II SAB/Op 144/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. A. na bezczynność Prezydenta Miasta Opola w przedmiocie dofinansowania likwidacji barier ze środków PFRON postanawia: odrzucić skargę. D. A. pismem z dnia 25 października 2017 r., złożonym bezpośrednio w siedzibie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wniósł skargę na Prezydenta Miasta Opola. Skarżonemu organowi zarzucił bezczynność i brak właściwego postępowania, a także brak poszanowania litery prawa i jego nierespektowania w postępowaniu administracyjnym. Podniósł również, że Prezydent Miasta Opola nie stosuje właściwych ustaw i prawomocnych uchwał oraz nie uwzględnia wyroków, postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych. W dalszej części skargi wskazał na jednostki organizacyjne Gminy [...] i organy, które - w jego ocenie - naruszyły przepisy prawa podczas rozpoznawania jego spraw. Skarga D. A., po uprzednim przesłaniu do organu i odesłaniu jej przez organ wraz z aktami administracyjnych sprawy oraz odpowiedzią na skargę, została odnotowana w Repertorium sądowym pod sygn. akt II SAB/Op 141/17, jako skarga na bezczynność Prezydenta Miasta Opola w zakresie realizacji obowiązków należących do właściwości Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu. Na skutek zarządzenia z dnia 1 grudnia 2017 r. wydanego w sprawie II SA/Op 141/17 przez Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu, działającego na zasadzie art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm. - dalej: P.p.s.a.), oraz § 27 zarządzenia w sprawie ustalenia zasad biurowości, z akt tamtejszej sprawy wyłączono, m.in. sprawę ze skargi D. A. na bezczynność Prezydenta Miasta Opola w przedmiocie likwidacji barier ze środków PFRON, która stanowi przedmiot niniejszej sprawy o sygn. akt II SAB/Op 144/17. Wyłączenia dokonano m.in. na podstawie zarzutów skargi w zakresie bezczynności Prezydenta Miasta Opola w rozpoznaniu jego wniosków o dofinansowanie likwidacji barier ze środków PFRON. Następnie, w wykonaniu zarządzenia z dnia 1 grudnia 2017 r. wezwano D. A. do jednoznacznego oznaczenia sprawy, w granicach, której - pismem z dnia 25 października 2017 r., zaskarżył bezczynność Prezydenta Miasta Opola w zakresie realizacji obowiązków należących do właściwości Wydziału Zdrowia i Rozwoju Społecznego Urzędu Miasta w Opolu, w szczególności wyjaśnienie, czy skarżona bezczynność dotyczy rozpoznania wniosków skarżącego o dofinansowanie ze środków PFRON: - likwidacji barier architektonicznych - wniosek z dnia 1 lutego 2017 r. - likwidacji barier technicznych - wniosek z dnia 2 września 2016 r. - likwidacji barier technicznych - wniosek z dnia 1 lutego 2017 r. oraz wskazania, jakiego konkretnie aktu nie wydał lub jakiej konkretnie czynności nie podjął Prezydent Miasta Opola w granicach wskazanej sprawy. Sąd pouczył skarżącego, że brak odpowiedzi na wezwanie w terminie 7 dni skutkować będzie przyjęciem, że skarga wniesiona została na nienależyte wykonywanie zadań i naruszenie praworządności przez Prezydenta Miasta Opola. Jednocześnie wezwano skarżącego do wykazania w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.), że przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta Miasta Opola wyczerpał tryb ponaglenia z art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego i w tym celu Sąd wezwał skarżącego o nadesłanie kopii ponaglenia wystosowanego do organu wyższego stopnia przed wniesieniem skargi. Opisane wezwanie zostało doręczone skarżącemu osobiście w dniu 6 grudnia 2017 r., o czym świadczy podpis i stosowna adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (por. k- 31 akt sądowych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał drogą mailową pismo z dnia 13 grudnia 2017 r., w którym zwrócił się do Sądu z pytaniem jak należy interpretować instytucję ponaglenia, o której jest mowa w art. 37 K.p.a. Zapytał, jakie kroki ma podjąć, skoro skarga na bezczynność i brak stosownego działania Prezydenta Miasta Opola i jednostek organizacyjnych jemu podległych obejmuje okres od 2010 r. do chwili obecnej, tj. na przestrzeni 8 lat, podczas gdy poszczególne akty prawne uległy nowelizacjom. Skarżący przytoczył treść art. 35, 36 i 37 K.p.a. i wyraził pogląd, że na ich tle w lepszej sytuacji znajduje się organ, który nie ma nad sobą organu nadrzędnego, a "wówczas nie ma postanowienia ani ustalania winnych – zamiast tego po prostu "niezwłocznie załatwia sprawę". W ocenie skarżącego, zmieniony w 2017 r. K.p.a. w