II SAB/Op 40/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędzia NSA Jerzy Krupiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia A z siedzibą w [...] na bezczynność Zespołu Szkół Medycznych w Branicach w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1) umarza postępowanie, 2) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, 3) stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4) zasądza od Zespołu Szkół Medycznych w Branicach na rzecz skarżącego Stowarzyszenia A z siedzibą w [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego stanowi skarga Stowarzyszenia A z siedzibą w [...], zwane dalej również skarżącym lub "Stowarzyszeniem", na bezczynność Zespołu Szkół Medycznych w Branicach w przedmiocie informacji publicznej. Stan prawny i faktyczny przedstawiał się następująco: Wnioskiem z dnia 5 kwietnia 2019 r., wniesionym drogą elektroniczną na adres e-mail:[email protected], wystąpiło do Zespołu Szkół Medycznych w Branicach o udzielenie informacji publicznej w postaci skanów faktur na zakup ze środków publicznych papieru w formacie A4 w drugim półroczu 2018 r. Stowarzyszenie domagało się jednocześnie przesłania tych informacji na zwrotny adres mailowy wskazany we wniosku i potwierdzenie odbioru wniosku. Następnie skargą z dnia 26 kwietnia 2019 r., która wpłynęła do organu w dniu 6 maja 2019 r., Stowarzyszenie, reprezentowane przez pełnomocnika - radcę prawnego K. L., wywiodło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na bezczynność Zespołu Szkół Medycznych w Branicach w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej objętej wnioskiem z dnia 5 kwietnia 2019 r. Zarzucając organowi naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji RP i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej poprzez nieudzielenie żądanej informacji skarżące Stowarzyszenie domagało się: zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku z dnia 5 kwietnia 2019 r.; zasądzenia kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego; stwierdzenia, że bezczynność nie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Uzasadniając skargę wskazało, że 5 kwietnia 2019 r. złożyło wniosek o udzielnie informacji publicznej w postaci skanów faktur na zakup ze środków publicznych papieru formatu A4 w drugim półroczu 2018 r. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej wniosło o przesłanie informacji na wskazany adres e-mail. Dodało, że żądana informacja ma charakter informacji publicznej, a organ - jako jednostka organizacyjna samorządu Województwa Opolskiego - jest podmiotem zobowiązanym do jej udzielenia. Zgodnie z art. 13 ustawy, termin do udostępnienia wnioskowanych informacji upłynął 19 kwietnia 2019 r. Pomimo upływu tego terminu, organ nie udostępnił żądanej informacji publicznej. W dniu 8 maja 2019 r. Zespołu Szkół Medycznych w Branicach udzielił objętych wnioskiem skarżącego informacji, przesyłając na wskazany adres e-mail skany faktur dotyczące zakupu papieru formatu A4. Skarżący potwierdził e-mailem z dnia 9 maja 2019 r. otrzymanie wnioskowanej informacji oraz wnioskował o przekazanie jego skargi na bezczynność sądowi. W odpowiedzi na skargę Zespołu Szkół Medycznych w Branicach wniósł o jej nieuwzględnienie. Wskazał, że po otrzymaniu skargi w postaci papierowej niezwłocznie zwrócił się do skarżącego drogą elektroniczną o ponowne przesłanie wniosku o udzielenie żądanej informacji wyjaśniając, że doszło do ich utraty wobec awarii komputera, co spowodowało niemożność odczytania i udzielenia w terminie odpowiedzi na zapytanie. Dodał, że niezwłocznie po otrzymaniu skargi przygotowano żądane materiały, które następnie przesłano drogą elektroniczną na wskazany we wniosku adres e-mail. Dodatkowo podniósł, że zaistniała sytuacja nie była zamierzona, a konieczność poniesienia wszelkich dodatkowych kosztów związanych z wniesioną przez Stowarzyszenie skargą może rzutować na sytuację finansową jednostki. W piśmie procesowym z dnia 29 maja 2019 r. skarżące Stowarzyszenie, podtrzymało stanowisko zawarte w skardze. Odnosząc się do odpowiedzi na skargę, wskazało, że prowadzi działania mające na celu ograniczenie kosztów funkcjonowania administracji i podmiotów publicznych. Część tych kosztów stanowią nakłady na zakup papieru, które mogłyby zostać zmniejszone w przypadku, gdyby regulacje pozwalały na posługiwanie się dokumentami w wersji elektronicznej. Aby zatem poznać te koszty Stowarzyszenie zwraca się do równych podmiotów, z których większość odpowiedziała bez żadnej zwłoki. Akcentowało również, że skarżąca nie może ponosić odpowiedzialności za zorganizowanie odbioru korespondencji elektronicznej, jak również za funkcjonowanie systemów teleinformatycznych podmiotu zobowiązanego oraz trudności w odczytywaniu korespondencji wynikłe z wadliwości systemu komputerowego zobowiązanego podmiotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Uwzględniając skargę na bezczynność sąd, o czym stanowi art. 149 § 1 