II SO/Op 23/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego W. P. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu T. R. w sprawie wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 21 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: przyznać radcy prawnemu W. P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w kwocie 147, 60 zł (słownie: sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy) zawierającej podatek od towarów i usług, w kwocie 27, 60 zł (słownie: dwadzieścia siedem złotych sześćdziesiąt groszy). Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt II SO/Op 23/16, przyznano stronie, na jej wniosek o przyznanie pełnomocnika w celu wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 21 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, radcę prawnego z urzędu. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Opolu wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu – W. P. Pełnomocnik w dniu 12 grudnia 2016 r. złożył do tut. Sądu opinię o braku podstaw do wniesienia skargi na decyzję z dnia 21 kwietnia 2016 r. Opinie tę doręczył T. R. w dniu 13 grudnia 2016 r., co wynika z pisma procesowego pełnomocnika z dnia 23 grudnia 2016 r., w piśmie tym zawarł wniosek o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, wraz z oświadczeniem, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. Wyznaczony z urzędu radca prawny ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz do zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Wobec tego, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte po 1 stycznia 2016 r. to stosuje się do niego przepisy, obecnie już nieobowiązującego, rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z dnia 5 listopada 2015 r., poz. 1805), zwanego dalej rozporządzeniem, które weszło w życie w dniu 1 stycznia 2016 r. (§ 23 rozporządzenia). Rozporządzenie to utraciło obecnie moc obowiązującą w związku z wejściem w życie w dniu 2 listopada 2016 r., nowego rozporządzania z dnia 3 października 2016 r. sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z dnia 18 października 2016 r., poz. 1715), co określił § 23 i 24 nowego rozporządzenia. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, ponoszone przez Skarb Państwa, obejmują zgodnie z § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne udokumentowane wydatki radcy prawnego. Według do § 4 ust. 1 rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości, co najmniej ½ opłaty maksymalnej określonej w jego rozdziałach 2-4. Stosownie natomiast do ust. 2 tego przepisu, ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w przywołanym ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy radcy prawnego oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Mając na uwadze treść przywołanych wyżej unormowań, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", ocenił działanie pełnomocnika strony z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w cytowanym § 4 ust. 2 rozporządzenia i przyznał mu zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w kwocie 120 zł, na którą składa się: - opłata 120 zł za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi na decyzję, przyznana na podstawie § 4 ust. 1 w związku z § 5 w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit b rozporządzenia, jako ½ opłaty maksymalnej, - podatek od towarów i usług wynoszący 27, 60 zł, doliczony na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia według aktualnej stawki 23 %. Referendarz sądowy przyznając pełnomocnikowi, koszty udzielonej przez niego pomocy prawnej z urzędu, uznał, że należy je przyznać w wysokości połowy stawek maksymalnych. albowiem uzasadniał to rodzaj i stopień zawiłości sprawy oraz niezbędny nakład pracy pełnomocnika, który udzielił pomocy prawnej polegającej na sporządzeniu opinii o braku podstaw do zaskarżenia decyzji organu do Sądu. Czynność radcy prawnego miała miejsce przed wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Opolu, bowiem na tym etapie, został na wniosek skarżącego, w ramach prawa pomocy, ustanowiony pełnomocnik. Na przyznanie prawa pomocy na wniosek strony przed wszczęciem postępowania sądowego, zezwala art. 243 § 1 P.p.s.a. Na podstawie art. 250 i art. 253 P.p.s.a., radcy prawnemu należy się wynagrodzenie za czynność z zakresu pomocy prawnej wykonaną przez niego. Sąd przy przyznawaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, wziął pod uwagę także obowiązujące w tym względzie orzecznictwo sądowe. Według wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. FSK 80/04, publikowany ONSA i WSA 2004, nr 1, poz. 12, B. Dauter {w:}, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, s 363-364, "Stawki wymienione w § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia mają zastosowanie także w odniesieniu do kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.