II SA/Op 93/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 21 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca M. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Rektora Politechniki Opolskiej z 21 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium. W dniu 27 lutego 2013 r. wraz ze skargą wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącej na urzędowym formularzu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jest poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Zwracając się z prośbą o ustanowienie adwokata, skarżąca podała, że chce, aby był nim konkretny adwokat, którego wymieniła z imienia i nazwiska. Skarżąca w uzasadnieniu wniosku wskazała, że obecnie pracuje w [...] w [...], jej dochód miesięczny to 1800 zł netto, jest zatrudniona na czasowa umowę o pracę do 31 grudnia 2013 r., nie ma pewności czy zostanie ona przedłużona. Od 2012 r. zaczęła spłatę kredytu studenckiego, którego miesięczna rata to około 350 zł, Z uwagi na miejsce pracy jest sama zmuszona wynajmować mieszkanie w [...], koszty wynajmu pokoju to około 500 zł. W celu podnoszenia kwalifikacji od października 2012 r. uczęszcza na kurs języka angielskiego, którego koszt wynosi 160 zł miesięcznie, Kwota, która pozostaje jej po opłaceniu mieszkania, zapłaceniu raty kredytu, opłaceniu kursu językowego ledwo starcza jej na życie. Na chwile obecną nie zgromadziła oszczędności, które pozwoliłyby jej na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym na profesjonalną pomoc prawną. Podała, jako osoby mieszkające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pełnoletnią siostrę i matkę, jako jedyny swój majątek wskazała mieszkanie matki o powierzchni 32,37 m 2. Jednocześnie wyjaśniła, że jej matka mieszka w mieszkaniu własnościowym w [...], zatem nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca do 31 grudnia 2012 r. wynajmowała mieszkanie, obecnie poszukuje nowego. Ze względu na wysokie ceny wynajmu mieszkań i zbyt wysoki koszt codziennych dojazdów do pracy z [...], korzysta z gościnności znajomych. Jest to jednak stan przejściowy musi w wydatkach mieć zaplanowaną kwotę około 600 zł na opłaty związane z mieszkaniem. Matka pracuje jako pielęgniarka, jej dochód jest bardzo niski 1400 zł miesięcznie. Ojciec skarżącej zmarł w 2008 r., z tytułu jego śmierci nie otrzymywała i nie otrzymuje renty rodzinnej. Do wniosku załączyła umowę o pracę, plan spłaty kredytu studenckiego, umowę o kurs językowy, odpis aktu zgonu ojca, potwierdzenie meldunku na pobyt czasowy w wynajmowanym uprzednio mieszkaniu, umowę najmu poprzedniego lokalu mieszkalnego i dokumenty z nią związane. Skarżąca została wezwana na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przez referendarza sądowego, który uznał nadesłane przez nią dokumenty i wyjaśnienia za niewystarczające dla oceny jej sytuacji materialnej, do przesłania: - zaświadczenia o aktualnych zarobkach z zakładu pracy, - wyciągu z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy przed złożeniem wniosku, - kopii deklaracji podatkowej za rok 2012 r., z potwierdzeniem złożenia we właściwym urzędzie skarbowym, jeśli jeszcze nie została złożona, to kopii deklaracji podatkowej za rok 2011 z potwierdzeniem złożenia we właściwym urzędzie skarbowym, - potwierdzenie spłaty kredytu studenckiego, - czy aktualnie ponosi koszty utrzymania mieszkania, jeśli tak to w jakiej wysokości oraz o przesłanie umowy najmu lub oświadczenia w tym przedmiocie. