II SA/Op 95/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi R. R. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 26 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie legalności wykonania rozbiórki obiektu budowlanego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący R. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 26 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie legalności wykonania rozbiórki obiektu budowlanego. Wyrokiem tut. Sądu z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Op 95/17 skarga została oddalona. Skarżący wraz z wnioskiem o doręczenie uzasadnienia wyroku na piśmie, złożył w dniu 11 października 2017 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoją konkubiną i trójką dzieci, w tym jedno jego dziecko z poprzedniego związku i dwoje dzieci konkubiny, wszystkie są małoletnie. Jedyny majątek skarżącego to mieszkanie obciążone kredytem hipotecznym spłacanym po 450 zł miesięcznie. Czynsz za mieszkanie wynosi 700 zł miesięcznie, opłaty za media 350 zł miesięcznie, raty innych kredytów to 500 zł miesięcznie, a około 700-800 zł miesięcznie to koszty związane z leczeniem, rehabilitacją, wizytami lekarskimi i zakupem leków dla skarżącego i jego konkubiny. Skarżący wskazał, że pracę zarobkowa utrudniają mu problemy zdrowotne, od dłuższego czasu boryka się bolesnym schorzeniem [...]. Konkubina ma także problemy z pracą, gdyż od kilku miesięcy choruje. Skarżący wskazał, że jego rodzina utrzymuje się z zasiłków otrzymywanych od państwa, także z programu 500 plus. Podał, że obecnie osiąga dochód z prowadzonej działalności gospodarczej oraz z zasiłków około 2000 zł miesięcznie. K. J. również osiąga dochód około 2000 zł z wykonywanej działalności gospodarczej oraz z zasiłków. Dzieci nie osiągają żądnych dochodów. Łączny miesięczny dochód rodziny to 4000 zł netto. Kwotę, która mu pozostaje po odjęciu wskazanych wyżej kosztów, w całości wydatkuje na potrzeby żywnościowe i potrzeby dzieci. Opisana sytuacja, jego zdaniem uniemożliwia mu poczynienie oszczędności, wobec czego nie jest on w stanie ponieść opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i swojej rodziny. Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", określającego, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", pismem z dnia 20 października 2017 r., wezwał skarżącego w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. 1) złego stanu zdrowia skarżącego i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym K. J., a także związanych z tym wydatków przez przesłanie np. zaświadczenia lekarskiego, rachunków za leki, leczenie karty leczenia szpitalnego, itp., 2) kosztów utrzymania mieszkania (przez przesłanie np. umowy najmu, rachunków opłat za energię elektryczną, gaz, prąd, czynsz itp.) 3) dochodów skarżącego oraz K. J. za rok 2016 przez przesłanie kopii deklaracji podatkowych złożonych przez nich za ten rok do Urzędu Skarbowego, 4) jeśli skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jest płatnikiem VAT, deklaracji podatkowych VAT-7 za ostatni kwartał to jest od lipca 2017 r. do września 2017 r., 5) stanu rachunków bankowych skarżącego i członków jego rodziny, w tym K. J. przez przesłanie wyciągów z tych rachunków za sierpień 2017 r. i wrzesień 2017 r. 7) dokumentu obrazującego stan spłaty kredytu hipotecznego, 8) czy K. J. otrzymuje na dzieci alimenty, a jeśli tak to o wykazanie ich aktualnej wysokości odpowiednim dokumentem (wyrok, ugoda, przelewy uwidocznione na rachunku bankowym, decyzja o otrzymywaniu alimentów z funduszu alimentacyjnego, itp.) 9) aktualne zaświadczenie o zarobkach skarżącego, jeśli jest u kogoś zatrudniony zarobkowo, jeśli nie pracuje zarobkowo, to zaświadczenie o zarejestrowaniu się, jako osoba bezrobotna, 10) aktualne zaświadczenie o zarobkach K. J., jeśli nie pracuje zarobkowo, to zaświadczenie o zarejestrowaniu się, jako osoba bezrobotna. Pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, oraz, że na jego prośbę wskazany termin może ulec przedłużeniu. Wezwanie z dnia 20 października 2017 r., należało uznać za skutecznie doręczone skarżącemu w trybie art. 73 P.p.s.a. w dniu 9 listopada 2017 r. Skuteczność doręczenia pisma sądowego należy ocenić na podstawie przepisów P.p.s.a., Rozdziału 4 Tytuł: Doręczenia. Zgodnie z art. 65 § 1 P.p.s.a, sąd dokonuje doręczeń przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Stosownie zaś do art. 73 § 1 P.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72 P.p.s.a., pismo składa się na okres 14 dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym, jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 P.p.s.a). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 73 § 4 P.p.s.a.). Ustawodawca wprowadził zatem tzw. fikcję doręczenia polegającą na uznaniu, że pismo uważa się za doręczone po upływie 14 dni od dnia złożenia pisma w placówce pocztowej, po uprzednim dokonaniu dwukrotnego zawiadomienia (pozostawienia tzw. awizo), o jakim mowa w art. 73 § 2 P.p.s.a. Wobec powyższego orzekający przyjął, że przesyłka została skutecznie doręczona, po dwukrotnym awizowaniu, w dniach 26 października 2017 r. i 3 listopada 2017 r., o czym zawiadomienie, jak wynika ze zwrotnego pocztowego potwierdzenia odbioru przesyłki (k. 108 akt sąd.) umieszczono w skrzynce oddawczej adresata. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu zostało zatem uznane za skutecznie doręczone skarżącemu z dniem 9 listopada 2017 r., czyli po upływie 14 dni, od dnia pierwszego awizowania przesyłki. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie do dnia wydania niniejszego postanowienia, a wyznaczony 14 dniowy termin na udzielenie odpowiedzi, liczony od dnia 10 listopada 2017 r. upłynął mu w dniu 23 listopada 2017 r. Skarżący zatem, pomimo wezwania w tym zakresie, nie nadesłał żadnych żądanych dokumentów i wyjaśnień. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody i posiadany majątek. Zgodnie natomiast z art. 255 P.p.s.a., w każdym przypadku, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Orzekający wezwał skarżącego do nadesłania wyjaśnień i dokumentów, opisanych szczegółowo wcześniej, lecz wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Zabrakło zatem w ocenie orzekającego dokumentów i wyjaśnień pozwalających ustalić sytuację materialną i finansową skarżącego i jego rodziny, w celu dokonania oceny, czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, np. chociażby przez zwolnienie już wymaganej opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł. Przychodzi w tym miejscu wyjaśnić, że aktualnie wymaganą od skarżącego kwotą kosztów sądowych, jest 100 zł z tytułu opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem, a dalsze ewentualne koszty sądowe, jakie mogą się pojawić w sprawie skarżącego, to 100 zł wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, jeśli zdecyduje się on na jej wniesienie. Całość zatem kosztów sądowych, jakie mogą obciążać skarżącego w tej sprawie, to maksymalnie 200 zł. Obowiązek natomiast wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), według którego "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Zauważyć, więc ponownie przyjdzie, podzielając w tej mierze jeszcze inne utrwalone poglądy orzecznictwa, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania prawa pomocy. Trafnie też wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny, że "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." (por: NSA w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14 - LEX nr 1530792). Sąd ten stwierdził, także, że "Uchylając się od współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy" (por: NSA w postanowieniu z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Podzielając przedstawione poglądy orzecznictwa, orzekający stwierdził, że w efekcie, brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący zaś, jak już opisano, nie przesłał żadnych dokumentów i wyjaśnień pozwalających na ocenę, czy zapłata aktualnie wymaganej kwoty 100 zł, a łącznie ewentualnie kwoty 200 zł, jeśli zechce wnieść skargę kasacyjną, faktycznie wykracza poza możliwości finansowe jego rodziny. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji.