II SAB/Op 63/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 marca 2017 r. wniosku skarżącego S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Burmistrza Strzelec Opolskich w przedmiocie informacji publicznej postanawia: 1) zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt II SAB/Op 63/16 i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 (sto) złotych, 2) odmówić zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt II SAB/Op 63/16 w pozostałym zakresie. S. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na bezczynność Burmistrza Strzelec Opolskich w przedmiocie informacji publicznej. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W wyniku tego wniosku postanowieniem z dnia 24 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie o kosztów sądowych oddalił. Wyrokiem z dnia 7 listopada 2016 r. skarga S. P. została oddalona. Wyrok wraz z uzasadnieniem na piśmie został doręczony skarżącemu w dniu 5 stycznia 2017 r. W dniu 22 grudnia 2016 r., skarżący, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, wniósł w nim o ustanowienie radcy prawnego i o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą starszą, schorowaną i bezrobotną, z orzeczoną 20 % niezdolnością do wykonywania pracy, od września 2015 r. pozostaje pod intensywną opieką lekarską, natomiast od października 2016 r. w związku z trudnościami w poruszaniu się, jest na zwolnieniu lekarskim z perspektywą leczenia operacyjnego, na wypadek braku poprawy stanu zdrowia. Skarżący utrzymywał się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] euro miesięcznie, poza tym wskazał, że otrzymuje [...] euro na pokrycie kosztów mieszkania z ogrzewaniem i dodatkowymi kosztami określonymi w umowie najmu. Podał, że ma majątek w postaci 1/3 domu o powierzchni [...] m2 z 1930 r., są to dwa pokoje mające około 40 m2 oraz 1/3 działki budowlanej o powierzchni [...] m2 – obydwie nieruchomości stanowią własność wspólną z żoną. Wynajęcie pokoi we wspólnym domu nie wchodzi w rachubę ze względu na to, że są one zamieszkałe przez jego dzieci, nie ma do nich odrębnego wejścia. Niemożliwe jest też wzięcie pożyczki pod zastaw domu, ze względu na brak stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski, a sprzedaż wiązałaby się prawnie i technicznie z kosztami kilkakrotnie przekraczającymi wysokość wpisu. Skarżący otrzymywał zatem w 2016 r. zasiłki w łącznej kwocie [...] euro. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt II SAB/Op 63/16, starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz zwolnił go częściowo od kosztów sądowych w zakresie opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, a w pozostałej części oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Obecnie, działający w imieniu skarżącego pełnomocnik z urzędu, radca prawny M. S., złożył w dniu 9 marca 2017 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy, wniosła w nim o zwolnienie od kosztów sądowych. W skardze kasacyjnej pełnomocnik wskazała, że strona skarżąca jest zainteresowana zwolnieniem z wpisu od tej skargi. W formularzu wniosku złożonym w dniu 15 marca 2017 r., popisanym przez występującą w sprawie także, jako pełnomocnik skarżącego, jego małżonkę B. P., wskazano, że od 1 stycznia 2017 r. skarżący otrzymuje [...] euro z tytułu zasiłku [...]. Skarżący, został wezwany do rąk pełnomocnika, na zasadzie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., do przedłożenie dokumentów potwierdzających uzyskiwany przez wnioskodawcę aktualny dochód miesięczny, np. decyzji o ustaleniu świadczeń socjalnych, z której będzie wynikać, czy podana kwota zasiłku [...] w wysokości [...] euro, zastąpiła od 1 stycznia 2017 r. zasiłek w kwocie [...] euro, i czy ponadto skarżący nadal otrzymuje dodatkowo kwotę ok. [...] euro na pokrycie kosztów mieszkania i ogrzewania, czy też aktualnie otrzymuje jedynie kwotę [...] euro. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego we wskazanym terminie 7 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Pełnomocnik z urzędu, odpowiadając na wezwanie, złożyła w dniu 27 marca 2017 r. pismo procesowe, w którym wyjaśniła, że obecnie skarżący otrzymuje jedynie zasiłek w kwocie [...] euro miesięcznie, w nim ujęty jest już dodatek mieszkaniowy wynoszący [...] euro oraz zasiłek na życie w kwocie [...] euro. Do pisma załączyła kopię aktualnego zaświadczenia o przyznaniu świadczenia na zabezpieczenie kosztów utrzymania skarżącego. Wynika z niego, że w miesiącu marcu 2017 r. skarżący otrzymał [...] euro na koszty podstawowego utrzymania, [...] euro na czynsz, [...] euro na koszty ogrzewania, [...] euro na koszty uboczne, łącznie [...] euro. Wskazano także, że zasiłek za luty 2017 r. wyniósł [...] euro, a w okresie od kwietnia 2017 r. do grudnia 2017 r. będzie wynosił [...] euro. W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., osobie fizycznej, prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przystępując jednak do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. Jego mocą ustanowiono dla skarżącego radcę prawnego, a także zwolniono skarżącego od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w kwocie 100 zł i oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Jednakże postanowienie to należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - stosownie do treści art. 165 P.p.s.a., mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Nowy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w dniu 9 marca 2017 r., uzupełniony podpisanym formularzem wniosku w dniu 15 marca 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy traktować, jak wniosek o zmianę postanowienia z dnia 2 lutego 2017 r. w trybie art. 165 P.p.s.a. Wniosek taki może być uwzględniony tylko wówczas, gdy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, które stanowiły podstawę wcześniejszego orzeczenia wydanego w przedmiocie prawa pomocy, a wiec wówczas, gdy nastąpiło pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawcy. Dokonując oceny zmiany okoliczności sprawy, referendarz sądowy stwierdził, że skarżący przedstawił aktualnie dokument wskazujący, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu. Obecnie będzie on otrzymywał zasiłek w wysokości ok. [...] euro miesięcznie, w miejsce wcześniej otrzymywanego w wysokości ok. [...] euro miesięcznie. Dochód miesięczny skarżącego uległ zatem obniżeniu o około 197 euro, a zatem aktualnie wynosi ok. [...] zł, w miejsce wcześniejszej kwoty ok. [...] zł, przeliczenia euro dokonano według tabeli kursów średnich walut obcych NBP, nr 061/1/NBP/2017 z 28 marca 2017 r., gdzie wartość 1 euro w przeliczeniu na possie złote wynosi 4,25 zł. Uzasadnia to zatem przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, ale nadal nie uzasadnia przyznania mu tego prawa w zakresie całkowitym. Sytuacja skarżącego nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w pełnym zakresie. Na marginesie należy jedynie zauważyć, iż na chwile obecną skarżący został już zwolniony z wszystkich kosztów sądowych, jakie jest obecnie obowiązany ponieść w sprawie. Nie można jednakże wykluczyć pojawienia się w sprawie kolejnych sytuacji generujących takie koszty. Mając jednak na uwadze, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony, a przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, powinno być ono udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, przychodzi stwierdzić, że skarżący w dalszym ciągu do nich nie należy. Podkreślenia bowiem wymaga, że skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu z zasiłku socjalnego w [...], zatem nie grozi mu całkowite pozbawienie środków do życia. Prawo pomocy nie może być natomiast wykorzystywane, jako instrument ochrony własnych zasobów majątkowych, a obowiązkiem każdego skarżącego zasadniczo jest partycypowanie w kosztach sądowych (art. 199 P.p.s.a.). W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (patrz. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). Dodatkowo należy w tym miejscu przytoczyć, istotny - zdaniem orzekającego - dla sprawy, pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, według, którego: "Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania." (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, Lex nr 1640590). Trudno, więc przyjąć, że skarżący bez podjęcia jakichkolwiek starań zaoszczędzenia pieniędzy na opłaty sądowe ze swojej strony będzie chciał przerzucić koszty postępowania w swojej sprawie na państwo. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 P.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.