części odnoszącej się do ponaglenia, narusza dotychczasowe przepisy prawa strony skarżącej do rozpoznania sprawy przez WSA. Skarżący poinformował, że każde kolejne jego pismo w sprawie poza kolejnymi wnioskami wymagającymi decyzji, w wyniku jej braku lub błędu, były zarówno żądaniem załatwienia sprawy, jak i wezwaniem do natychmiastowego jej załatwienia, a kierowane były do Prezydenta Miasta Opola - przez jednostki organizacyjne jemu podległe, jak i do Rady Miasta w sytuacji bezpośrednio Prezydenta dotyczącej. Reasumując swoją stanowisko skarżący stwierdził, że: "[...] przedmioty skarg nie przystają do obecnie obowiązującej (znowelizowanej) litery prawa i w związku z tym nie sposób zastosować się skarżącemu do wezwań w sposób w nich określony. Ponadto, to organ skarżony dostarczał dotychczas Sądowi akta sprawy, a skarżący nie był literą prawa obligowany do zachowania kopii własnych wystąpień, jak i oryginałów pism organu". Jednocześnie do akt sprawy skarżący przesłał obszerną dokumentację (dwa tomy akt sądowych), zawierającą kopie pism skarżącego, a także pism, decyzji, rozstrzygnięć i korespondencji różnego rodzaju organów prowadzonej ze skarżącym. W przesłanym pliku kopii dokumentów znajdują się także zdjęcia klatek schodowych, samochodu, kopie wyroków sądowych, planów mieszkań, itp. W odpowiedzi na skargę w części odnoszącej się do przedmiotu zarzutu bezczynności Prezydenta Miasta Opola w zakresie realizacji obowiązków należących do właściwości Wydziału Zdrowia i Rozwoju Społecznego Urzędu Miasta w Opolu, organ opisał szczegółowo przebieg postępowania związanego z żądaniem skarżącego o dofinansowanie ze środków PFRON zakupu laptopa, łóżka rehabilitacyjnego i podjazdu przyschodowego uchylnego na ścianę. Stwierdził też, iż przyznanie lub odmowa przyznania dofinansowania ze środków PFRON nie wymaga wydania decyzji na podstawie K.p.a. Odnośnie do zakupu laptopa organ wyjaśnił, że zawarł umowę ze skarżącym na jej dofinansowanie ze środków PFRON w dniu 5 lipca 2017 r., termin jej realizacji został na prośbę skarżącego przesunięty, a następnie wobec nieprzedstawienia przez skarżącego faktury na zakup laptopa, umowa została rozwiązana, o czym skarżącego poinformowano pismem z dnia 21 listopada 2017 r. W odniesieniu do wniosku o zakup łóżka rehabilitacyjnego, organ podał, że skarżącego informowano w 2016 r., iż wniosek ten oczekuje na załatwienie. W kwestii montażu podjazdu, wskazał, że skarżący nie przewidywał zaangażowania 5% wkładu własnego w inwestycji, jak i nie przedstawił zgody administratora budynku, wobec tego otrzymał informację z dnia 13 października 2016 r. o przekazaniu środków innym niepełnosprawnym. W dniu 1 lutego 2017 r. skarżący złożył ponownie wniosek o zamontowanie podjazdu. Organ wniósł także o odrzucenie skargi z uwagi na niewyczerpanie przez skarżącego środków zaskarżenia, w trybie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 53 § 2b P.p.s.a. i art. 37 § 1 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skargę należało odrzucić. W myśl art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Przez dopuszczalność skargi należy rozumieć zarówno jej przesłanki przedmiotowe tzn. określenie, od jakiego rodzaju form działalności organów administracji publicznej przysługuje skarga, jak i dopuszczalność skargi w zakresie podmiotowym to jest określenie, jakim podmiotom przysługuje legitymacja do jej wniesienia. Warunkami formalnymi skutecznego złożenia skargi są: złożenie skargi od aktu objętego zakresem właściwości rzeczowej sądu określonej w art. 3 § 2 i 3 i art. 5 P.p.s.a., wniesienie skargi po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli przysługiwały one skarżącemu w postępowaniu przed organem oraz wniesienie skargi przez podmiot, któremu zgodnie z art. 50 § 1 lub 2 P.p.s.a. przysługuje legitymacja do jej wniesienia. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie, zatem stwierdzenie braku którejś z nich prowadzi do uznania niedopuszczalności skargi, a w konsekwencji do jej odrzucenia bez merytorycznego rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 52 § 1 P.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Stosownie do art. 52 § 2 P.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Z kolei art. 53 § 2b P.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W przypadku skarg na przewlekłość postępowania organu od dnia 1 czerwca 2017 r. wyczerpanie środków zaskarżenia następuje poprzez wniesienie przez stronę ponaglenia przewidzianego w art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem stronie przysługuje prawo do wniesienia ponaglenia jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Stosownie do brzmienia art. 37 § 2 K.p.a. ponaglenie zawiera uzasadnienie. Natomiast § 3 tego przepisu nakazuje wnosić ponaglenie do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie (pkt 1); do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (pkt 2). Stosownie do treści art. 36 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany pouczyć stronę o prawie do wniesienia ponaglenia tylko w przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, również z przyczyn niezależnych od organu. Z treści cytowanych przepisów wynika zatem, że uprzednie ponaglenie stanowi niezbędny warunek złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność organu. W przedmiotowej sprawie warunek ten nie został spełniony. Z treści odpowiedzi na skargę organu nie wynika, aby przed wniesieniem skargi do Sądu skarżący wniósł takie ponaglenie, zaś na wezwanie Sądu, czy przed wniesieniem skargi skarżący wyczerpał środek zaskarżenia przez wniesienie ponaglenia do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie, skarżący nie wskazał takiego ponaglenia. Wprawdzie nadesłał plik odpisów wielu dokumentów, jednakże nie wskazał konkretnego pisma stanowiącego ponaglenie. W odniesieniu do tego trzeba wskazać, że nie jest rolą Sądu ustalanie za stronę i zgadywanie, czy w istocie dokonała ona wymaganej prawem czynności i w jakiej dacie to nastąpiło. W tej sytuacji należy przyjąć, że skarga D. A. została wniesiona z naruszeniem przepisu art. 52 § 1 P.p.s.a., co z kolei stanowi podstawę do jej odrzucenia w myśl art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., jako niedopuszczalnej. Przedstawione powyżej okoliczności sprawy, stanowią także podstawę do wypowiedzenia się co do braku podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy, w świetle art. 247 P.p.s.a. – z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W myśl art. 243 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy nie przysługuje jednak stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi (art. 247 P.p.s.a.). Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie i doktrynie poglądem, skarga jest oczywiście bezzasadna wtedy, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Jan Paweł Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 320-321; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 788/09, dostępne w programie komputerowym LEX, pod numerem 552419). W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 P.p.s.a. (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2010, s. 573). Stwierdzenie przez Sąd oczywistej bezzasadności skargi wyklucza możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji nawet w przypadku, gdy sytuacja materialna strony uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy, to oczywista bezzasadność skargi skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, albowiem skarga D. A. jako niedopuszczalna, podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., o czym była mowa powyżej. Wobec tego brak było podstaw do przyznania prawa pomocy, w tym do ustanowienia pełnomocnika z urzędu z przyczyn wskazanych przez Sąd. Niezależnie od powyższego, wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznać należało za bezprzedmiotowy, skoro skarżący na zasadzie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. jest zwolniony od uiszczania kosztów sądowych w sprawie. Zgodnie z przywołanym przepisem prawa, nie ma bowiem obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej. Jednocześnie w tym miejscu należy dostrzec, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pomimo tego, iż zarówno ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, jak wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 25 czerwca 2002 r. wprost nie wymagają wydania decyzji administracyjnej w przypadku odmowy przyznania dofinansowania ze środków PFRON, taka odmowa powinna mieć formę decyzji administracyjnej (np. wyrok NSA z 9 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1846/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odmowa przyznania świadczenia jest bowiem przejawem woli organu administracji publicznej wyrażonej w indywidualnej sprawie dotyczącej uprawnień jednostki wynikających z przepisów prawa publicznego. Mając na względzie przywołane okoliczności sprawy, Sąd orzekł jak w sentencji.