II SO/Op 1/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku T. R. o przyznanie prawa pomocy w celu wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: 1) oddalić wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu, 2) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 7 stycznia 2013 r. T. R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata lub radcy prawnego podnosząc, że przedmiotem sprawy jest decyzja z dnia 29 listopada 2012 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu nr [...], którą przyznano mu pomoc społeczną w kwocie 40 zł. Skarżący podniósł, że jest uprawniony do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jednocześnie zważył, że z uwagi na dochód netto (595,26 zł) oraz stan zdrowia (niedowład kręgosłupa, epilepsja, wada wzroku i choroba wieńcowa), nie może ustanowić pełnomocnika z wyboru. Z urzędu jest sądowi wiadome, że T. R. złożył do WSA w Opolu w latach 2004 – 2012 osobiście 73 skargi na decyzje z zakresu pomocy społecznej w tym w sprawach : II SA/Op 390/12, II SA/Op 392/12, II SA/Op 394/12, II SA/Op 395/12, II SA/Op 501/12 i II SA/ Op 502/12 (por. załączone akta). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U 2012 Poz. 270 ze zm.) dalej też P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. W myśl art. 244 § 1 P.p.s.a prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 2 prawo pomocy w zakresie w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek przede wszystkim trzeba zważyć, że decyzję wydano w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 r., Nr 64 poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a P.p.s.a. strona postępowania z zakresu pomocy społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Dlatego w praktyce do rozpatrzenia pozostał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż postępowanie o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Ponadto Sąd zwraca uwagę na podstawę prawną decyzji dlatego, że z urzędu jest sądowi wiadome, iż skarżący wielokrotnie korzystał ze świadczeń pomocy społecznej, a wydane akty administracyjne przez organ pomocy społecznej poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu 73 krotnie, co wynika z repertorium II SA/Op prowadzonego od 2004 r. Zdaniem Sądu mimo, iż przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie prawa pomocy (art. 243 – 263 P.p.s.a.) nie zawierają odpowiednika art. 117 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego, to nie można pomijać, iż zastosowanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu ma w założeniu wyrównywać szanse stron postępowania sądowego w zakresie prawa do sądu. Przyznanie prawa pomocy ma wyrównać prawa strony, która z uwagi na stan ubóstwa (stąd dawna nazwa tego prawa - prawo ubogich), nie jest w stanie skorzystać z prawa do sądu (prawa do zaskarżenia np. decyzji administracyjnej) z uwagi na barierę finansową i w tym sensie jest w gorszej sytuacji niż strona, którą po prostu stać na poniesienie kosztów sądowych i kosztów pełnomocnika z wyboru. Prawo do sądu nie jest jednak prawem bezwzględnie przysługującym określonej grupie osób o niskim poziomie dochodów, w tym rencistom, emerytom, czy osobom zarabiającym poniżej kwoty tzw. minimalnego wynagrodzenia. Nota bene dochód wskazany przez skarżącego we wniosku (595, 26 zł) został zaniżony, bo faktycznie wartość renty inwalidzkiej jaką wskazał jednocześnie do sprawy sygn. akt II SO/Op 32/12 wynosi 1174,82 zł. Taki dochód skarżącego wynika także z innych spraw tut. Sądu np. II SA/Op 390/12. Z renty skarżący ma potrącane alimenty i zaległości czynszowe a na utrzymanie pozostaje mu kwota niższa. Podkreślić trzeba, że pomimo niskich dochodów strona występująca o prawo pomocy winna wykazać nie tylko swoją sytuację materialną, ale także brak możliwości jej zmiany. Tymczasem z akt powołanych spraw sądowych wynika, że skarżący mimo zaległości czynszowych nie występuje o dodatek mieszkaniowy albo nie odbiera przyznanych mu środków z pomocy społecznej np. w powołanych już sprawach II SA/Op 390/12, II SA/Op 392/12, II SA/Op 394/12, II SA/Op 395/12, II SA/Op 501/12 i II SA/ Op 502/12. Skarżący nie jest przy tym osobą nieporadną życiowo na co wskazuje obszerna, logiczna i częsta korespondencja z organami pomocy społecznej i sądem. Skarżący nie ma żadnego problemu z formułowaniem swoich żądań, posługuje się wymaganymi formularzami, pisma sporządza na komputerze. Skarżący nie wykazał też, że niski dochód jest barierą w ustanowieniu np. adwokata z wyboru. Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) w przypadkach szczególnie uzasadnionych, gdy przemawia za tym sytuacja majątkowa lub rodzinna klienta albo rodzaj sprawy, adwokat może ustalić stawkę opłaty niższą niż minimalna, albo zrezygnować z opłaty w całości. Skarżący ma możliwość skorzystania z tego przepisu, lecz tego nie czyni przerzucając na Skarb Państwa, nie tylko koszty częściowego swego utrzymania (systematyczne świadczenia z pomocy społecznej), ale także ponoszenie kosztów pełnomocnika z urzędu. Wymaga przy tym podkreślenia, że część skarg T. R. jest oddalana z powołaniem się przez Sąd na przepis art. 134 § 2 P.p.s.a. Innymi słowy skarżący wnosi w skardze o uchylenie przez Sąd decyzji korzystnych dla niego jako strony (np. decyzji SKO, które usuwają z obrotu decyzje I instancji uchylające akty o przyznaniu pomocy społecznej). Sytuacje takie wystąpiły np. w sprawach sądowych wyżej wskazanych. Reasumując, jeżeli skarżący nie czyni nic, aby poprawić swoją sytuację materialną, a jednocześnie swobodnie formułuje myśli i żądania w pismach procesowych i środkach odwoławczych, to jego prawo do sądu nie zostanie naruszone brakiem udziału zawodowego pełnomocnika, tym bardziej, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.) i jednocześnie Sąd ma obowiązek udzielać stronie potrzebnych wskazówek (art. 6 P.p.s.a.), aby jej prawa nie doznały uszczerbku. Z tych wszystkich względów wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu przed wniesieniem skargi nie zasługiwał na uwzględnienie.