p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie, co wynika z art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W niniejsze sprawie przedmiotem oceny Sądu była bezczynność Zespołu Szkół Medycznych w Branicach w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego Stowarzyszenia, złożonego w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1330, z późn. zm.), zwanej ustawą. Oceniając w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi podkreślić należy, że jej wniesienie nie było ograniczone terminem, jak również nie musiało być poprzedzone żadnym środkiem zaskarżenia. Mająca w sprawie zastosowanie ustawa regulująca w sposób kompleksowy dostęp do informacji publicznej nie przewiduje bowiem środka zaskarżenia w tym zakresie. Ustalony w art. 53 § 2b p.p.s.a. wymóg wniesienia ponaglenia odnieść trzeba do bezczynności organu w zakresie spraw rozpoznawanych w trybie K.p.a. Stosownie zaś do art. 16 ust. 1 i ust. 2 ustawy, przepisy K.p.a. stosuje się jedynie do decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej oraz umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji publicznej. Oznacza to, że nie mają one zastosowania do faz poprzedzających wydanie decyzji i tym samym w przypadku bezczynności w sprawach dotyczących udzielania informacji publicznej brak jest podstaw do stosowania art. 37 K.p.a. Tym samym skarga wniesiona w niniejszej sprawie była dopuszczalna i podlegała rozpoznaniu. Na podstawie art. 119 oraz art. 120 P.p.s.a., jej rozpoznanie nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi art. 1 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych. Pojęcie informacji publicznej ma szeroki charakter i odnosi się do wszelkich spraw publicznych również wówczas, gdy wiadomość ta nie została wytworzona przez podmioty publiczne, a jedynie odnosi się do nich. Prawo do informacji publicznej obejmuje m.in. dostęp do dokumentów, zarówno tych bezpośrednio wytworzonych przez organ, tych, których organ używa przy realizacji zadań przewidzianych prawem, jak i tych, które tylko w części dotyczą organu, nawet, gdy nie pochodzą wprost od niego. O zakwalifikowaniu określonej informacji, jako podlegającej udostępnieniu decyduje treść i charakter informacji. W myśl art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego. W tych okolicznościach nie budzi wątpliwości, że wykonując zadania publiczne i będąc finansowanym ze środków publicznych Zespół Szkół Medycznych w Branicach, jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Niewątpliwym jest również, że żądanie zawarte we wniosku skarżącego Stowarzyszenia z dnia 5 kwietnia 2019 r. dotyczące udostępnienia skanów faktur na zakup ze środków publicznych papieru w formacie A4 w drugim półroczu 2018 r. stanowiło bezspornie informację publiczną, gdyż dotyczy wydatkowania środków publicznych. Przesądzenie, że objęta wnioskiem z dnia 5 kwietnia 2019 r. informacja stanowi informację publiczną oraz, że Zespół Szkół Medycznych w Branicach jest podmiotem na którym ciąży obowiązek udostępnienia informacji publicznej, oznacza że w sprawie podmiot ten zobowiązany był do załatwienia przedmiotowego wniosku w trybie przewidzianym przepisami ustawy. W myśl art. 13 ust. 1 ustawy, udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 ustawy. Stosownie do art. 13 ust. 2 ustawy, jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 1 ustawy odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji. Powyższe oznacza, że w sytuacji, gdy dany podmiot będąc właściwym i zobowiązanym do "zareagowania" na złożony wniosek o udostępnienie informacji publicznej w sposób przewidziany przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej, wbrew tym przepisom nie udostępnił w nakazanym terminie w drodze czynności materialno-technicznej żądanej informacji, ani też nie wydał decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 16 ust. 1 ustawy, dopuszcza się bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej. Na tle poczynionych uwag, nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie organ uchybił ustawowemu terminowi do udostępnienia wnioskowanej przez skarżące Stowarzyszenie informacji. Z akt sprawy wynika niewątpliwie, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej wpłynął za pośrednictwem poczty elektronicznej na oficjalny adres, który został udostępniony na stronie internetowej BIP w dniu 5 kwietnia 2019 r., a zatem wynikający z art. 13 ust.1 ustawie termin udostępnienia informacji upłynął z dniem 19 kwietnia 2019 r. Wnioskowana informacja została natomiast udostępniona w dniu 8 maja 2019 r., w następstwie wniesienia przez skarżącą skargi na bezczynność organu. Z powyższego wynika, że organ udostępnił skarżącej wnioskowaną informację z przekroczeniem przewidzianego w art. 13 ust. 1 ustawy, co stanowi podstawę do stwierdzenia, że dopuścił się bezczynności. W orzecznictwie przyjmuje się, że bezczynność organu zachodzi wówczas, gdy w prawem określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub, gdy wprawdzie