II SAB/Op 15/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. N. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu w przedmiocie ustalenia stron postępowania sądowego postanawia odrzucić skargę. Skarżąca A. N. (zwana dalej "skarżącą"), pismem z dnia 29 grudnia 2017 r., złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu w przedmiocie ustalenia stron postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt [...]. W skardze wniosła o zobowiązanie Prezesa SR w Opolu do ustalenia stron tego postępowania w oparciu o stan faktyczny sprawy i udostępnienie akt do wglądu, ewentualnie o zobowiązanie go do udostępnienia do wglądu akt o sygn. [...], ze względu na interes prawy skarżącej, jakim są starania o usunięcie z obrotu prawnego wyroku w sprawie o sygn. akt [...]. Odpowiadając na skargę pismem z dnia 4 stycznia 2018 r. Prezes Sądu Rejonowego w Opolu wniósł o jej oddalenie, jako bezzasadnej i wyjaśnił, że skarżąca w dniu 17 listopada 2017 r. złożyła wniosek o umożliwienie wglądu do akt sprawy sygn. akt [...]. Czytelnia odmówiła udostępnienia akt sprawy, z uwagi na to, że wnioskodawczyni nie była stroną postępowania, co potwierdzono zarządzeniem Prezesa Sądu z dnia 23 listopada 2017 r. Odnośnie akt sprawy o sygn. [...] wyjaśnił, że w dniu 20 listopada 2017 r. zostały przekazane do [...] Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w [..] na prośbę sędziego wizytatora, i obecnie jeszcze nie zostały zwrócone. W załączeniu przesłał kopie wniosku skarżącej z dnia 17 listopada 2017 r. o wgląd do akt sprawy o sygn. akt [...], na której widnieje podpisana przez niego adnotacja z dnia 23 listopada 2017 r., że skarżąca nie jest ani pokrzywdzoną, ani podejrzaną w sprawie, a zatem nie ma wglądu w akta sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało odrzucić. Na wstępie wskazać należy, że przed dokonaniem oceny merytorycznej zasadności skargi Sąd z urzędu bada w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi. W tym zakresie ustala, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a." Ustawodawca przyznał sądom administracyjnym uprawnienia kontrolne wyłącznie w określonych prawem przypadkach. Tym samym jednoznacznie określił właściwość sądów administracyjnych w przypadkach bezczynności organów. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne, wyd. 5, s. 378). Oznacza to, że w sprawach, w których wydawane są decyzje oraz postanowienia, jak też w sprawach, w których wydawane są inne akty z zakresu administracji publicznej albo podejmowane czynności materialnotechniczne w powyższym zakresie - możliwe jest zaskarżenie samego zachowania się organu administracji, a uwzględnienie skargi w tym przypadku, w myśl art. 149 P.p.s.a., nakazuje sądowi administracyjnemu zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, a nadto rozstrzygnięcia kwestii, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Bezczynność zachodzi wtedy, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia, innego aktu lub też nie podjął innej stosownej czynności (vide T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2005, s. 86). Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony w ustawie z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2188, z późn. zm.). Zgodnie treścią art. 1 § 1 i 2 tej ustawy sądy administracyjne w zakresie swej właściwości sprawują kontrolę pod względem legalności, to jest zgodności z prawem, działań lub zaniechań organów administracji publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej, sprawowana przez sądy administracyjne, ma więc charakter ograniczony, co oznacza, że objęte są nią jedynie działania administracyjne wskazane w ustawie. W myśl art. 3 § 2 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (...), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (...), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (...), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Zgodnie z § 2a ww. artykułu sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Powyższe wyliczenie stanowi katalog zamknięty. Zaskarżenie aktu lub czynności niewymienionych w powyższym katalogu oznacza, iż sprawa nie jest objęta właściwością sądu administracyjnego, a tym samym zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. skarga podlega odrzuceniu. W myśl § 3 cyt. przepisu sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Przedmiot rozpoznawanej skargi stanowi bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu w przedmiocie ustalenia stron postępowania sądowego. Jak wynika z cytowanych powyżej przepisów, skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy administracji przysługuje wyłącznie w sprawach, w których wydawane są: decyzje i niektóre postanowienia (art. 3 § 2 pkt 1-3 P.p.s.a.), inne akty lub podejmowane czynności z zakresu administracji publicznej (pkt 4), pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego (pkt 4a) oraz w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, ale podjęte tylko w ramach postępowania administracyjnego (w oparciu o przepisy K.p.a.) lub podatkowego. Podkreślić należy, iż skarga na bezczynność organu jest w rzeczywistości pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1324/12; z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1620/12 oraz z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt II GSK 737/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczeń nsa.gov.pl). Skarga na bezczynność jest zatem dopuszczalna tylko wówczas, gdy istnieje przepis prawa zobowiązujący organ do wydania określonego aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. bądź określonego zachowania w postepowaniu administracyjnym czy podatkowym (o których mowa w art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a.), zaś kontrola sądu sprowadza się do sprawdzenia czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze aktu administracyjnego lub czynności z zakresu administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe rozważania na tle przytoczonego powyżej stanu faktycznego w sprawie Sąd stwierdził, iż przedmiotowa skarga jest niedopuszczalna. Niewątpliwie na mocy art. 173 Konstytucji RP sądom przyznano przymiot władzy publicznej, a jak stanowi art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, z późn. zm.) organem sądu rejonowego jest prezes sądu. Nie oznacza to jednak automatycznie, że jest on organem administracji publicznej. W roli takiego organu prezes sądu rejonowego występuje bowiem tylko w określonych w przepisach szczególnych przypadkach, a taki przypadek nie wystąpił w niniejszej sprawie. Brak jest bowiem przepisu prawa upoważniającego do rozpatrzenia wniosku o ustalenie stron postępowania sądowego, o co wnioskuje skarżąca, w drodze decyzji administracyjnej, czy innego z wymienionych wyżej aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej. Prezes Sądu Rejonowego w Opolu nie jest zatem, jako organ sądu, zobowiązany do wydania władczego rozstrzygnięcia administracyjnego w zakresie wniosku złożonego przez skarżącą, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-3 P.p.s.a., ani wydania aktu lub dokonania czynności, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a P.p.s.a. Trzeba w tym miejscu ponownie zauważyć, że w istocie skarżąca zwróciła się do Prezesa Sadu Rejonowego w Opolu o udostępnienie jej do wglądu akt postępowania karnego. Natomiast udostępnianie akt postępowań karnych odbywa się na podstawie art. 156 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904), zwanej dalej "K.p.k.", zgodnie z treścią § 1 tej regulacji: "Stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możność sporządzenia z nich odpisów lub kopii. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom." Skarżąca zgody tej nie uzyskała, przeciwnie Prezes Sądu Rejonowego w Opolu na wniosku o udostępnienie akt poczynił adnotację, z której wynika, że nie uznał skarżącej za osobę uprawnioną do wglądu do akt. Zarządzenie w tej materii nie jest zaskarżalne. Wobec powyższego, biorąc pod uwagę treść powołanych przepisów P.p.s.a. i K.p.k., przyjdzie uznać, że do właściwości sądów administracyjnych nie należy ustalanie stron postępowań karnych, w których właściwe są Wydziały Karne w sądach powszechnych. W ocenie Sądu, skarżony organ - Prezes Sądu Rejonowego w Opolu - nie jest w niniejszej sprawie zobowiązany do wydania władczego rozstrzygnięcia administracyjnego w zakresie wniosku złożonego przez skarżącą, zatem skarga dotyczy działań organu, które nie podlegają kontroli sądów administracyjnych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2011 r., sygn. akt VII SAB/Wa 211/11, dostępne w bazie orzeczeń nsa.gov.pl). Dodać też należy, że w sprawie nie ma zastosowania art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a., gdyż regulacja ta dotyczy postępowania administracyjnego i postępowania podatkowego, natomiast udostępnianie akt sprawy karnej nie odbywa się w żadnym z tych trybów. Wobec tego brak jest podstaw prawnych do rozpoznania skargi na bezczynność Prezesa Sąd Rejonowego w Opolu. W tym stanie rzeczy skarga nie mieści się w zakresie właściwości sądu administracyjnego i jako taka podlega odrzuceniu na zasadzie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.