II SAB/Op 55/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 sierpnia 2016 r. wniosku skarżącego S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Strzeleckiego w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę postanawia: 1) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych, 2) w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. S. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Strzeleckiego w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę. W dniu 12 sierpnia 2016 r. (data stempla pocztowego) S. P. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, doręczone mu w dniu 11 sierpnia 2016 r. do rąk jego pełnomocnika B. P. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą starszą, schorowana i bezrobotną, z orzeczoną 20 % niezdolnością do wykonywania pracy, od września 2015 r. pozostaje pod intensywną opieką lekarską, zdrowie nie pozwala mu na nawet dorywcze zatrudnienie. Utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] euro, który gwarantuje mu minimalne zabezpieczenie społeczne. Podkreślił, że w [...] przy takich dochodach, przysługuje automatycznie zwolnienie od opłat sądowych. Koszt wyżywienia to około 200 euro, energia elektryczna to 30 euro, 30 euro koszt środków przeciwbólowych, 10 euro koszt protezy dentystycznej (36 rat po 10 euro), telefon to 20 euro, 20 euro bieżące koszty utrzymania mieszkania (żarówki, wykładziny, farby itp.), 20-30 euro komunikacja autobusowa, 30 euro to koszty rehabilitacji (basen + dojazd), 10 euro to koszt prasy, telewizji, książek, reszta to kieszonkowe dla dzieci, czy inne nieprzewidziane wydatki. Poza tym wskazał, że otrzymuje [...] euro na pokrycie kosztów mieszkania z ogrzewaniem i dodatkowymi kosztami określonymi w umowie najmu. Podał, że ma majątek w postaci 1/3 domu o powierzchni [...] m2 , są to dwa pokoje mające około [...] m2 oraz 1/3 działki budowlanej o powierzchni [...] m2 – obydwie nieruchomości stanowią własność wspólną z żoną. Wynajęcie pokoi we wspólnym domu nie wchodzi w rachubę ze względu na to, że są one zamieszkałe przez jego dzieci, nie ma do nich odrębnego wejścia. Niemożliwe jest też wzięcie pożyczki pod zastaw domu, ze względu na brak stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski, a sprzedaż wiązałaby się prawnie i technicznie z kosztami kilkakrotnie przekraczającymi wysokość wpisu. S. P. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., należało zatem rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). S. P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych całości, czyli stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie częściowym, powinien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego utrzymania koniecznego. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanym wniosku oraz uzupełniających go dokumentach. Na ich podstawie stwierdził, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazał on natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dochód miesięczny gospodarstwa domowego skarżącego to [...] zł ([...] euro jakie otrzymuje, co miesiąc z zabezpieczenia socjalnego), ałączne miesięczne stałe wydatki jego gospodarstwa domowego, jakie podał, to 1.861, 43 zł (429 euro, na które składają się wydatki na czynsz 377 euro, za telefon 20 euro, za energię elektryczną 32 euro, a zatem po ich zaspokojeniu pozostaje mu miesięcznie do dyspozycji kwota [...] zł. Przeliczenia na złotówki dokonano według tabeli A średnich kursów walut nr 167/A/NBP/2016, ogłoszonego na stronie NBP w dniu 30 sierpnia 2016 r., wynoszącego 1 euro = 4,339 zł. W ocenie referendarza sądowego, kwota miesięcznego dochodu na jedną osobę [...] zł, nie pozwala na przyjęcie, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych w całości. Reasumując, uznać należało, że środki finansowe, jakimi dysponuje wnioskodawca, biorąc pod uwagę wykazane przez niego koszty utrzymania koniecznego, wskazują, że jest on osobą, której przysługuje prawo pomocy, lecz w zakresie mniejszym niż przez niego żądany. Należy zatem stwierdzić, że referendarz sądowy ocenił, iż skarżący wykazał, że zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, spełnia on bowiem przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, czyli, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego utrzymania koniecznego. Skarżący ma zatem aktualnie stałe dochody w wysokości przekraczającej wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2016 r. na kwotę brutto 1850 zł, co daje netto 1.355, 69 zł. (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1385), Według natomiast zachowującego aktualność poglądu wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl/cbois), przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę." Skarżący natomiast otrzymuje [...] zł stałego zasiłku jest to zatem kwota wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. Kwota która pozostaje skarżącemu po odjęciu kosztów mieszkania, to [...] zł ([...] euro x 4, 339 zł) Skarżący wskazuje, jako koszty niezbędne życiowo koszty basenu, rehabilitacji, kieszonkowego dla dzieci, czy prasy. Koszty te jednak nie stanowią kosztów, jakie należałoby uznać za służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto skarżący wykazuje, że co miesiąc musi wydać na remonty mieszkania 20 euro, a na środki przeciwbólowe 30 euro, ale ponoszenia tych kosztów w żaden sposób nieudokumentował, a wydają się one dość wysokie i nieuprawdopodobniona jest ich niezbędność. Szczególnie, że z nadesłanej przez skarżącego do akt o sygn. II SAB/Op 76/15, należącej do dokumentów, o których wzięcie pod uwagę skarżący poprosił, przy rozpatrywaniu jego kolejnego wniosku o prawo pomocy, kserokopii paragonu z apteki z dnia 17 marca 2016 r., wynika, że zapłacona za leki kwota 25 euro, obejmuje nie tylko leki dla samego skarżącego. Na receptę dla skarżącego sprzedane są dwa leki, jedne [...] ([...]), drugi na problemy związane z funkcjonowaniem [...] ([...]), na kwotę 10 euro. Na pozostałe dwie recepty sprzedane są leki dla A. P., zamieszkałej według danych z recept w [...], pod adresem wynajmowanego przez skarżącego mieszkania w [...]. Są to leki na [...] ([...]), [...] ([...]), oraz lek [...] ([...]), na łączna kwotę 15 euro. Wynika z tego, że koszt leków dla skarżącego wynosi ok. 10 euro. Pozostałe 15 euro, nie stanowi kosztów utrzymania koniecznego skarżącego, a jego córki, z którą jak twierdzi, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący twierdzi, też, że córka zamieszkuje w części domu w Polsce, stanowiącej jego własność, co powoduje brak możliwości jej wynajęcia. Jednocześnie z opisanego przedstawionego przez skarżącego dokumentu w postaci rachunku z apteki, wynika, że córka zamieszkuje w mieszkaniu wynajmowanym przez skarżącego w [...]. Powoduje to uzasadnione wątpliwości, co do przedstawianych przez skarżącego danych odnośnie jego dochodów i stanu rodzinnego, który może mieć znacznie przy ustalaniu jego sytuacji majątkowej. Nie wiadomo, bowiem, czy po pierwsze skarżący faktycznie nie może wynająć pokoi, które według niego zajmują jego dzieci, czy też dzieci, szczególnie córka, nie zamieszkują faktycznie w [...], a także czy korzystają tam ze środków z zabezpieczenia społecznego, lub też czy nie pracują. Końcowo więc, nasuwa się wniosek, że skoro z recept wystawionych w [...] dla córki wynika, że mieszka on razem ze skarżącym w [...], to czy należałoby uznać, że prowadzi wspólnie z nim gospodarstwo domowe. Wątpliwości te w ocenie orzekającego, dodatkowo przemawiają za uznaniem, że skarżący nie wykazał, że nie może, choć częściowo partycypować w kosztach sądowych. Referendarz sądowy postanowił, zatem zwolnić skarżącego częściowo, czyli w połowie z kosztów sądowych, to jest z obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi, wynoszącego 100 zł na podstawie § 2 ust. 1 pkt 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221. poz. 2193 z późn. zm.), to jest z kwoty 50 zł. Na chwilę obecną skarżący obowiązany jest zatem do zapłaty części wpisu od skargi w kwocie 50 zł, czyli niecałe 12 euro. Orzekający postanowił także zwolnić skarżącego z połowy kosztów sądowych, do których może być na przyszłość zobowiązany. Skarżący zatem został przykładowo zwolniony z połowy opłaty kancelaryjnej 100 zł, obligatoryjnej w razie wnoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku i z połowy 100 zł wpisu w przypadku wnoszenia skargi kasacyjnej. Skarżący byłby, zatem obowiązany ponieść te obie opłaty w kwocie każda po 50 zł. Zdaniem referendarza sądowego sytuacja materialna skarżącego daje mu możliwość ich poniesienia bez uszczerbku jego utrzymania koniecznego. Skarżący ponadto może w razie zmiany jego sytuacji materialnej ponownie wnieść wniosek o przyznanie mu prawa pomocy, a wówczas w razie stwierdzenia, że ta uległa pogorszeniu, będzie to mogło spowodować przyznanie mu prawa pomocy w większym zakresie. Obecnie natomiast jak wskazano, skarżący ma stały dochód, który przekracza dochód minimalny w Polsce. Trudno, więc przyjąć, że skarżący bez podjęcia jakichkolwiek starań zaoszczędzenia pieniędzy na opłaty sądowe ze swojej strony będzie chciał przerzucić koszty postępowania w swojej sprawie na państwo. Znamiennym jest też, że skarżący obecnie powołuje się na przekazywanie kieszonkowego swoim dzieciom, a jednocześnie nie podaje, aby wspólnie z nimi prowadził gospodarstwo domowe, co jak wyżej wskazano wzbudza wątpliwość w związku z danymi wynikającymi odnośnie jego córki z rachunku z apteki, wystawionego przy realizacji recept. Stwierdzić, zatem należy, że jeśli skarżący chce wykazywać pewne koszty, jako niezbędne koszty utrzymania, to mogą być to jedynie koszty osób wspólnie z nich prowadzących gospodarstwo domowe. Reasumując przychodzi zauważyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel jakichkolwiek źródeł W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (patrz. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). Podkreślenia też wymaga, że skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu z zasiłku socjalnego w [...], zatem nie grozi mu całkowite pozbawienie środków do życia. Z przedstawionych dokumentów i oświadczeń nie wynika, aby skarżący wydawał wszystkie dochody na niezbędne potrzeby życia codziennego. Prawo pomocy nie może być natomiast wykorzystywane, jako instrument ochrony własnych zasobów majątkowych, a obowiązkiem każdego skarżącego zasadniczo jest partycypowanie w kosztach sądowych (art. 199 § P.p.s.a.). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.