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym 10 dniowym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżąca odpowiedziała na wezwanie w terminie, przesłała pismo przewodnie z 25 marca 2013 r., wyciągi z rachunku bankowego za okres od 18 października 2012 r. do 14 lutego 2013 r., zaświadczenie o wynagrodzeniu z 21 marca 2013 r., deklaracje podatkową za rok 2011. W piśmie przewodnim wyjaśniła, że potwierdzenie spłaty rat kredytu studenckiego znajduje się w wyciągach z rachunku bankowego, odnośnie kosztów mieszkania oświadczyła, że obecnie zamieszkuje z osobą drugą, dzieląc z nią te koszty, wynoszące 600 zł, na połowę. W tym miejscu przychodzi odnotować, że wyjaśnienia skarżącej wymagają dwie kwestie, pierwsza dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżona decyzja ma za przedmiot odmowę przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów, będącego - stosownie do art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) - formą pomocy materialnej dla studentów ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. W ocenie tut. Sądu sprawa ta należy do spraw z zakresu pomocy społecznej, a zatem odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżąca jest zatem ustawowo zwolniona od kosztów sądowych, o jakich mowa w przywołanym wyżej art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Druga dotyczy wyznaczenia przez Sąd konkretnego adwokata z urzędu, wskazanego z imienia i nazwiska, o co zwróciła się skarżąca. Należy wyjaśnić, że tut. Sąd nie ma takiej możliwości. Z treści art. 253 P.p.s.a., wynika, że kompetencja sądu ogranicza się jedynie, oprócz samego przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, do zwrócenia się do rady adwokackiej. Następnie to organ samorządu korporacyjnego wyznacza, w zgodzie z właściwymi dla niego regułami, określoną osobę do reprezentowania strony skarżącej. Żaden przepis P.p.s.a., nie uprawnia sądu administracyjnego do ingerowania w powyższe czynności (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 14 września 2011 r., sygn. akt I OZ 662/11, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 898917). Natomiast nowela z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 18 stycznia 2010 r., Nr 7, poz. 45), pozostaje przy tradycyjnym schemacie, według, którego o ustanowieniu adwokata lub radcy prawnego rozstrzyga sąd, a osobę konkretnego adwokata lub radcy prawnego wskazuje właściwy organ samorządu adwokackiego lub radcowskiego. W art. 117 z indeksem górnym 3 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego, ustawodawca określił, że jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata lub radcę prawnego, właściwa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, wyznaczy adwokata lub radcę prawnego wskazanego przez stronę. Przepis ten ma jednak jedynie charakter postulatywny (patrz. Tomasz Demendecki, Komentarz zaktualizowany do art. 117 z indeksem górnym 3 Kodeksu postępowania cywilnego, stan prawny na 20 listopada 2012 r., dostępny System Informacji Prawnej Lex). Nie wkracza on zatem w sferę samorządności zawodowej adwokatów, czy radców prawnych, zagwarantowaną im, jako przedstawicielom zawodów zaufania publicznego, w art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Wskazanie zatem konkretnego pełnomocnika następuje na podstawie odrębnych i niezależnych od Sądu decyzji samorządu zawodowego (por. postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Łd 155/12, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://cbois.nsa.gov.pl). Z uwagi na wyżej opisane ustawowe zwolnienie skarżącej w przedmiotowej sprawie z kosztów sądowych, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżąca spełniła przesłanki do przyznania jej prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, czyli w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Zdaniem referendarza sądowego przesłanka ta nie występuje w sytuacji materialnej skarżącej. Przedstawione przez nią informacje o osiąganych dochodach wskazują, że skarżąca ma obecnie wystarczające środki na egzystencję, a także na poniesienie kosztów postępowania sądowego, poprzez opłacenie fachowego pełnomocnika. Kwota aktualnego miesięcznego dochodu skarżącej, obliczona na podstawie przedstawionych przez nią dokumentów, wynosi netto 3182,42 zł. Przy