II SO/Op 21/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy w sprawie ze skargi na Gminę Dobrzeń Wielki o odszkodowanie postanawia: 1. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, 2. zwolnić od kosztów sądowych. Pismem z dnia 8 grudnia 2011 r., przesłanym bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, K. S. wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych. Do pisma załączył kopię wyciągu z konta bankowego małżonki D. S. za okres od 8 listopada 2011 r. do 8 grudnia 2011 r. oraz formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy używany w postępowaniu przed sądami powszechnymi. W związku z tym referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, działając na podstawie art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przesłał skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy do odesłania i wypełnienia w terminie 7 dni od dnia otrzymania. Skarżący złożył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie w dniu 23 stycznia 2012 r. i wniósł w nim o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i pełnoletnią studiującą dziennie córką. Dochód gospodarstwa domowego wynosi 2357,38 zł, składa się na niego emerytura skarżącego wkowice 1629,38 zł i zasiłek przedemerytalny małżonki w kwocie 746 zł. Podał, że nie posiada żadnych oszczędności, kont, akcji, itp., nie ma rzeczy wartościowych, ma dom, o powierzchni 64,5 m2 i budynek gospodarczy o powierzchni 22m2. Skarżący jest osobą niepełnopsrawną, całkowicie niezdolną do pracy, pod stałą opieką lekarską. Referendarz sądowy w związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, działając w trybie art. 255 P.p.s.a., wezwał go w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania domu poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, lub oświadczenia o ich nie posiadaniu, - nadesłanie jego zeznania podatkowego za rok 2010 potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym, ewentualnie także za rok 2011, jeśli zostało już złożone, lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - wskazanie czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie korzystają w okresie ostatnich 3 miesięcy ze świadczeń z pomocy społecznej jeśli tak to jakich i w jakiej wysokości, w tym np. także w formie stypendiów na studiach, jeśli nie to o przedstawienie stosownych zaświadczeń o ich nie otrzymywaniu z właściwego Ośrodka Pomocy Społecznej lub szkoły wyższej (studia), - przesłanie zeznania podatkowego za rok 2010 złożonego przez małżonkę D. S. potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, -przesłanie orzeczenia o jego niepełnosprawności, Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżący odpowiedział na wezwanie w terminie w dniu 28 grudnia 2010 r., pismem z dnia 1 lutego 2012 r., oświadczył w nim, że nie posiada żadnych lokat dewizowych, ani innych oszczędności, dochody rodziny ledwo starczają na pokrycie jej potrzeb. Przesłał też oświadczenie córki, że nie pobiera ona stypendium na uczelni, zaświadczenie z urzędu pracy, że żona ma status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku zaświadczenie z dnia 1 lutego 2012 r. o niepobieraniu świadczeń z opieki społecznej, orzeczenie z ZUS z dnia 6 maja 2008 r. o niezdolności do pracy do dnia 30 listopada 2009 r., informację z Banku z dnia 18 stycznia 2012 r. o stanie zadłużenia kredytu wynoszącego 49048,39 zł, wspólną deklarację podatkową małżonków za rok 2010, deklarację podatkową córki za 2010 r., wyciąg z konta bankowego żony za styczeń 2012 r., dokumenty odnośnie wydatków za media. Miesięczne ich koszty, wynoszą za ogrzewanie 380,98 zł i energię 156 zł. Skarżący przesłał też kopię przelewu bankowego z dnia 10 listopada 2011 r. na kwotę 90 zł, z którego nie wynika z jakiego tytułu jest realizowany, a skarżący też tego nie wyjaśnił. Referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego, na zasadzie art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienia braków wniosku, poprzez wskazanie wysokości ponoszonych przez skarżącego wydatków na leki, np. poprzez nadesłani rachunków, wyjaśnienia z jakiego tytułu zaciągnięty został kredyt, przedstawienie zaświadczenia z uczelni o niedotrzymywaniu stypendium przez córkę. Wezwanie to zawierało także pouczenie