II SAB/Op 1/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w przedmiocie wydania książki inwalidy wojennego na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia ustanowić dla skarżącego adwokata. Z. B. wniósł w dniu 6 grudnia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w sprawie o wydanie książki inwalidy wojennego. Postanowieniem z dnia 24 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę. W dniu 29 marca 2011 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącego na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając swoje żądanie Z. B. podał, że koszt uzyskania pomocy prawnej z wyboru przekracza jego możliwości finansowe, konieczność przyjmowania lekarstw powoduje, że wydaje on około 70 % swojego dochodu na leki. Wskazał też, że tut. Sąd przyznał mu już prawo pomocy w sprawach o sygn. akt II SA/Op 60/09, II SA/Op 555/10, II SA/Op 27/11 i zaznaczył, iż do dnia złożenia aktualnego wniosku o przyznanie prawa pomocy jego sytuacja finansowa, materialna i zdrowotna nie uległa zmianie, przeciwnie z uwagi na gwałtowny wzrost cen żywności i innych, uległa pogorszeniu. Wnioskodawca we wniosku w rubryce nr 7 wpisał, że ma majątek w postaci domu mieszkalnego w stanie surowym i mieszkania o powierzchni około 35 m 2 , w rubryce nr 10 wskazał, że jego świadczenie emerytalno-rentowe wynosi około 3000 zł, a w rubryce nr 11 przeznaczonej do wpisania innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne podał, że jest osoba niepełnosprawną w stopniu znacznym, w podeszłym wieku, a zatem wymaga stałej opieki drugiej osoby, także stałej opieki medycznej i rehabilitacji, ma cukrzycę i chorobę [...], co powoduje, że nie może podjąć zatrudnienia w celu dorobienia do emerytury. Wydatki miesięczne niezbędne związane z kosztami leczenia i opłatami eksploatacyjnymi wynoszą około 1800 zł miesięcznie. Koszt skorzystania z adwokata z wyboru w celu sporządzenia kasacji, to około 2500 zł i wyżej. Z. B. referendarz przyznał tez prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie o sygn. akt II SAB/Op 17/10 postanowieniem z dnia 20 lipca 2010 r. Do akt o sygn. II SAB/Op 17/10 Z. B. przesłał też w załączeniu orzeczenie komisji lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...] o swojej całkowitej trwałej niezdolności do pracy oraz orzeczenie z dnia [...] o zaliczeniu go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz 7 rachunków za wodę za okres od 20 listopada 2009 r. do 20 maja 2010 r. na kwotę po 21,54 zł miesięcznie, 5 rachunków za energię elektryczną za okres od 22 lutego 2010 do 21 czerwca 2010 r., kwoty do zapłaty wynosiły według nich od 65,11 zł do 81,78 zł za miesiąc, a także specyfikację sprzedaży lekarstw z dnia 30 października 2009 r. Mając na uwadze, że skarżący wskazał, że jego sytuacja nie zmieniła się, referendarz sądowy wziął także pod uwagę ustalenia poczynione w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy w sprawie sygn. akt II SA/Op 60/09 i II SAB/Op 17/10 W postępowaniu sprawie o sygn. akt II SA/Op 60/09 w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątku Z. B. podał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe - od pięciu lat mieszka sam z uwagi na nieformalny rozpad związku małżeńskiego; posiada budynek mieszkalny w stanie surowym (współwłasność małżeńska) oraz mieszkanie o powierzchni 35 m² (współwłasność małżeńska), a jedynym źródłem jego dochodu jest świadczenie ZUS w wysokości 2.700 zł brutto miesięcznie. Skarżący wykazał także, że ponosi koszty niezbędnego utrzymania, na które składają się: opłata za mieszkanie w wys. 220 zł miesięcznie (podatek, woda, energia elektryczna, wywóz nieczystości); ogrzewanie – 520 zł na miesiąc; zabezpieczenie budowy – 200 zł; zakup lekarstw – 1.200 zł. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., zważono co następuje: Instytucja prawa pomocy, uregulowana w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", ma na celu zapewnienie osobom ubogim i znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej, możliwość dochodzenia swoich interesów przed sądem administracyjnym. Wskazuje na to jednoznacznie przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., określający wymogi jakie powinny spełniać osoby otrzymujące tę pomoc. Przepis ten określa zatem, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma więc ustalenie zakresu przyznawanej stronie pomocy, a powyższe może zostać dokonane na zasadzie art. 245 P.p.s.a. Zgodnie z jego regulacją, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części albo tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie Z. B. złożył skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w sprawie o wydanie książki inwalidy wojennego, został on zatem z mocy samej ustawy zwolniony od uiszczania kosztów sądowych, stosownie do art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., zgodnie z którym - strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z. B. nie ma zatem obowiązku uiszczania jakichkolwiek kosztów sądowych w tej sprawie. W tych okolicznościach jego wniosek należało rozpatrzyć jako wniosek w zakresie częściowym, obejmującym wyłącznie ustanowienie adwokata z urzędu. Uwzględniając więc przesłanki przyznania prawa pomocy w tym zakresie, określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., stwierdzono, że istnieje podstawa do ustanowienia skarżącemu adwokata. Z. B. wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Powyższe stanowisko zostało oparte na podstawie okoliczności wynikających z oświadczenia skarżącego złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego, materiału dowodowego. W toku rozpoznania sprawy wzięto zatem pod uwagę stosunek pomiędzy wysokością wykazanego przez Z. B. dochodu, a niezbędnymi wydatkami, w tym na koszty leczenia. Skarżący przedkładając do akt szereg zaświadczeń udowodnił, że jest osobą schorowaną i w podeszłym wieku (75 lat), u której stwierdzono wiele jednostek chorobowych, między innymi przebyty zawał, choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca z retinopatią i polineuropatią czuciową, nadczynność tarczycy, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego z dwupoziomową dyskopatią i miernym czuciem ruchomości, mierny stopień zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa szyjnego, bez zespołu korzeniowego, uogólniona choroba zwyrodnieniowa stawów, zwłaszcza kończyn dolnych z ograniczeniem ruchomości stawów biodrowych i skokowych miernego stopnia, staw rzekomy prawej kości kulszowej, co powoduje w konsekwencji konieczność ponoszenia wysokich miesięcznych wydatków na leczenie. Jednostki chorobowe zostały szczegółowo wymienione w opinii kardiologa-biegłego sądowego z dnia [...], załączonej do akt sądowych o sygn. II SAB/Op 17/10. W opinii tej zawarto też fragmenty opinii biegłego psychiatry z dnia [...] rozpoznającego pewne problemy natury psychologicznej u skarżącego. Opinie lekarzy są zgodne, co do tego, że problemy zdrowotne tak somatyczne, jak i psychiczne są w głównej mierze spowodowane, pobytem Z. B. na S., gdzie został zesłany jako 4 letnie dziecko, przebył tam [...], [...], był pobity i kopnięty przez strażnika, doznał przez to złamania kości miednicy i kości kulszowej Przy określeniu miesięcznych niezbędnych wydatków, niewątpliwie trzeba mieć także na uwadze wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, które według skarżącego kształtują się na poziomie 620 zł miesięcznie, w tym opłata za ogrzewanie w wysokości 520 zł miesięcznie, za prąd średnio 80 zł, za wodę średnio 20 zł. Dane przedstawione odnośnie opłat pochodzą ze sprawy o sygn. akt II SAB/Op 17/10, trzeba w tym miejscu wyjaśnić, że jak podał obecnie skarżący jego emerytura to około 3000 zł brutto (wcześniej podawał 2700 zł brutto), jednocześnie podniósł znaną powszechnie okoliczność gwałtownego wzrostu cen żywności i innych w ostatnim czasie. Można zatem skonstatować, że przez wzrost cen podwyżka emerytury nie jest efektywna. Reasumując powyższe, referendarz przyjął, iż wykazane niezbędne wydatki skarżącego związane z miesięcznymi kosztami leczenia i opłatami lokalowymi sięgają około 1800 zł (leki 1200 zł, opłaty związane z lokalem 620 zł). Obok nich niewątpliwie uwzględnić należy takie wydatki jak koszty zakupu wyżywienia, środków czystości, czy ubioru. Zestawienie tych wielkości oraz okoliczność, iż skarżący jest osobą schorowaną, wymagającą stałej opieki medycznej i wedle oświadczenia, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pozwala w ocenie referendarza uznać, iż skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ponadto skarżący nie posiada żadnych oszczędności, a jego majątek w postaci "niedokończonego domu" nie przynosi mu żadnych dochodów. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy uznał, iż obciążenie skarżącego kosztami wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, spowodowałoby zachwianie jego sytuacji materialnej i naruszenie jego interesu w dochodzeniu swoich spraw przed sądem. Za takim stanowiskiem referendarza przemawiał też utrwalony w literaturze pogląd, że "prawo do sądu" nie może być prawem iluzorycznym. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić barierę dla sądowego rozpatrzenia sprawy, sąd jest obowiązany do takiego rozstrzygnięcia, które umożliwi stronie wniesienie skargi (tak: Bogusław Dauter, teza z artykułu pt. "Prawo pomocy. Teza 1", umieszczona w programie komputerowym LEX pod nr 57058, jako teza z piśmiennictwa do art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.