czym za podstawę do wyliczenia tej kwoty referendarz sądowy, zwany dalej orzecznikiem, przyjął przesłane przez skarżącą wydruki z jej rachunku bankowego za łączny okres od 18 października 2012 r. do 14 lutego 2013 r., czyli za 4 miesiące. Kwota wpływów na konto skarżącej wyniosła w tym okresie 12729,70 zł, a podzielona przez 4 miesiące dała właśnie kwotę 3182,42 zł. Wpływy zasilające konto skarżącej pochodzą z wpłat własnych, wpłat matki skarżącej, wpłat M. K., wpłaty ze szkoły [...] w [...], wynagrodzenia za pracę, nagród z pracy. Z dokumentów przedstawionych przez skarżącą nie wynika przy tym, aby którakolwiek z wpłat nie miała dla niej charakteru przychodu, a analiza lektura wydruków z rachunku bankowego nie daje orzecznikowi podstaw do innego ich traktowania. Przychodzi też odnotować, że wynagrodzenie skarżącej było wliczone do jej dochodu w kwocie wynikającej z wyciągu z rachunku bankowego, to jest trzykrotnie jako 1701,55 zł, jednokrotnie jako 1767,55 zł. Zaświadczenie skarżącej o zarobkach wskazuje natomiast, że skarżąca ma wynagrodzenie podstawowe w kwocie 1808,10 zł, skarżąca również odnośnie tej kwestii nie wskazała, z jakich zdarzeń wynika pomniejszenie kwoty do wypłaty. Różnica natomiast kwot wynagrodzenia z umowy, a wypłaconych wynosi łącznie za 4 miesiące 360,20 zł, a zatem na jedne miesiąc przypada kwota 90,50 zł. Zwiększa to miesięczny dochód skarżącej do 3272,92 zł. Dysponowanie przez skarżącą miesięcznie obecnie kwotą netto dochodu 3272,92 zł, zdaniem orzecznika wyłącza ją z grona osób ubogich, a z myślą o takich właśnie osobach stworzono instytucję prawa pomocy. Należy w miejscu tym podkreślić, że prawo pomocy jest to instytucja wyjątkowa, stanowiąca odstępstwo od obowiązującej w prawie polskim zasady odpłatności postępowania sądowego. Skarżąca wykazała, że ma obciążenia konieczne w postaci spłaty kredytu studenckiego w kwocie 350 zł miesięcznie, opłat mieszkaniowych 300 zł, kursu języka angielskiego 160 zł miesięcznie. Orzecznik uznał dwa pierwsze wydatki, wynoszące łącznie 650 zł za niezbędne, natomiast nie uznał za taki wydatku na kurs języka. Jest on wprawdzie ekonomicznie i społecznie uzasadniony, jednakże trudno go uznać za życiowo niezbędny. Jednocześnie stwierdzić przychodzi, że nawet gdyby odliczyć ten ostatni wydatek od aktualnego dochodu skarżącej, to pozostanie jej na życie kwota 2462,92 zł. Zdaniem orzecznika kwota ta, nawet biorąc pod uwagę przeciętne koszty niezbędnych życiowo wydatków takich jak żywność, środki czystości, pozwala skarżącej na wygospodarowanie środków finansowych na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Według przyjmowanych w orzecznictwie poglądów, podzielanych przez referendarza sądowego, jak przykładowo wyrażonego w postanowieniu Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I SO/Sz 1/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 620345; "Jeśli ponoszone uzasadnione wydatki konsumują wskazane dochody, wnioskodawca nie posiada oszczędności, nie dysponuje majątkiem, którym mógłby swobodnie dysponować oraz nie może podjąć pracy zwiększającej dochody, to sytuacja ta uzasadnia uwzględnienie wniosku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a." Skarżący zaś ma dochody, którymi może swobodnie dysponować i w ocenie orzecznika nie wykazała, aby miała niezbędne życiowo potrzeby konsumujące je w pełni. W ocenie referendarza sądowego aktualny dochód skarżącej, pozwala jej na poniesienie częściowych kosztów postępowania bez uszczerbku jej utrzymania koniecznego. Ponownie również należy zwrócić uwagę skarżącej, że jest ona w swojej sprawie ustawowo zwolniona od kosztów sądowych, na które składają się w myśl art. 211 i 212 P.p.s.a., opłaty sądowe czyli wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków. W związku z tym nie uznano, aby skarżąca spełniała przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia.