II SAB/Op 117/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. S. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w przedmiocie wyrejestrowania z ubezpieczenia społecznego i zwrotu pobranych składek z ubezpieczenia zdrowotnego postanawia odrzucić skargę. Pismem z dnia 20 września 2018 r., Z. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Opolu, zarzucając ww. organowi naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, przez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym. Wniósł o: 1. Zobowiązanie ZUS O/Opole do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia akt administracyjnych, 2. Dokonania kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga, 3. Zobowiązania ZUS O/Opole do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy, 4. Orzeczenia w zakresie czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 5. Wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w maksymalnej wysokości, określonej w art. 154 § 6 tej ustawy, 6. Zasądzenie kosztów postępowania. W dalszej części skargi, Z. S. wyjaśnił, że pismem z dnia 23 czerwca 2018 r. zgłosił w ZUS O/Opole fakt obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w [...] kasie chorych A, z prośbą o wyłączenie z ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS w powodu przeniesienia miejsca zamieszkania do [...]. Jednocześnie skarżący podniósł, że zwrócił się do ZUS O/Opole o zaprzestanie pobierania składek na NFZ z emerytury skarżącego i zwrot pobranych już składek od dnia 31 sierpnia 2017 r., ponieważ [...] A nalicza składkę od polskiej emerytury od ww. dnia. Zwrócił się także do organu o wydanie stosownej decyzji. Pomimo tego jednak, decyzja nie została w sprawie wydana. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o: 1. Oddalenie wniosku skarżącego o zobowiązanie ZUS O/Opole do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego, 2. Oddalenie wniosku skarżącego o stwierdzenie, że ewentualna bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. Oddalenie wniosku o wymierzenie organowi administracji grzywny, 4. Oddalenie skargi. Uzasadniając swoje stanowisko pełnomocnik organu podniósł, że wniosek skarżącego z dnia 28 czerwca 2018 r. o wyrejestrowanie z ubezpieczenia zdrowotnego, został przekazany w dniu 25 września 2018 r. - zgodnie z właściwością rzeczową do Narodowego Funduszu Zdrowia w Warszawie, o czym skarżący został poinformowany. Więcej, zdaniem organu, o właściwości NFZ w tym zakresie skarżący posiadał już wiedzę w dniu 16 maja 2016 r., kiedy to w korespondencji mailowej został o powyższym poinformowany. Organ podkreślił, że z uwagi na dużą ilość spraw do rozpatrzenia, niniejsza sprawa została załatwiona przez ZUS O/Opole w najszybszym możliwym terminie. Natomiast przekazanie do właściwego organu pisma, nie wymaga wydania decyzji, czy innego aktu z zakresu administracji publicznej. Z uwagi na powyższe, pełnomocnik organu wniósł o nie stwierdzanie rażącego naruszenia prawa przez organ i w konsekwencji o nie wymierzanie organowi grzywny. Wskazał także, że sąd administracyjny nie jest właściwy do pociągania do odpowiedzialności pracownika, w świetle art. 38 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę jako niedopuszczalną należało odrzucić. W pierwszej kolejności Sąd zobowiązany jest do zbadania z urzędu dopuszczalności skargi ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) - zwanej dalej: "P.p.s.a." Jednym zaś z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której ona dotyczy, w kognicji sądu administracyjnego. Stosownie bowiem do treści art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 i 2 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Bezczynność organu ma miejsce wówczas, gdy organ zobowiązany do podjęcia określonych czynności, wynikających z przepisów prawa, nie wykonuje ich w terminie przez te przepisy określonym. Bezczynność zatem oznacza stan, w którym organ, będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do wydania aktu administracyjnego lub podjęcia innej czynności, pozostaje w zwłoce. Skarga na bezczynność ma na celu spowodowanie rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej określonej sprawy administracyjnej, nie mniej może być złożona jedynie w odniesieniu do tych aktów lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Przedmiotem postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Polega ona – co ze skargi wynika - na niewyrejestrowaniu skarżącego z ubezpieczenia zdrowotnego i niedokonaniu zwrotu pobranych składek na ubezpieczenie zdrowotne od dnia 31 sierpnia 2017 r. W ostatnio wymienionym zakresie, skarżący domaga się od organu wydania stosownej decyzji administracyjnej. W sprawie zastosowanie mają zatem z uwagi na przedmiot skargi, przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1510, z późn. zm.). Zgodnie z art. 94 ust. 1 ww. ustawy, zwrot nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne następuje na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1778, z późn. zm.), Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Odwołanie od decyzji Zakładu przysługuje do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 1360, z późn. zm.). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Oznacza to, że w ustawie systemowej została przyjęta zasada, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w trybie postępowania administracyjnego, a weryfikacja podjętych w tym zakresie decyzji następuje w drodze postępowania sądowego, stosownie do reguł określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, tj. przez właściwy sąd powszechny - sąd pracy i ubezpieczeń społecznych (por.: Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej, J. Strusińskiej-Żukowskiej, Warszawa 2011, s. 777, 966-967; R. Kędziora: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2008, s. 882-883). Procesowe ramy dla powyższej regulacji stworzono w Kodeksie postępowania cywilnego, w którym w art. 1 ustawodawca postanowił, że sprawy ubezpieczeniowe są sprawami cywilnymi w znaczeniu formalnym. Zgodnie z treścią tego przepisu, Kodeks reguluje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Konsekwencją tej ogólnej zasady są przepisy dotyczące postępowań cywilnych odrębnych, w szczególności art. 477 ze znaczkiem 8 i art. 477 ze znaczkiem 9 Kodeksu, ustanawiające sądy okręgowe jako sądy właściwe do rozpatrywania odwołań od decyzji organów rentowych w sprawach ubezpieczeniowych. Z uwagi zatem na fakt, że w sporze powstałym na tle niniejszej sprawy będącej przedmiotem rozpoznania właściwy jest sąd powszechny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzekł o odrzuceniu skargi, jak w sentencji.