II SO/Op 2/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. K. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] w sprawie ze skargi J. K. na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie wydania prawa jazdy postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...] w osobach: M. G., M. M., A. M., M. O., I. D., K. B., M. S., T. Ś., A. W., H. Ł., Z. Ł., D. D., A. C., K. R., H. B., M. M. – G., L. B., M. T. – R., M. J. – S., J. S., B. K., M. G., Z. W., H. K., A. S., A. P., O. B., J. S., A. W., T. K., M. M. – K., H. O., M. R. – O., L. S., J. S., W. W. – I., E. K., R. P., J. K. Pismem z dnia 28 maja 2008 r. J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę w przedmiocie wydania mu prawa jazdy kat. A i B, wnioskując w niej o nakazanie Staroście [...] wydania nowego dokumentu w terminie 7 lub 14 dni. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Op 193/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przekazał powyższą skargę według właściwości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...], po rozpoznaniu wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego [...], sędziego [...] oraz sędziego [...] od rozpoznania sprawy, postanowieniem z dnia 27 lipca 2009 r., sygn. akt [...], powyższy wniosek oddalił. Następnie, postanowieniem z dnia 9 października 2009 r., sygn. akt I OZ 941/09, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił zażalenie wniesione przez J. K. na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]. Wobec kolejnego wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego [...], sędziego [...] oraz sędziego [...] od rozpoznania sprawy, na skutek jego rozpoznania, postanowieniem z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] ponownie oddalił złożony wniosek i ukarał skarżącego grzywną w wysokości 500 zł, za zgłoszenie wniosku w złej wierze. Zażalenie wniesione przez J. K. na to postanowienie zostało odrzucone postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt [...] Pismem z dnia 28 października 2010 r. skarżący wniósł o wyłączenie sędziego i przekazanie sprawy do innego Sądu. Podczas rozprawy, która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym [...] w dniu 28 października 2010 r. skarżący sprecyzował, że dla dobra wymiaru sprawiedliwości wyłączony winien zostać Wojewódzki Sąd Administracyjny [...]. Wskazał, że jego wniosek "ma pewne tło i wiąże się bezpośrednio i pośrednio ze sprawą uwłaszczenia na działce pana D., działce skarżącego i innych osób. Na tym tle było kilka spraw karnych w L., gdzie oskarżycielem był skarżący, pan D. i inne zainteresowane osoby". W związku ze złożonym wnioskiem orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...] sędziowie złożyli pisemne oświadczenia, w których oświadczyli, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ani inne tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 w/w ustawy). Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OW 190/10, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyznaczył do rozpoznawania wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. W wykonaniu zarządzenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 16 lutego 2011 r., skarżący wezwany został do wskazania okoliczności, które uprawdopodobniają przyczyny wyłączenia sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], w terminie 7 dni, pod rygorem oddalenia wniosku o wyłączenie tych sędziów. Wezwanie to doręczono skarżącemu w dniu 11 marca 2011 r. Odpowiadając na wezwanie, w piśmie z dnia 17 marca 2011 r. (nadanym przesyłką pocztową w dniu 18 marca 2011 r., co potwierdza data stempla pocztowego) skarżący oświadczył, że "wniosek o wyłączenie sędziów z [...] jest słuszny i złożony w dobrej wierze". Nie powołując w tym zakresie żadnych okoliczności, skarżący przesłał w załączeniu pisma składane przez niego do spraw rozpoznawanych w trybie postępowania cywilnego i karnego, zawierające zarzuty dotyczące czynności podejmowanych w tych postępowań przez sędziów i prokuratorów, a także działań organów administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a. Tworzą one katalog zamknięty, nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Nie można tym samym, wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Zgodnie z art. 18 § 1 P.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Na mocy art. 18 § 3 P.p.s.a również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., w myśl art. 19 P.p.s.a. sąd może ponadto wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. Ustawodawca nie wskazuje jakiego rodzaju okoliczności mogłyby uzasadniać podejrzenie braku bezstronności. W konsekwencji, zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wydanie 3, LexisNexis, Warszawa 2009, s. 191). Stosownie do treści art. 20 P.p.s.a., strona składającą wniosek obowiązana jest jednak wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Nakładając na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, ustawodawca zrezygnował z obarczenia strony obowiązkiem przedstawienia dowodów na potwierdzenie istnienia przyczyn wyłączenia. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74 - 75 i 79). W przypadku uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość i subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, lecz konieczne jest wskazanie powodów, które obiektywnie uprawdopodobniałyby okoliczność stanowiącą przyczynę wyłączenia. Wnioskodawca składając wniosek winien tym samym wskazać konkretne fakty, które mogłyby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Jako nie stanowiące uprawdopodobnienia w tym względzie uznać zaś należy formułowanie zarzutów ogólnych, o generalnym braku bezstronności, w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że samo uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest jeszcze równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia, pozostawione zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Z uwagi na to, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, sąd rozpatrując taki wniosek obowiązany jest nie tylko zbadać, czy owe wskazane we wniosku okoliczności rzeczywiście istnieją, ale także, czy mogą one budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zauważyć zatem należy, iż nie wszystkie okoliczności, w tym także stosunki osobiste ze stroną, mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które oparte są na obiektywnych okolicznościach i mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności. W przypadku, gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX nr 78239). Zaznaczyć również wypada, że dla wyjaśnienia okoliczności skutkujących zaistnienie przyczyny wyłączenia, w myśl art. 22 § 2 P.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. Jak stwierdził przy tym Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC z 1972 r., nr 3, poz. 55). Uwzględniając powyższe rozważania prawne na gruncie niniejszej sprawy uznać w ocenie Sądu należało, że wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie występują żadne okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia. W stosunku do żadnego z sędziów orzekających w WSA [...] nie zachodzą bowiem okoliczności, o których mowa w art. 18 P.p.s.a. Dostrzec należy, iż na jakiekolwiek prawdopodobieństwo ich zaistnienia nie wskazuje w żaden sposób skarżący oraz zawarte w aktach pisma i dokumenty. Ponadto, skarżący nie uprawdopodobnił także zaistnienia okoliczności, uzasadniających wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a. W ocenie Sądu, wskazane we wniosku ogólne twierdzenia o tym, że wniosek ma pewne tło i wiąże się bezpośrednio i pośrednio ze sprawą uwłaszczenia, na tle której prowadzono postępowania karne, nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. W tym zakresie wnioskodawca nie wskazał na żadne fakty, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić podane twierdzenie, a tym samym uzasadnić wątpliwość co do bezstronności sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...]. W szczególności dowodów takich nie stanowią przedłożone przez stronę pisma, które składane były przez skarżącego do sądów powszechnych i prokuratury, a dotyczyły działań podejmowanych przez sędziów orzekających w tych sądach oraz prokuratorów. Stosownie do tego jeszcze raz podkreślić wypada, że samo subiektywne przeświadczenie skarżącego o zaistnieniu wskazanych okoliczności i związane z tym przekonanie o braku bezstronności sędziów, bez wskazania w tym zakresie jakichkolwiek okoliczności skutecznie uzasadniających zarzut, nie stanowi wystarczającej przesłanki, uzasadniającej wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a. Zauważyć przy tym też należy, że w aktach niniejszej sprawy znajdują się oświadczenia złożone przez sędziów orzekających w WSA [...], z których wynika, że nie zachodzą między nimi, a stroną okoliczności wymienione w art. 18 P.p.s.a., ani inne tego rodzaju, że mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 22 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.