparte oceną radiogramów układu kostno - stawowego kończyn górnych i kręgosłupa szyjnego, nie znaleziono podstaw do rozpoznania u niego zespołu wibracyjnego, zarówno w jego postaci naczyniowo - nerwowej jak i kostno - stawowej. Na podstawie badania narządu słuchu stwierdzono, że zarówno wielkość obniżenia czułości słuchu jak i lokalizacja uszkodzenia narządu słuchu nie stanowią podstawy do rozpoznania choroby zawodowej. Badaniem Okulistycznym nie stwierdzono zmian zaćmowych, związanych ze szkodliwymi czynnikami występującymi w środowisku pracy. W odwołaniu J. S. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i wydanie pozytywnej dla niego decyzji, podnosząc, iż to wyłącznie sposób wykonywania pracy i występujące przez 13 lat na stanowiskach pracy warunki szkodliwe wywołały u niego chorobę zawodową. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...], nr [...], podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 KPA Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż pomimo wyczerpania prawem przewidzianych możliwości diagnostycznych i szczegółowego przeprowadzenia badań w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., nie wykryto u odwołującego się żadnego schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych. W związku zatem z faktem, iż żadna z uprawnionych do tego placówek służby zdrowia nie rozpoznała choroby wymienionej w wykazie, w ocenie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O., nie można rozważać zawodowego tła schorzeń z powodu których odwołujący się cierpi. Nie spełniają one bowiem definicji choroby zawodowej, nie figurując w wykazie tych chorób. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, J. S. wniósł o przeanalizowanie załączonej do skargi dokumentacji medycznej. W uzasadnieniu skargi, skarżący podniósł podobne argumenty jak w odwołaniu, podkreślając iż stwierdzone choroby pozostają w związku przyczynowo-skutkowym z charakterem wykonywanej pracy bądź narażeniem na szkodliwe dla zdrowia czynniki. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe wywody. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa. W dacie wszczęcia postępowania administracyjnego jak i w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji obowiązywało już rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), zwane dalej rozporządzeniem. Przepisy tego rozporządzenia mają zatem zastosowanie w niniejszej sprawie. Pojęcie choroby zawodowej określa § 2 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którym "przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym" ". Kolejne przepisy wskazywały, iż "zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika, zwanego dalej "pracownikiem", w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych (pkt 2) oraz że "przy ocenie narażenia zawodowego uwzględnia się w odniesieniu do: 1) czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i okres narażenia zawodowego; 2) czynników biologicznych - rodzaj czynnika, ustalenie czasu kontaktu oraz stwierdzenie mechanizmu działania lub drogi szerzenia się czynnika, bez konieczności określenia stężenia tego czynnika; 3) czynników o działaniu uczulającym (alergenów) - rodzaj czynnika i stwierdzenie kontaktu z takim czynnikiem w czasie pracy, jeżeli występował on w środowisku pracy, surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach, bez konieczności określania stężenia tego czynnika; 4) sposobu wykonywania pracy - określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego." Przepis § 5 dotyczy z kolei właściwości organów wskazując, że jednostkami orzeczniczymi I stopnia są: 1) poradnie i oddziały chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy; 2) katedry, poradnie i kliniki chorób zawodowych akademii medycznych; 3) przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i inwazyjnych; 4) jednostki organizacyjne zakładów opieki zdrowotnej, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby; zaś jednostkami orzeczniczymi II stopnia są: 1) od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 4, przychodnie, oddziały i kliniki chorób zawodowych jednostek badawczo-rozwojowych w dziedzinie medycyny pracy; 2) od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 pkt 3, katedry, poradnie i kliniki chorób zakaźnych i inwazyjnych akademii medycznych, a w odniesieniu do gruźlicy także jednostki badawczo-rozwojowe prowadzące rozpoznawanie i leczenie gruźlicy. Właściwość jednostki orzeczniczej I stopnia ustala się zgodnie z kryteriami określonymi w § 3 ust. 3, a w przypadku gdy pracownik zamieszkuje w innym województwie, niż była wykonywana praca powodująca zagrożenie zawodowe, właściwość jednostki orzeczniczej I stopnia ustala się według aktualnego miejsca zamieszkania pracownika. Orzeczenie wydane w wyniku ponownego badania jest ostateczne (§ 7 ust. 3 rozporządzenia) W orzecznictwie Sądu Najwyższego - na gruncie uprzednio obowiązujących przepisów - przyjmowało się jednolicie, iż choroba zawodowa została zdefiniowana jako układ dwóch równorzędnych, współistniejących norm prawnych, z których jedna dotyczy konieczności umieszczenia danego schorzenia w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, zaś druga dotyczy związku przyczynowo - skutkowego, jaki występuje pomiędzy tą chorobą a warunkami w jakich wykonywana