II SAB/Op 18/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Zarządu Okręgowego Polskiego związku Łowieckiego w Opolu w przedmiocie informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi S. P. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest bezczynność Zarządu Okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego w Opolu, polegająca na nieudzielaniu informacji publicznej. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 16 stycznia 2018 r., wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W terminie wyznaczonym do dokonania żądanej czynności, skarżący w piśmie z dnia 25 stycznia 2018 r. zwrócił się o udzielenie pomocy prawnej z uwagi na zły stan majątkowy, nie pozwalający na poniesienie kosztów sądowych. Wobec powyższego, przesłano skarżącemu przy piśmie z dnia 26 lutego 2018 r., urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wezwano do wypełnienia i odesłania formularza w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wezwanie powyższe wraz z formularzem wniosku zostało przesłane na adres podany w skardze i pod tym adresem doręczone osobiście skarżącemu w dniu 12 lutego 2018 r., a okoliczność tę potwierdza adnotacja i podpis na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (por.: k-60 akt sądowych). Skarżący złożył wypełniony formularz wniosku za pośrednictwem poczty w dniu 14 lutego 2018 r. (data stempla na kopercie), a wobec nieuzupełnienia rubryki formularza dotyczącej zakresu wniosku, wezwano skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku przez określenie o co wnosi. W wyznaczonym terminie do dokonania żądanej czynności skarżący w piśmie z dnia 14 lutego 2018 r. odpowiedział, że wnosi o zwolnienie od wpisu od skargi oraz ustanowienie adwokata. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustalono, że skarżący uzyskuje rentę inwalidzką w wysokości 1.556,68 zł miesięcznie, choć z uwagi na potrącenia z tytułu alimentów na rzecz małżonki, uzyskuje rzeczywisty dochód w wysokości 500 zł. Tworzy wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, która jest nieuleczalnie chora, a w piśmie w piśmie z dnia 14 lutego 2018 r. skarżący oświadczył, że jego małżonka zmarła w dniu [...] 2018 r. Oświadczył także, że zamieszkuje on w różnych miejscach zdatnych do tego celu, m.in. w biurze firmy A Sp. z o.o. z siedzibą w [...], w której pełni funkcję prezesa bez nawiązania stosunku pracy (nie uzyskuje wynagrodzenia) z powodu trudnej sytuacji tej Spółki. Szeroko przytoczył przyczyny kłopotów finansowych tejże Spółki oświadczając, że koszty utrzymania pomieszczeń Spółki ponosi ona sama. Skarżący podał, że nie posiada rachunku bankowego, którego umowa została mu wypowiedziana, na potwierdzenie czego dołączył stosowny odpis pisma z banku. Jednocześnie dostarczył kopie wyciągów z rachunku bankowego małżonki, a także przekazy pocztowe, z których wynika, że małżonka uzyskała świadczenie w styczniu 2018 r. w wysokości 903,55 zł, a w grudniu 2017 r. – 1.056,93 zł. Ponadto oświadczył, że jego możliwości finansowe radykalnie się w ostatnim czasie pogorszyły z uwagi na ciężką chorobę małżonki i konieczność wsparcia wynikającą z przepisów kodeksu rodzinnego, pomimo rozdzielności majątkowej ustalonej pomiędzy małżonkami. Aktualnie wnioskodawca posiada zadłużenie: na karcie kredytowej – ok. 5.500 zł (rachunku objęty windykacją), zadłużenie z tytułu kosztów sądowych – 11.000 zł oraz zadłużenie z tytułu alimentów – 30.000 zł. Podniósł, że zadłużenie wynika z konieczności ponoszenia kosztów leczenia małżonki, w tym wydatkami na operację i transport. Stwierdził, że w opiece nad małżonką pomagają mu dzieci, a skarżący korzysta z ich wparcia w formie sporządzania posiłków i dokonywania zakupów dla codziennego utrzymania, a na potwierdzenie dokonywanych zakupów – przedłożył rachunki sklepowe za okres od dnia 19 stycznia 2018 r. do dnia 3 marca 2018 r., na łączną kwotę – ok. 1.270 zł. W aktach sprawy znajdują się także faktury za kupno lekarstw, wystawione na małżonkę skarżącego, na łączną kwotę – ok. 5.500 zł (w miesiącach od listopada 2017 r. do marca 2018 r.). Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zważono, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). Skarżący zwrócił się o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, a zatem powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie referendarza skarżący nie wykazał podstaw przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, w świetle przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę na niejednoznaczne informacje dotyczące gospodarstwa domowego skarżącego, gdzie ostatnio wymieniony w formularzu wniosku wskazuje małżonkę jako członka tego gospodarstwa domowego, a jednocześnie w piśmie z dnia 14 lutego 2018 r. oświadcza, że on sam pomieszkuje w różnych miejscach, w tym w biurze Spółki, której jest prezesem, choć z przekazów pocztowych wynika, że małżonkowie posiadają wspólny adres, tj. ul. [...] nr [...], [...]-[...] [...]