II SAB/Op 54/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2017 r. w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Strzeleckiego w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę postanawia 1) zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt II SAB/Op 54/16, w ten sposób, że przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, 2) w pozostałym zakresie postanowienie starszego referendarza z dnia 28 lutego 2017 r. utrzymać w mocy. S. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Starostę Strzeleckiego postępowania w zakresie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę. Skarżący, wezwany o wpis od skargi, złożył wniosek z dnia 11 sierpnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartym w formularzu wniosku złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2016 r. poz. 1137), skarżący podał, że mieszka w [...], jest osobą starszą, posiada 20% uszczerbku na zdrowiu i nie może podjąć pracy zarobkowej, nawet dorywczej. Utrzymuje się z zasiłku [...] - dla osób bezrobotnych, którym nie przysługuje zasiłek z tytułu ubezpieczenia od bezrobocia, będącego zasiłkiem na zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych, którego wysokość jest minimum socjalnym przysługującym w [...]. Zasiłek, w wysokości [...] euro, w całości wykorzystuje na podstawowe potrzeby życiowe. Jako stałe wydatki i zobowiązania skarżący wskazał koszty: wyżywienia w kwocie ok. 200 euro, telefonu 20 euro, energii elektrycznej 30 euro, środków przeciwbólowych 30 euro, raty za protezę dentystyczną 10 euro, bieżącego utrzymania mieszkania (żarówki, wykładziny, farby itp.) 20 euro, komunikacji autobusowej 20-30 euro, rehabilitacji (basen i dojazd) 30 euro, prasy, telewizji, książek 10 euro. Wyjaśnił, że pozostałą kwotę przeznacza na kieszonkowe dla dzieci, czy inne nieprzewidziane wydatki. Poza tym otrzymuje [...] euro na pokrycie kosztów mieszkania z ogrzewaniem i dodatkowymi kosztami określonymi w umowie najmu. Wyjaśnił też, że nie może zaciągnąć pożyczki, gdyż nie posiada stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski. Oświadczył ponadto, że posiada dwuizbowy lokal o powierzchni [...] m² w domu z 1930 r. oraz 1/3 nieruchomości o powierzchni [...] m², na której budynek ten stoi. W wyniku rozpoznania wniosku referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 września 2016 r., zwolnił skarżącego od wpisu sądowego od skargi oraz oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę wniesioną w sprawie. W dniu 14 stycznia 2017 r. skarżący wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. We wniosku ponownie podał tożsame jak poprzednio dane dotyczące majątku i stanu zdrowia oraz wskazał, że od października 2016 r. jest niezdolny do pracy. Natomiast od 1 stycznia 2017 r. pozostaje bez dochodów i bez środków do życia w związku z nierozpatrzeniem przez [...] organ jego wniosku o przyznanie świadczeń socjalnych. Stwierdził, że jest [...], a stan zdrowia pogorszył się z powodu dodatkowych schorzeń, w związku z czym czeka go operacja, natomiast dokumentacja dotycząca jego stanu zdrowia dołączona będzie do sprawy o sygn. II SAB/Op 83/16. Skarżący podał również, że ma obowiązek zwrotu do [...] organu opieki społecznej nadpłaty w kwocie 550 euro z tytułu rozliczenia kosztów mieszkania i 380 euro prywatnej pożyczki od znajomych, niezapłacone rachunki za prąd i TV w wysokości 30 euro i 16,67 euro. Nie ma pieniędzy na lekarstwa i rehabilitację, a ich koszt wynosi 80 euro miesięcznie. Zwrócił uwagę, że minimum socjalne w [...] wynosi [...] euro miesięcznie i nie przewiduje ono kosztów sądowych. Skarżący oświadczył także, że w [...] nie otrzymuje [...] świadczeń rodzinnych oraz dołączył wydruk ze swojego konta bankowego za grudzień 2016 r. oraz od 1 do 13 stycznia 2017 r. Na wezwanie Sądu, skarżący za pismem z dnia 15 lutego 2017 r. przesłał wyciąg z konta bankowego za okres od stycznia do 15 lutego 2017 r. i wyjaśnił, że nie ma obecnie żadnych dochodów. W wyniku rozpoznania wniosku starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu postanowieniem z dnia 28 lutego 2017 r. orzekł ustanowił dla skarżącego radcy prawnego oraz o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych w zakresie opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w kwocie 100 zł, natomiast w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych oddalił. Uzasadniając rozstrzygnięcie stwierdził, iż skarżący nie wykazał, że przysługuje mu prawo pomocy zakresie całkowitym. Zdaniem referendarza, skarżący nie udowodnił, że aktualnie odmówiono mu przyznania prawa do otrzymywanego zasiłku dla bezrobotnych, a zatem dysponuje stałym źródłem dochodu z tego tytułu i nie grozi mu całkowite pozbawienie środków do życia. Natomiast wskazywane koszty basenu, kieszonkowego dla dzieci czy prasy nie stanowią kosztów służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto nie udokumentował wydatków na remonty mieszkania i środki przeciwbólowe oraz tabletki, a z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że saldo na koncie bankowym było dodatnie i w dniach 11 stycznia oraz 9 lutego 2017 r. wynosiło odpowiednio 398,71 euro i 32,70 euro. Skarżący nie uprawdopodobnił też, że otrzymuje pożyczki od znajomych ani nie wykazał, że zalega z płatnościami za mieszkanie. Referendarz zauważył, że aktualne, obligatoryjne koszty sądowe w sprawie to opłata kancelaryjna za sporządzenie odpisu zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, w przypadku dalszego procedowania, przy czym sytuacja materialna skarżącego daje mu możliwość opłacenia tej kwoty. Jednocześnie referendarz wyjaśnił, że skarżący może złożyć ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w razie zmiany jego sytuacji materialnej, np w razie zaprzestania pobierania w [...] zasiłku dla bezrobotnych. Od powyższego postanowienia skarżący, działając przez pełnomocnika – B. P., wniósł sprzeciw, w którym zarzucił, że prawo pomocy przyznane zostało w zakresie mniejszym niż wnioskowy i brak zwolnienia z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej uniemożliwi mu jej ewentualne wniesienie. Ponadto wskazał, że od 1 stycznia 2017 r. otrzymuje [...] euro z tytułu zasiłku [...], z czego 375 euro jest przeznaczone na pokrycie kosztów mieszkania. Skarżący powtórzył podawane już wcześniej we wnioskach o przyznanie prawa pomocy argumenty odnośnie swojego wieku i stanu zdrowia oraz niemożności zaciągnięcia pożyczki, w tym także hipotecznej. Podniósł, że minimum socjalne, jakie otrzymuje w [...], powinno mu gwarantować zwolnienie z kosztów sądowych także w Polsce. Skarżący powołał się na dokumenty, które dołączył do wniosków o prawo pomocy złożonych w innych toczących się przed tut. Sądem sprawach, tj. o sygn. akt II SAB/Op 83/16 i II SAB/Op 63/16. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Na zasadzie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Na mocy art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z ww. profesjonalnych pełnomocników) jest przyznawane osobie fizycznej gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Oceniając zasadność wniesionego sprzeciwu należy uwzględnić fakt, że w powoływanej sprawie o sygn. akt II SAB/Op 63/16 zostało przez skarżącego złożone zaświadczenie [...] z dnia 22 lutego 2017 r. stwierdzające, iż przyznany zasiłek na zabezpieczenie kosztów utrzymania za okres od stycznia do lutego 2017 r. wyniósł kwotę [...] euro, za marzec 2017 r. kwotę [...] euro, natomiast za okres od kwietnia do grudnia 2017 r. zasiłek będzie wynosił [...] euro. Oświadczenie skarżącego zawarte w sprzeciwie znajduje zatem potwierdzenie w przedłożonym dokumencie, który świadczy o tym, że sytuacja materialna skarżącego uległa pogorszeniu. W okresie od stycznia do grudnia 2016 r. kwota zasiłku wynosiła bowiem [...] euro ([...] euro + [...] euro), co wynikało z oświadczenia skarżącego, udokumentowanego zaświadczeniem [...] z dnia 8 grudnia 2015 r., przedłożonego w sprawie o sygn. II SA/Op 63/16. Wysokość zasiłku została aktualnie obniżona do kwoty [...] euro, czyli o ponad 190 euro. Uzyskiwana kwota [...] euro w miesiącu marcu 2017 r. obejmuje [...] euro zasiłku na potrzeby bytowe oraz [...] euro na pokrycie kosztów mieszkania, zaś począwszy od kwietnia 2017 r. kwota [...] euro obejmuje - według oświadczenia skarżącego – [...] euro pokrycie kosztów mieszkania. Zdaniem Sądu, przedstawiona sytuacja materialna uzasadnia zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2017 r. i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Mając na względzie okoliczności sprawy należy stwierdzić, że wnioskodawca wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stopień pogorszenia sytuacji dochodowej skarżącego nie uzasadnia natomiast przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sytuacja majątkowa skarżącego nie jest bowiem na tyle niedobra, aby można było uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co w świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uzasadniałoby konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w pełnym zakresie. Zwrócić należy uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony, a przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, natomiast skarżący posiada zasoby pieniężne na koncie oraz otrzymuje stały zasiłek socjalny w [...], którego część socjalna (poza częścią na pokrycie kosztów mieszkania), wynosząca w dacie złożenia sprzeciwu kwotę [...] euro, przeliczona według średniego kursu NBP wynoszącego 4,2410 zł (tabela nr 079/A/NBP/2017 z dnia 24 kwietnia 2017 r.), odpowiada kwocie [...] zł. Jednocześnie zauważyć należy, że skarżący został już w zasadzie zwolniony ze wszystkich obowiązkowych kosztów sądowych, jakie na obecnym etapie postępowania obowiązany jest ponieść w sprawie. Ewentualne dodatkowe wydatki, np. związane np. z żądaniem wydania odpisów z akt sprawy, skarżący może poczynić z zasobów własnych. Z tych względów, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.