była praca (np. wyrok z dnia 4 czerwca 1998 r., sygn. akt III RN 36/98 - OSNIAPiUS z 1999 r., nr 6, poz. 192). Oznacza to, że wykaz chorób zawodowych ma charakter normatywny i nie jest możliwe stwierdzanie chorób zawodowych w zakresie wykraczającym poza zakres przedmiotowy tego wykazu. Inaczej mówiąc zachorowanie na chorobę nie wymienioną w wykazie, o ile choroba ta nie została w nim w sposób wyraźny ujęta, nawet jeżeli jest ona wynikiem oddziaływania czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, nie daje podstaw do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Przepisy nowego rozporządzenia zawierają rozwiązanie analogiczne, nadając wykazowi chorób zawodowych, stanowiącemu załącznik do rozporządzenia, charakter normatywny. Oznacza to, że warunkiem sine qua non rozpoznania choroby zawodowej jest zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych. Przechodząc do rozważań dotyczących schorzeń rozpoznanych u skarżącego, z jakimi mamy do czynienia w rozpatrywanym wypadku, stwierdzić należy, iż wykaz określa je w poz. 21, 22 i 25. Poz. 21 wymaga uszkodzenia słuchu typu ślimakowego i podwyższenia progu słuchu o co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym. Obie uprawnione jednostki medyczne nie potwierdziły ślimakowej lokalizacji uszkodzenia słuchu i nie stwierdziły wymaganego obniżenia progu słyszalności (ustalono dla ucha lepiej słyszącego jedynie 23 względnie 16 dB). Poz. 22 wymaga zaistnienia postaci naczyniowo - nerwowej lub kostno - stawowej zespołu wibracyjnego albo też postaci mieszanej obu tych schorzeń, natomiast uprawnione jednostki stwierdziły jedynie uogólnione zmiany zwyrodnieniowe w obrębie kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego oraz nadgarstków. Poz. 25 wskazuje różnego rodzaju schorzenia układu wzroku, w tym zaćmę wywołaną działaniem promieniowania podczerwonego, na które narażony był skarżący. Uprawnione jednostki diagnostyczne nie rozpoznały jednak zaćmy lecz jaskrę, a więc rodzajowo inne schorzenie. Wyliczenie różnego rodzaju schorzeń narządu wzroku zawarte w pkt 25 wykazu nie jest wyliczeniem przykładowym, pozwalającym na kwalifikowanie do rzędu chorób zawodowych wszelkich innych schorzeń narządów wzroku, nawet wywołanych warunkami pracy. Jest to wyliczenie wyczerpujące, wykluczające możliwość zaliczenia do rzędu chorób zawodowych schorzenia w postaci zaawansowanych zmian jaskrowych i ślepoty oka lewego, osłabienia widzenia, to jest schorzeń jakie obie wymienione jednostki diagnostyczne rozpoznały u skarżącego. Przepisy rozporządzenia nie tylko definiują pojęcie choroby zawodowej ale i regulują wymagany tryb postępowania w zakresie ustalania takiej choroby. Tryb ten został w sprawie zachowany, a w szczególności właściwy organ dokonał oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej i w sprawie wypowiedziały się w dwóch instancjach uprawnione w rozumieniu rozporządzenia jednostki medyczne. Na podstawie orzeczenia tych jednostek oraz wyników postępowania dowodowego, w tym dochodzenia epidemiologicznego, właściwy ze względu na siedzibę zakładu pracy inspektor sanitarny wydał decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia. Z uzasadnienia decyzji zaskarżonej i decyzji poprzedzającej wynika, iż decydujące znaczenie miały orzeczenia medyczne. Orzeczenia te zostały poprzedzone zebraniem odpowiedniego materiału dowodowego, dotyczącego przebiegu zatrudnienia i czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy. Wyczerpany został zatem przewidziany w rozporządzeniu tryb postępowania, a ocena całego materiału dowodowego przez organy obu instancji nie może być uznana za dowolną, jako że przedstawiły one właściwym jednostkom służby zdrowia pełne dane dotyczące przebiegu pracy zawodowej skarżącego i występujących w jej środowisku pracy czynników szkodliwych (narażających na powstanie choroby), zaś konkluzja obu orzeczeń (diagnoza) okazała się jednoznaczna i wzajemnie spójna. również ich uzasadnienie jest wnikliwe i przekonywające. W ślad za przeprowadzonymi dowodami z opinii właściwych jednostek służby zdrowia organy obu instancji zasadnie przyjęły, że ze względu na nie stwierdzenie żadnej z przewidzianych w rozporządzeniu jednostek chorobowych, nie występuje u skarżącego schorzenie, które należałoby zakwalifikować jako chorobę zawodową. Stanowisko to jest tym bardziej uzasadnione, że skarżący nie wskazywał, iż jego schorzenie jest innego rodzaju, aniżeli to, które rozpoznały orzekające w sprawie jednostki służby zdrowia. Nie wnosił też zastrzeżeń do dokonanej przez organ I instancji oceny narażenia zawodowego. W postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym orzeczenie zapada na podstawie akt sprawy (ewentualnie możliwe jest tylko uzupełniające postępowanie dowodowe z dokumentów - art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - DZ. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) i w związku z tym żądanie przeprowadzenia dowodu w postaci dodatkowej oceny schorzeń występujących u J. S. na podstawie dokumentacji lekarskiej załączonej do skargi, nie mogło wywrzeć pożądanego przez skarżącą skutku. Uwzględniając powyższe, należy uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, wobec czego na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak na wstępie.