. Dodać warto, że jest referendarzowi urzędowo znane, iż w sprawie o sygn. akt I OZ 559/16 (por.: postanowienie z dnia 9 czerwca 2016 r.) skarżący złożył oświadczenie, iż wraz z małżonką zamieszkiwał wówczas nieodpłatnie w mieszkaniu będącym własnością Spółki z o.o. "A" z siedzibą w [...], która to Spółka ponosi wszelkie koszty eksploatacji mieszkania. Oświadczenie o pokrywaniu kosztów lokalu biura przez Spółkę, skarżący zawarł także w ramach niniejszego postępowania. Przedstawione informacje świadczą o tym, że skarżący posiada zapewnione warunki mieszkaniowe, bez konieczności ponoszenia kosztów opłat lokalowych. Kolejną kwestią wpływającą na ocenę wniosku jest sprawa zarobkowania skarżącego. Z jednej strony twierdzi on, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a jednocześnie oświadcza, że jest prezesem Spółki i z tytułu pełnionej funkcji nie uzyskuje wynagrodzenia, co uzasadnia faktem złej kondycji ekonomicznej Spółki, borykającej się z szeregiem kłopotów, w tym ze sporami z urzędem skarbowym. Niezrozumiałe jest dla referendarza dlaczego skarżący godzi się na taki stan w sytuacji, gdy znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Sprawowanie funkcji prezesa zarządu spółki kapitałowej łączy się co do zasady z otrzymywaniem stosownego wynagrodzenia. Wskazać więc trzeba, że jakkolwiek skarżący twierdzi, że nie uzyskiwał wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu wskazanej wyżej Spółki, to potencjalnie ma on możliwość uzyskania takiego dochodu. Spółka dysponuje bowiem majątkiem, z którego może czerpać korzyści. Ponadto, w ocenie referendarza skarżący działając w ramach wymaganej przeciętnej staranności i dbałości o swój interes powinien był takie dochody zagwarantować sobie, co wydaje się oczywiste mając na uwadze wysokość wykazanych przez niego dochodów oraz wysokość ciążących na nim zobowiązań finansowych, w tym zwłaszcza alimentów na rzecz żony, które są w realiach powszechnych bardzo wysokie, gdyż wynoszą 1.056,68 zł miesięcznie. Zwłaszcza wobec faktu, że skarżący uprzednio pełnił także funkcje prezesa zarządu w innej spółce kapitałowej, a informację taką uzyskano także z akt sprawy o sygn. akt I OZ 559/16, co świadczy o potencjale skarżącego i jego zdolnościach organizacyjnych, dających podstawę do znalezienia dochodowego zatrudnienia. Wyzbycie się przez skarżącego możliwości uzyskiwania dochodów, w sytuacji gdy ciążą na nim liczne zobowiązania, w tym również wynikające z zawieranych przez niego umów cywilnoprawnych, w ocenie referendarza, świadczy o celowym ograniczeniu możliwości pozyskiwania środków finansowych prowadzącym do uniknięcia spełnienia obowiązku ponoszenia wskazanych kosztów. Z tego powodu uwzględnienie wniosku skarżącego i przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie prowadziłoby, do niczym nieuzasadnionego przenoszenia na podatników kosztów sądowych, do uiszczenia których obowiązany jest skarżący. Nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy pozostaje sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony, gdyż dzięki ich pomocy może ona przezwyciężyć własne trudności finansowe. Wskazać należy, że obowiązek udzielania wsparcia i wzajemnej pomocy przez rodziców i dzieci znajduje umocowanie prawne w art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.). Z oświadczenia skarżącego wynika, że posiada dobry kontakt z dziećmi, które wspierają go w formie sporządzania posiłków i dokonywania zakupów dla codziennego utrzymania, na poparcie czego przedstawił paragony sklepowe. Świadczy więc powyższe, że skarżący posiada zapewnione utrzymanie żywnościowe, a być może także wsparcie w szerszym zakresie, w tym finansowym. Podkreślenia wymaga, że referendarz nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej spowodowanej śmiercią małżonki skarżącego w dniu [...] 2018 r., co sam oświadczył. Oczywiste jest, że śmierć bliskiej osoby jest wydarzeniem trudnym emocjonalnie i tworzącym sytuację stresującą o dużej sile natężenia. Przyznanie prawa pomocy następuje jednakże na podstawie konkretnie wskazanych przesłanek materialnych, określonych w przepisach art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Natomiast informacje o sytuacji majątkowej, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które nadal pozostawiły wiele wątpliwości, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od wpisu od skargi oraz ustanowienie adwokata, rzutując przede wszystkim na prawidłową ocenę jego sytuacji materialno – bytowej. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania ze strony referendarza sądowego, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza gdy informacje udzielone przez osobę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy są niejasne, budzą wątpliwości lub po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. Sytuacja taka zaistniała w sprawie i brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza, skarżący skupił się jedynie na niektórych aspektach swojej sytuacji życiowej, nie wyjaśniając wszystkich jej elementów, jakże ważnych dla oceny jej strony materialnej. Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy wnioskodawcy, co orzekł jak w sentencji.