(...) Wysokość kosztów postępowania kasacyjnego wyznaczono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b w związku z § 6 pkt 6 cyt. rozporządzenia o opłatach za czynności radców prawnych. Jakkolwiek § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia dotyczy sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, albo sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, to - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - zasada zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, zawarta w art. 204 P.p.s.a., dotyczy obu stron tego postępowania. Stawki wymienione we wspomnianym § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b mają więc zastosowanie także w odniesieniu do kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną." Orzeczenie powyższe zapadło wprawdzie w odniesieniu do wynagrodzenia za udzielenie odpowiedzi na skargę kasacyjną i na tle przepisów poprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), ale - kierując się wyżej przytoczonym orzeczeniem - wskazać trzeba, że kreuje ono pogląd, iż w razie, gdy w cytowanym rozporządzeniu, nie wymieniono konkretnej czynności jakiej w ramach pomocy prawnej dokonał radca prawny, należy mu przyznać wynagrodzenie w stawce, jak za czynność w nim określoną, najbardziej rodzajowo zbliżoną. Zdaniem orzekającego z uwagi na zachowanie podobnej ogólnej konstrukcji przepisów obu rozporządzeń, orzeczenie to znajdzie zastosowanie także na tle rozporządzenia na podstawie przepisów, którego wydawane jest niniejsze postanowienie. W rozporządzeniu określono w § § 21 ust. 1 pkt 2 lit b, że wynagrodzenie za czynność sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, wynosi nie mniej niż 120 zł. Przepis § 5 rozporządzenia określa, że wysokość opłat w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę opłatę maksymalną w sprawach o najbardziej rodzajowo zbliżonym rodzaju. Czynność sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi na decyzję, w ocenie orzekającego, jest najbardziej rodzajowo zbliżona do czynności sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi na decyzję. Wobec tego przyznano radcy prawnemu wynagrodzenie w kwocie 120 zł, które podwyższono o kwotę podatku od towarów i usług wynoszącą 27, 60 zł. Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12, dostępnej na stronie internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl., brak określonej kategorii spraw lub czynności w rozporządzeniach wykonawczych nie może przesądzać o uznaniu, że wynagrodzenie za taką sprawę lub czynność nie może być uznane za niezbędny koszt postępowania. Rolą tych rozporządzeń jest wyczerpujące określenie wysokości opłat (stawek) za poszczególne czynności, a nie wyczerpujące określenie tych czynności. O tym, co stanowi niezbędny koszt postępowania strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego oraz rzecznika patentowego) rozstrzyga art. 205 § 2 P.p.s.a. Niezbędnym kosztem postępowania jest więc, zgodnie z tym przepisem, wynagrodzenie tegoż pełnomocnika, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach, wydatki jednego pełnomocnika, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Analizowany przepis nie wymienia, jakie czynności wykonywane przez pełnomocnika stanowią podstawę jego wynagrodzenia. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym przyjąć w związku z tym należy, zgodnie z regułami języka polskiego, że wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika to nic innego jak zapłata za pracę, jaką wykonał ten pełnomocnik na rzecz strony w ramach łączącego ich stosunku pełnomocnictwa. Tym samym nie ma powodów, aby wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi nie uznać za niezbędny koszt postępowania. Wysokość stawki minimalnej za taką czynność ustala się - jak o tym stanowi § 5 rozporządzenia, przyjmując za podstawę stawkę jak za czynność o najbardziej zbliżonym rodzaju. W ten sam sposób odnośnie należnego wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu za opinię o braku podstaw do wniesienia skargi wypowiedział się w postanowieniu z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt III SO/Wa 24/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a zatem pogląd ten jest zbieżny ze stanowiskiem orzekającego. Przyjdzie w tym miejscu odnotować, iż przyznając radcy prawnemu wynagrodzenie trzeba brać pod uwagę, stosownie do treści § 4 ust. 2 rozporządzenia, niezbędny nakład jego pracy, a także charakter sprawy i wkład jego pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Zgodnie z § 3 rozporządzenia, każdy wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej obligatoryjnie powinien zawierać oświadczenie, że koszty te nie zostały zapłacone w całości, ani w części. Oświadczenie to jest niezbędnym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowi bowiem przesłankę do przyjęcia, iż za świadczoną pomoc prawną pełnomocnik nie otrzymał wynagrodzenia, a zatem zachodzi podstawa do poniesienia tych kosztów przez Skarb Państwa. Badanie istnienia tej przesłanki jest konieczne z uwagi na fakt, że sąd jako dysponent środków publicznych odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1998 r., sygn. akt II CKN 687/98, publikowane OSNC 1999/3/63, zamieszczone: System Informacji Prawnej Lex nr 34587). W niniejszej sprawie należy dostrzec, że pełnomocnik z urzędu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi na decyzję, złożył też wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W tym kontekście orzekający uznał, że udzielenie stronie porady prawnej w formie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi jest w tej sprawie czynnością, która przyczyniła się do wyjaśnienia sprawy. W związku z powyższym na postawie art. 258 § 1 i 2 pkt 8 P.p.s.a., referendarz sądowy orzekł, jak w sentencji.