prowadził on postępowanie w sprawie, jednakże, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności w prawem przewidzianym terminie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 czerwca 2017 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 28/17; wyrok NSA z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2733/15 - wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyjaśnić należy również, że celem skargi na bezczynność w przypadku wniosku o udostępnienie informacji publicznej jest doprowadzenie do podjęcia czynności lub aktu przez podmiot zobowiązany do działania wynikającego z przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Nadto, skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że podanie do powszechnej wiadomości adresu poczty elektronicznej przez organ należy traktować jako jego zobowiązanie, że wiadomości wysłane na ten adres będą odbierane. Jednostka ma prawo działać w zaufaniu do władzy publicznej i oczekiwać, że skoro organ podaje do publicznej wiadomości adres swojej poczty elektronicznej, to będzie odbierał listy skierowane na ten adres, w tym także trafiające do "skrzynki SPAM" (zakwalifikowanie listu jako spam nie oznacza bowiem automatycznie, że podlega on usunięciu). Tym samym, ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej listu, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ. Uchybienia w tym zakresie nie mogą być przerzucane na podmiot korzystający z konstytucyjnego prawa dostępu do informacji publicznej (por. postanowienia NSA: z dnia 19 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 380/18, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2577/17, z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 344/17). Nadto, okoliczność wystąpienia w organie problemów technicznych związanych z odbiorem korespondencji przez organ, czy też awarii komputera w organie nie może obciążać wnioskodawcy kierującego swój wniosek na prawidłowy adres skrzynki odbiorczej organu. Do organów administracji publicznej należy takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na jej adres podań, wniosków i pism, wobec prawnej dopuszczalności wnoszenia ich drogą elektroniczną ( por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2946/15; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt II SAB/Go 27/18; Wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt II SAB 23/16; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt II SAB/Po 56/17). W świetle powyższego, brak jest podstaw do przyjęcia, że awaria komputera nie może rodzić negatywnych skutków dla organu dotyczących stwierdzenia jego bezczynności w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W związku z udzieleniem skarżącej w dniu 8 maja 2019 r. wnioskowanej informacji, tj. przed wydaniem przez Sądu wyroku w sprawie, doszło do ustania stanu bezczynności istniejącego w dniu wniesienia skargi. Tym samym bezprzedmiotowe stało się orzekanie przez Sąd o zobowiązaniu Zespołu Szkół Medycznych w Branicach do załatwienia wniosku skarżącego Stowarzyszenia, stosownie do art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W konsekwencji Sąd, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., umorzył postępowanie sądowoadministracyjne, orzekając o powyższym w punkcie 1 wyroku. Likwidacja stanu bezczynności w toku postępowania sądowego, nie zwalniała jednak Sądu z obowiązku dokonania, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. oceny, czy zaistniała bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Oceniając zatem stopień naruszenia prawa w związku z zaistniałą bezczynnością Sąd uznał, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W tej kwestii Sąd przyjął, że rażące naruszenie prawa związane jest z jego naruszeniem w sposób oczywisty. W przedmiotowej sprawie natomiast, choć przekroczony został termin udostępnienia informacji publicznej, to jednak nie zachodzi przypadek oczywistego braku rozpoznania wniosku Stowarzyszenia, jego lekceważenia i braku woli załatwienia sprawy, które można byłoby rozpatrywać w kategoriach rażącego (kwalifikowanego) naruszenia prawa. Z akt sprawy wynika, że choć z uchybieniem terminu, to jednak organ przesłał skarżącemu Stowarzyszeniu informacje żądane we wniosku. Ponadto, nie można przypisać organowi złej woli i stwierdzić, aby przyczyną bezczynności organu było zamierzone uniemożliwienie stronie skarżącej dostępu do informacji publicznej, skoro do bezczynności doszło z uwagi na brak wiedzy organu o złożeniu wniosku. Z tych też przyczyn, Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 2 i 3 wyroku. Na podstawie art. 201 § 1 w zw. z art. 54 § 3 i art. 205 § 2 p.p.s.a., w pkt 4 wyroku Sąd orzekł natomiast o kosztach postępowania. Na wysokość tych kosztów składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego Stowarzyszenia w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zwrot równowartości opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wpis od skargi ustalony w kwocie 100 zł.