że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżący odpowiedział na wezwanie w terminie pismem z dnia 21 lutego 2012 r., wyjaśnił w nim, że kredyt wzięto na remont domu, który ma już 150 lat, że leczy się w szpitalu w wyznaczonych terminach, korzysta z leków bezpłatnych, na płatne go nie stać, przesłał kopię trzech recept na różne środki farmakologiczne. Załączył też aktualne zaświadczenie uczelni córki o niepopieraniu przez nią stypendium. Odnośnie spłaty kredytu to z nadesłanych wyciągów bankowych, wynika, że miesięczna rata wynosi 526 zł. Wniosek skarżącego obejmuje swym zakresem żądanie przyznania prawa pomocy w całości, czyli poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, do których zaliczają się opłaty sądowe i zwrot wydatków oraz ustanowienie radcy prawnego, co określa art. 245 § 2 P.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie następuje, gdy osoba ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Skarżący zamieszkuje z żoną i córką, ich łączny dochód wynosi 2357,38 zł. Na jedną osobę w gospodarstwie domowym przypada zatem dochód 785 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że zimą miesięcznie wydaje około 385 zł na ogrzewanie, a za energię średnio miesięcznie płaci 156 zł, łacznie zatem wykazał koszty mediów na kwotę 536 zł. Po odjęciu tych kosztów o dochodu, dochód na osobę w rodzinie skarżącego zmniejsza się do 607,12 zł. Sąd stwierdził, iż sytuacja materialna skarżącego uprawnia go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie i postanowił przyznać mu to prawo w całości, zwalniając go od kosztów sądowych w całości i ustanawiając radcę prawnego z urzędu. Za taką oceną sytuacji materialnej skarżącej przemawia aktualne orzecznictwo sądowe, jak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepublikowane, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę." Minimalne wynagrodzenie za pracę, na rok 2011 r. ustalono w kwocie brutto 1386 zł, to jest 1032,34 zł netto (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 października 2010 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. (Dz. U. nr 194, poz. 1288), jest ono zatem wyższe niż dochód na członka rodziny skarżącego, 785 zł netto. Pomimo, że Sąd orzeka w roku 2012 pod uwagę wzięto wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę w roku 2011 r., na datę złożenia wniosku, tym bardziej, że minimalne wynagrodzenie co roku podlega waloryzacji, wobec czego obecnie wynosi ono już 1500 zł brutto, to jest 1111,86 zł netto ( rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r., Dz. U. Nr 192, poz. 1141). Dochód na osobę w rodzinie skarżącego jest zatem niższy od obu wielkości wynagrodzeń. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący ma wprawdzie nieruchomości w postaci domu i zabudowania gospodarczego, co zgodnie z aktualnym orzecznictwem mogłoby stanowić przesłankę odmowy przyznania mu prawa pomocy, patrz; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane, w którym Sąd ten podkreślił, że: "Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienia od tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia." Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej wskazanej sprawie uznał, oddalając zażalenie na postanowienie sądu wojewódzkiego odmawiające osobie fizycznej zwolnienia od wpisu w wysokości 100 zł, że skoro skarżący oprócz stałych dochodów posiada także majątek nieruchomy, to może on służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest obowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Jednak jak podniósł skarżący, dom jest stary, wymagał znacznych nakładów na remont, na ich pokrycie skarżący zaciągnął kredyt hipoteczny, spłaca go po 526 zł miesięcznie. Nie można tym samym przyjąć, że skarżący mógłby pod jego zastaw uzyskać obecnie kredyt na cel pokrycia kosztów sądowych. Ponadto nie można zapominać o złej sytuacji zdrowotnej skarżącego, która wyklucza podjęcie pracy i wymaga przyjmowania lekarstw wskazanych w załączonych receptach. Ogólna ocena sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, prowadzi zatem do stwierdzenia występowania po jego stronie przesłanki przyznania prawa pomocy w całości, polegającej na nie niemożności poniesienia w chwili obecnej jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.