II SO/Op 21/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg J. G. na uchwały Gminy Chrząstowice z dnia 29 maja 2006 r., Nr XXXVI/251/2006 (sygn. akt II SA/Op 671/06) oraz Nr XXXVI/252/2006 (sygn. akt II SA/Op 672/06), w przedmiocie cmentarzy komunalnych postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. J. G. w dniu 27 października 2006 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do wniosku dołączone zostało pismo przewodnie, w którym wnioskodawca wskazał, iż w tym samym dniu złożył do Sądu skargę na uchwałę Rady Gminy w Chrząstowicach z dnia 29 maja 2006 r. Z treści wniosku wynikało, iż wniosek dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast skarga dotyczy dwóch uchwał Rady Gminy Chrząstowice, podjętych w dniu 29 maja 2006 r., tj. Nr XXXVI/251/2006 i Nr XXXVI/252/2006. Skarżący wskazał, że zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i córką, przy czym dzieci te są pełnoletnie i pozostają na własnym utrzymaniu przebywając w Holandii, gdzie pracują, przy czym syn jedynie dorywczo. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych J. G. uzasadnił tym, że uzyskuje niski dochód z renty, której kwotę określił na 898,86 zł brutto, poza tym na lekarstwa wydaje miesięcznie około 100 zł, a utrzymanie i koszty opłat stale wzrastają. Ponadto podał, że jedyny jego majątek stanowi dom jednorodzinny o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,67 ha będąca w dzierżawie. Skarga J. G. z dnia 26 października 2006 r., złożona do tut. Sądu w dniu 27 października 2006 r., dotycząca dwóch uchwał Rady Gminy Chrząstowice, tj. Nr XXXVI/251/2006 w sprawie regulaminu cmentarzy komunalnych i Nr XXXVI/252/2006 w sprawie opłat za miejsca grzebalne na cmentarzach komunalnych, podjętych w dniu 29 maja 2006 r., została przekazana przez Sąd do organu w celu udzielenia odpowiedzi. W dniu 14 listopada 2006 r. (data stempla pocztowego) organ przesłał odpowiedzi na skargę. Sprawy ze skargi J. G. na poszczególne uchwały, zostały następnie rozdzielone i zarejestrowane w repertorium pod odrębnymi numerami, tj. sprawa ze skargi na uchwałę Nr XXXVI/251/2006 - pod sygnaturą akt II SA/Op 671/06, natomiast skarga na uchwałę Nr XXXVI/252/2006 - pod sygnaturą akt II SA/Op 672/06. W wyniku rozpoznania wniosku, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 grudnia 2006 r. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych. Doręczenie obu stronom odpisu postanowienia nastąpiło w dniu 13 grudnia 2006 r., co wynika z adnotacji na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Wójt Gminy Chrząstowice wniósł sprzeciw od tego postanowienia, przesyłając go do Sądu pocztą, listem poleconym nadanym w dniu 20 grudnia 2006 r., o czym świadczy data stempla pocztowego. W sprzeciwie stwierdzono, iż skarżący został zwolniony od kosztów sądowych oraz ustanowiono mu adwokata, a wszystko to z uwagi na stwierdzenie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnoszący sprzeciw zarzucił, iż rozstrzygając wniosek przyjęto wyłącznie dochód z renty J. G. w kwocie 898,86 zł brutto, natomiast nie wzięto pod uwagę dochodu z gospodarstwa rolnego, który wynosi rocznie 1520 zł brutto, czyli 127 zł brutto miesięcznie, w związku z czym łączny dochód J. G. wynosi 1025,86 zł brutto na miesiąc. Wójt Gminy Chrząstowice wskazał również, że opłata podatków w przeliczeniu na miesiąc wynosi 7,25 zł., gdyż roczna kwota podatku od nieruchomości od budynku mieszkalnego wynosi rocznie 33 zł, a rolnego - 54 zł, tj. łącznie 87 zł. Z powyższego wywiódł wniosek, że J. G. jest w stanie ponieść koszty sądowe oraz koszty pomocy prawnej. W odpowiedzi na sprzeciw J. G. podniósł, że wnosił jedynie o zwolnienie z opłat sądowych, a nie o adwokata. Wskazał, że podał prawdę, co do braku dochodu z gospodarstwa rolnego, ponieważ gospodarstwo to jest wydzierżawione dwóm osobom –P. S. i A. S. w zamian za uiszczanie przez nich podatku rolnego. Na tę okoliczność przedłożył kserokopie umów najmu-dzierżawy z dnia 20 stycznia 2004 r. oraz z dnia 25 stycznia 2004 r., a także oświadczenia obu dzierżawców z dnia 20 stycznia 2007 r. o spłacaniu właścicielowi opłaty za podatek rolny w kwotach wynoszących rocznie odpowiednio 24 zł i 30 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpatrzeniu przez sąd. W przedmiotowej sprawie sprzeciw od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego wniesiony został przez stronę przeciwną w siedmiodniowym, zakreślonym przepisem art. 159 P.p.s.a., terminie od otrzymania przez nią postanowienia. Z uwagi na okoliczność, że sprzeciw dotyczył przyznania prawa pomocy, należy podać, iż w procedurze sądowoadministracyjnej, analogicznie jak w pozostałych procedurach sądowych, obowiązuje generalna zasada odpłatności wymiaru sprawiedliwości. Jednocześnie jednak w uzasadnionych przypadkach zapewnia się stronom prawo do uzyskania zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych, tym samym gwarantując stronom dostęp do sądu w celu realizacji ich słusznych praw. W przepisie art. 244 § 1 P.p.s.a. wprowadzona została instytucja prawa pomocy, której istota sprowadza się do tego, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na tle regulacji P.p.s.a., dotyczących instytucji prawa pomocy, w doktrynie utrwalił się pogląd, że celem ustanowienia instytucji przyznania prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej prawa do sądu, w ramach realizacji art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, mówiącego o prawie obywateli dostępu do Sądu (por. B. Dauter [w:] B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005 r., s. 585). Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które - stosownie do art. w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Na zasadzie art. 212 § 1 w zw. z art. 234 § 2 P.p.s.a. opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna, która jest pobierana za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczanego na żądanie strony. Ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobom fizycznym, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje w razie wykazania przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na treść sprzeciwu, należy od razu zakreślić zakres rozpatrywania sprawy przyznania prawa pomocy i w związku z tym zauważyć, że J. G. nie wnosił o przyznanie prawa pomocy w całości, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Złożony wniosek dotyczył natomiast przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i – wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie - nie obejmował ustanowienia adwokata urzędu. Z tego względu na marginesie odnotować przyjdzie, że zakres postanowienia referendarza sądowego, którym przyznano wnioskodawcy zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem prawo pomocy w zakresie częściowym, odpowiadał zakresowi złożonego wniosku. Przechodząc do oceny sytuacji materialnej skarżącego pod kątem przyznania prawa pomocy w zakresie, o jaki wnosi, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, należy stwierdzić, że dane przedstawione przez J. G. w uzasadnieniu wniosku przemawiają, w ocenie Sądu, za przyznaniem tego prawa w żądanym zakresie. Rozpatrując wniosek, Sąd przyjął, że skarżący, pouczony o skutkach złożonego oświadczenia, wykazał swoją sytuację osobistą i materialną oraz stan majątkowy, z którego wynika, że uzyskuje kwotę 898,86 zł tytułem renty, z której to kwoty pokrywa koszty niezbędnych leków oraz koszty opłat i utrzymania. Tak wykazany przez J. G. dochód, przy uwzględnieniu znanych Sądowi z urzędu kosztów niezbędnego utrzymania oraz wskazanych kosztów lekarstw, jest, zdaniem Sądu, niewystarczający, aby skarżący mógł bez uszczerbku koniecznego dla swego utrzymania ponieść chociażby koszty wpisu sądowego. Wpis, jaki zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) skarżący obowiązany jest uiścić, aby wniesiona przezeń skarga na akt prawa miejscowego organu jednostki samorządu terytorialnego została przez Sąd rozpoznana, wynosi 300 zł. od każdej z zarejestrowanych skarg. Dokonując oceny złożonego wniosku, Sąd uwzględnił także słuszny pogląd, prezentowany w orzecznictwie, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, jakimi są bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Natomiast strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Minimalne miesięczne wynagrodzenie za pracę jest wyższe od dochodu wykazywanego przez skarżącego, gdyż zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 września 2005 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2006 r. (Dz. U. Nr 177, poz. 1469) wynosiło ono 899,10 zł brutto, natomiast w roku 2007, w myśl rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 września 2006 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2007 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 171, poz. 1227) - wynosi 936 zł. Sąd wziął również pod uwagę wyjaśnienia skarżącego, poparte przedstawionymi kserokopiami umów dzierżawy gospodarstwa rolnego i oświadczeniami dzierżawców, iż nie osiąga on dochodu z tej dzierżawy, a dzierżawcy zwracają jedynie opłacony przez niego podatek rolny. W tym miejscu zauważyć przyjdzie, że okoliczności podnoszone przez wnoszącego sprzeciw, dotyczące wysokości dochodu skarżącego z gospodarstwa rolnego, nie mogą mieć istotnego wpływu na sposób rozstrzygnięcia. Wskazywana w sprzeciwie kwota tego dochodu, wynosząca 1520 zł rocznie, co stanowi 127 zł miesięcznie, nie została udokumentowana przez wnoszącego sprzeciw i nie została potwierdzona przez J. G. w złożonych oświadczeniach. Kwota ta jest przy tym na tyle niska, że i tak nie mogłaby ona zmienić w sposób znaczący oceny sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Tym samym nie skutkowałaby – zgodnie z sugestią zawartą w sprzeciwie – uznaniem, że J. G. jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Końcowo, w świetle powiedzianego dotychczas, podkreślić trzeba jeszcze, że nadmierny rygoryzm w ocenie sytuacji materialnej skarżącego i przyjęcie, iż powinien on ze swych skromnych środków wygospodarować pieniądze na pokrycie kosztów sądowych, zaprzeczałby istocie instytucji prawa pomocy, mającej realnie ułatwić obywatelom dostęp do Sądu, bez ponoszenia przez nich z tego tytułu nadmiernych obciążeń, mogących wywołać uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.