II SO/Op 18/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. K. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 30 grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki części obiektu budowlanego postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach w osobach: Włodzimierz Kubik, Maria Taniewska – Banacka, Łucja Franiczek, Leszek Kiermaszek, Iwona Bogucka, Elżbieta Kaznowska, Ewa Krawczyk, Andrzej Matan, Rafał Wolnik, Bonifacy Bronkowski, Adam Mikusiński, Szczepan Prax, Stanisław Nitecki, Małgorzata Walentek, Beata Kalaga – Gajewska, Edyta Żarkiewicz – Kunicka, Wiesław Morys, Tadeusz Michalik, Teresa Kurcyusz – Furmanik, Bożena Suleja, Eugeniusz Christ, Przemysław Dumana, Teresa Randak, Małgorzata Herman, Wojciech Organiściak, Krzysztof Winiarski, Anna Tyszkiewicz – Ziętek, Ryszard Mikosz, Ewa Madej, Beata Kozicka, Henryk Wach, Barbara Brandys – Kmiecik, Małgorzata Jużków, Iwona Wiesner, Renata Siudyka, Barbara Orzepowska – Kyć, Magdalena Jankiewicz, Marzanna Sałuda, Krzysztof Wujek, Mirosław Kupiec, Anna Apollo. R. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 30 grudnia 2010 r., nr [...], wydaną w przedmiocie rozbiórki części obiektu budowlanego. Następnie, pismem procesowym z dnia 5 lipca 2011 r., R. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o wyłączenie wszystkich sędziów od rozpoznania jej sprawy. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, z dnia 8 lipca 2011 r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia, w terminie 7 dni, braku formalnego wniosku o wyłączenie sędziów, poprzez wskazanie sędziów, których wniosek dotyczy, w szczególności określenie, czy wnosi o wyłączenie wszystkich sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, czy w Wydziale II tego Sądu, jak również podanie przyczyn uzasadniających wyłączenie oraz powołanie okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie przyczyn wyłączenia. Odpowiadając na wezwanie, w piśmie z dnia 21 lipca 2011 r. skarżąca podała, że wniosek o wyłączenie dotyczy wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ze wszystkich wydziałów. Jako przyczyny wyłączenia sędziów wskazała brak bezstronności w orzekaniu oraz to, że większość sędziów wydawała orzeczenia krzywdzące ją i sprzeczne z zasadami stosowanymi wobec innych osób. Wyjaśniła, że pomimo uzyskiwania znacznie wyższych dochodów inne osoby zwalniane są z opłat sądowych, podczas gdy ona zwolnień takich nie uzyskuje. Podniosła przy tym, że wyłączenie tylko części sędziów skutkowałoby wydawaniem przez pozostałych takich samych orzeczeń, w celu wykazania "racji" wydanych orzeczeń. Jako uprawdopodobniające przyczyny wyłączenia skarżąca wskazała odmowę zwolnienia jej z opłat sądowych w kilkunastu sprawach z jej skarg oraz odmowę uwzględnienia zmiany jej sytuacji majątkowej zaistniałej na skutek "pomniejszenia świadczeń i pozostania z długami. W związku ze złożonym wnioskiem, sędziowie orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, złożyli do akt sprawy pisemne oświadczenia, w których oświadczyli, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do wyłączenia ich od rozpoznania sprawy z mocy ustawy (art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz nie zachodzą przyczyny wyłączenia, o których mowa w art. 19 tej ustawy. Postanowieniem z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt II OW 140/11, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyznaczył do rozpoznawania wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej P.p.s.a., wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a. Tworzą one katalog zamknięty i w związku z tym nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Nie można tym samym, wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Zgodnie z art. 18 § 1 P.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Na mocy art. 18 § 3 P.p.s.a również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., w myśl art. 19 P.p.s.a. sąd może ponadto wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. Ustawodawca nie wskazuje jakiego rodzaju okoliczności mogłyby uzasadniać podejrzenie braku bezstronności. W konsekwencji, zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wydanie 3, LexisNexis, Warszawa 2009, s. 191). Stosownie do treści art. 20 P.p.s.a., strona składająca wniosek obowiązana jest jednak wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Nakładając na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, ustawodawca zrezygnował z obarczenia strony obowiązkiem przedstawienia dowodów na potwierdzenie istnienia przyczyn wyłączenia. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74 - 75 i 79). W przypadku uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość i subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, lecz konieczne jest wskazanie powodów, które obiektywnie uprawdopodobniałyby okoliczność stanowiącą przyczynę wyłączenia. Wnioskodawca składając wniosek winien tym samym wskazać konkretne fakty, które mogłyby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Jako nie stanowiące uprawdopodobnienia w tym względzie uznać zaś należy formułowanie zarzutów ogólnych, o generalnym braku bezstronności, w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że samo uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest jeszcze równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To, czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia, pozostawione zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Z uwagi na to, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, sąd rozpatrując taki wniosek obowiązany jest nie tylko zbadać, czy owe wskazane we wniosku okoliczności rzeczywiście istnieją, ale także, czy mogą one budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zauważyć zatem należy, iż nie wszystkie okoliczności, w tym także stosunki osobiste ze stroną, mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które oparte są na obiektywnych okolicznościach i mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności. W przypadku, gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX nr 78239). Zaznaczyć również wypada, że dla wyjaśnienia okoliczności skutkujących zaistnienie przyczyny wyłączenia, w myśl art. 22 § 2 P.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. Jak stwierdził przy tym Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC z 1972 r., nr 3, poz. 55). Uwzględniając powyższe rozważania prawne na gruncie niniejszej sprawy uznać w ocenie Sądu należało, że wniosek skarżącej o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie występują żadne okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia. W stosunku do żadnego z sędziów orzekających w WSA w Gliwicach nie zachodzą bowiem okoliczności, o których mowa w art. 18 P.p.s.a. Dostrzec należy, iż na jakiekolwiek prawdopodobieństwo ich zaistnienia nie wskazuje w żaden sposób skarżąca oraz zawarte w aktach pisma i dokumenty. Ponadto, skarżąca nie uprawdopodobniła także zaistnienia okoliczności, uzasadniających wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a. W ocenie Sądu, wskazane we wniosku twierdzenia odnoszące się do dokonanej przez Sąd w Gliwicach oceny sytuacji materialnej strony skarżącej, w zakresie rozpoznawania jej wniosków o przyznanie prawa pomocy, nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. W tym zakresie wnioskodawczyni nie wskazała na żadne fakty, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić wątpliwość co do bezstronności sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach. Sam fakt, iż rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie prawa pomocy, nie odpowiadają interesom prawnym skarżącej i nie są zgodne z jej oczekiwaniami, nie stanowi natomiast podstawy do uznania braku bezstronności sędziów. Powołana przez skarżącą kwestia ewentualnej wadliwości rozstrzygnięcia i dokonania błędnej oceny jej sytuacji materialnej w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy, może być bowiem badana jedynie w drodze zaskarżenia ewentualnego niekorzystnego rozstrzygnięcia do Sądu II instancji. Jeszcze raz podkreślić należy, że samo subiektywne przeświadczenie skarżącej o zaistnieniu bezstronności sędziów, bez wskazania w tym zakresie jakichkolwiek okoliczności skutecznie uprawdopodobniającej zarzut, nie stanowi wystarczającej przesłanki, uzasadniającej wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a. Zauważyć przy tym należy, że w aktach niniejszej sprawy znajdują się oświadczenia złożone przez sędziów orzekających w WSA w Gliwicach, z których wynika, że nie zachodzą między nimi, a stroną okoliczności wymienione w art. 18 P.p.s.a., ani inne tego rodzaju, że mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności. Wyjaśnienia strony w zakresie uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia w żadnym natomiast stopniu nie podważają ich wiarygodności. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 22 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.