II SO/Op 12/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...], znak: [...] w przedmiocie przekazania według właściwości pisma w sprawie budowy parkingu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący M. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...], znak [...], w sprawie przekazania według właściwości pisma w sprawie budowy parkingu. W piśmie procesowym z dnia 5 lipca 2010 r. skarżący wniósł o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. Postanowieniem z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II OW 80/10 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 3 P.p.s.a., wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, a Sąd ten postanowieniem z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt II SO/Op 12/10 orzekł o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów. Od postanowienia tego skarżący wniósł zażalenie. Wobec wniesienia zażalenia konieczne stało się rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Skarżący złożył taki wniosek przy piśmie z 24 lipca 2010 r., We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu, uzasadniając to złą sytuacją finansową, faktem pozostawania na utrzymaniu "litościwych" ludzi, brakiem jakichkolwiek środków na niezbędne utrzymanie i leczenie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z "kobietą lat 42 i dzieckiem lat 8", nie określając stopnia pokrewieństwa w/w osób. W części wniosku dotyczącej majątku M. B. podał, że posiada jedynie mieszkanie o powierzchni 5 m², nie wykazując innych składników majątkowych. W rubryce nr 10 pn.: "Dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym" podał, że nie posiada wiedzy na ten temat, gdyż zamieszkuje sam i nie utrzymuje tak ścisłego kontaktu aby podać żądane informacje". Wobec braków stwierdzonych przez sąd w sposobie wypełnienia formularza skarżący został na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwany do jego uzupełnienia w dniu 21 grudnia 2010 r. W szczególności Sąd wezwał skarżącego, pismem z dnia 21 grudnia 2010 r. do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez: wypełnienie rubryki nr 3; dokładne wykazanie stanu rodzinnego skarżącego przez wypełnienie rubryki nr 6 w części dotyczącej "pokrewieństwa"; wypełnienie rubryki nr 8 pn.: "Stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym"; dokładne wykazanie stanu majątkowego przez wypełnienie rubryki nr 10 w części dotyczącej dochodu miesięcznego brutto oraz wypełnienie rubryk formularza wniosku nr 11 pn.: "Inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne". Sąd zażądał także uzupełnienia wniosku przez: przedłożenie aktualnych (z miesięcy: październik, listopada i grudzień 2010 r.) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych; wykazanie w formie kserokopii dokumentu, z którego wynika tytuł prawny do wskazanego we wniosku "mieszkania 5,0 m2", np. własność, współwłasność, służebność, tj. kserokopii aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, umowy najmu lub użyczenia- w tych ramach wezwał do wyjaśnienia czy skarżący partycypuje i jaki ponosi koszty utrzymania ww. mieszkania; przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy, z którego wynikałoby, że skarżący jest osoba bezrobotną, pozbawioną prawa do zasiłku; przedłożenie zaświadczenia właściwego miejscowo gminnego ośrodka pomocy społecznej, wskazującego czy i w jakie wysokości skarżący korzysta ze środków pomocy społecznej; wykazanie kosztów utrzymania siebie i mieszkania przez przedłożenie kserokopii rachunków i faktur za media lokalowe (np. opłata za gaz, energię itp.), przedstawienie specyfikacji ponoszonych wydatków na swoje utrzymanie (wydatki na żywność, środki czystości, ubrania itp.); sprecyzowanie kim jest "kobieta lat 41", o której skarżący wspomina w rubryce nr 6 oraz kim jest wskazane tam 7- letnie dziecko, poprzez podanie stopnia pokrewieństwa oraz wyjaśnienie czy i w jakim zakresie udzielają one skarżącemu wsparcia, czy skarżący zobowiązany do świadczenia na ich rzecz; złożenie oświadczenia, czy skarżący korzysta z pomocy innych osób trzecich, a w przypadku pomocy finansowej- o wskazanie jej wysokość. Jednocześnie Sąd pouczył, ze niezastosowanie się do wezwania, w części odnoszącej się do przedłożenia dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, w zakreślonym terminie 7 dni, może zostać uznane za niewykazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować oddaleniem wniosku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący w terminie nadesłał wypełniony, w którym zawarł dodatkowe informacje, a to: w rubryce nr 6 podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z kobieta lat 43 i dzieckiem lat 8 odmawiając podania bliższych danych co do tych osób "z uwagi na ich bezpieczeństwo, gdyż podanie wszystkich danych spowoduje ich niszczenie przez policję, która współdziała z prokuraturą i sędziami niszcząc ich pośrednio"; w rubryce nr 8 pn. "stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym" podał, że nie ma wiedzy na ten temat; w rubryce nr 11 dodatkowo stwierdził, że nie posiada pieniędzy na zakup wyżywienia, na wykupienie lekarstw, ani innych artykułów niezbędnych dla życia. Strona nie przedłożyła jednak dokumentów żądanych przez sąd w trybie art. 255 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek należało oddalić. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...), przy czym samo ustanowienie adwokata oznacza przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (por. art. 244 § 1 i art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, ze nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcę prawnego (...). Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym (...), przy czym wniosek taki składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (por. art. 252 § 2 P.p.s.a.) W przedmiotowej sprawie Sąd uwzględniając zasadę ekonomii postępowania sądowego, w myśl której Sąd powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy, wzywając skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku, wezwał go jednocześnie do złożenia dodatkowych wyjaśnień i przedłożenia stosownych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, M. B. prawidłowo wypełnił formularz wniosku, zatem należało uznać, iż spełnił przesłankę formalną przyznania prawa pomocy. Skarżący nie dopełnił natomiast obowiązku dotyczącego przedłożenia stosownych dokumentów i dodatkowych wyjaśnień, ograniczając się jedynie do złożenia lakonicznych stwierdzeń dotyczących jego stanu rodzinnego i sytuacji finansowej. Odmówił podania bliższych danych osób wymienionych jako rodzina. Stwierdził, że nie posiada żadnych środków na kupno podstawowych artykułów niezbędnych do życia. Z przepisów art. 245 P.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika kierunek badania przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zakres inicjatywy strony w wykazaniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. W szczególności użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). W ocenie Sądu, sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżący pomimo wezwania i pouczenia go o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do jej stanu rodzinnego i majątkowego. W szczególności M. B. nie odniósł się do kwestii wydatków na swoje utrzymanie, nie precyzując i nie dokumentując danych dotyczących tytułu prawnego do wykazanego mieszkania, wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem tego mieszkania, czy ewentualnymi kosztami leczenia. Skarżący stwierdzając, że nie posiada żadnych środków na utrzymanie, nie wyjaśnił jednocześnie z jakich źródeł posiada fundusze na utrzymanie posiadanego mieszkania, a także na utrzymanie siebie. Z jednej strony M. B. podał, że pozostaje na utrzymaniu "litościwych" ludzi, z drugiej jednakże, pomimo wezwania Sądu – nie określił formy uzyskiwanej od nich pomocy. Nie wyjaśnił także, czy uzyskuje pomoc od instytucji państwowych, w postaci np. zasiłków z pomocy społecznej. Ponadto, skarżący nie przedstawił dokumentu uprawdopodobniającego okoliczność braku uzyskiwania dochodu, przez przedłożenie np. zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej. Wobec nie złożenia przez skarżącego żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, Sąd ocenił jego sytuację materialną jedynie na podstawie zebranych w sprawie danych i uznał, iż skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy. Nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów nie tylko bowiem uniemożliwia weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, ale nawet wzmacnia zastrzeżenia co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Trudno bowiem zrozumieć, w jaki sposób skarżący może egzystować bez uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, nie korzystając z pomocy materialnej w ramach np. świadczeń z pomocy społecznej, albo z czego utrzymuje mieszkanie. Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania sytuacji materialnej uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu, stosownych dokumentów. Żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Zdaniem Sądu, który oparł się na zebranych w sprawie danych, M. B. nie wykazał, aby w jego przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, działając na zasadzie art. 160, art. 245 § 1 i 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 255 P.p.s.a.