II SO/Op 3/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na uchwałę rady powiatu sygn. akt [...] na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 24 lutego 2005r., M. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. skargę na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie rozpatrzenia jego skargi na uchwałę Rady Powiatu [...] z dnia [...], nr [...], w sprawie rozpatrzenia wniesionej przez niego skargi na Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w M. W piśmie z dnia 9 grudnia 2008r. skarżący zawarł z kolei wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy, sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. Jako przyczynę, stanowiącą podstawę wniosku wskazał "działanie w mafijnej zorganizowanej grupie przestępczej, która ma na celu ukręcenie składanych pozwów p - ko swoim kolesiom, czego przykładem jest sprawa o sygn. akt [...] i innych". W związku ze złożonym wnioskiem, orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w G., sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożyli pisemne oświadczenia, w których oświadczyli, że brak jest podstaw do wyłączenia ich od rozpoznania sprawy ze skargi M. B. z mocy ustawy (art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; zwanej P.p.s.a.) oraz nie zachodzą przyczyny wyłączenia, o których mowa w art.19 P.p.s.a. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OW 92/09, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 3 P.p.s.a, wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, a Sąd ten w dniu 5 października 2009r. orzekł o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów. W terminie do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie Sądu I instancji, skarżący złożył w piśmie z dnia 10 października 2009r. wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przesłał skarżącemu urzędowy formularz wniosku i wezwał go do odesłania wypełnionego formularza, w terminie 7 dni. Skarżący zastosował się do wezwania w wyznaczonym terminie i nadesłał wypełniony formularz wniosku. Zwrócił się w nim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, uzasadniając to złą sytuacją finansową, faktem pozostawania na utrzymaniu "litościwych" ludzi, brakiem jakichkolwiek środków na niezbędne utrzymanie i leczenie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z "kobietą i dzieckiem", nie określając stopnia pokrewieństwa w/w osób. W części wniosku dotyczącej majątku M. B. podał, że posiada jedynie mieszkanie o powierzchni 16 m², nie wykazując innych składników majątkowych. W rubryce pn. "Stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym" oświadczył, że to go nie dotyczy, gdyż zamieszkuje sam. Wobec okoliczności, że skarżący nie wypełnił wszystkich rubryk formularza wniosku, Sąd wezwał skarżącego, w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, pismem z dnia 3 listopada 2009r., do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez: skreślenie niepotrzebnych zapisów w rubryce nr 4 wniosku, zgodnie z pouczeniem zawartym na jego ostatniej stronie; dokładne wykazanie stanu rodzinnego skarżącego przez wypełnienie rubryki nr 6 w części dotyczącej "pokrewieństwa"; dokładne wykazanie stanu majątkowego przez wypełnienie rubryki nr 10 w części dotyczącej dochodu miesięcznego brutto; wypełnienie rubryk formularza wniosku nr 11 pn. "Inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne". Sąd zażądał także uzupełnienia wniosku, przez: przedłożenie aktualnych (z miesięcy: sierpień, wrzesień, październik 2009r.) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych; wykazanie w formie kserokopii dokumentu, z którego wynika tytuł prawny do wskazanego we wniosku "mieszkania 16 m²", np. własność, współwłasność, służebność, tj. kserokopii aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, umowy najmu lub użyczenia – w tych ramach wezwał do wyjaśnienia, czy skarżący partycypuje i jakie ponosi koszty utrzymania w/w mieszkania; przedstawienie dokumentów potwierdzających okoliczności podniesione we wniosku w zakresie wysokości miesięcznych dochodów skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ze szczególnym wyjaśnieniem, czy pozostają w stosunku zatrudnienia, czy się uczą, czy też są osobami bezrobotnymi oraz do przedstawienia stosownych dokumentów na powyższe okoliczności, o ile mają one miejsce; wykazanie źródeł utrzymania skarżącego i osób tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, w tym również świadczeń uzyskiwanych z pomocy społecznej (takich jak zasiłki czy dodatki); złożenie oświadczenia, czy skarżący, bądź osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy osób trzecich, a w przypadku pomocy finansowej – o wskazanie jej wysokości. Jednocześnie Sąd pouczył, iż niezastosowanie się do wezwania, w części odnoszącej się do przedłożenia dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, w zakreślonym terminie 7 dni, może zostać uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować oddaleniem wniosku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 3 listopada 2009r., skarżący w terminie nadesłał wypełniony formularz, w którym zawarł dodatkowe informacje, a to: w rubryce nr 6 w części dotyczącej pokrewieństwa osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał, że wymienione tam osoby stanowią rodzinę, z którą nie posiada żadnego kontaktu; w rubryce nr 10 "Dochody" podał, że nie dotyczy jego osoby z uwagi na nieposiadanie żadnych środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na dokonanie jakichkolwiek opłat; rubryce nr 11 dodatkowo stwierdził, że nie posiada pieniędzy na zakup wyżywienia, na wykupienie lekarstw, ani innych artykułów niezbędnych dla życia. W aktach sprawy brak jest natomiast dokumentów żądanych przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: W ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, który składa się na urzędowym formularzu i który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Z powyższego wynika, że strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa. Wśród przesłanek tych wyróżnić należy tzw. przesłanki formalne oraz przesłanki materialne, zawarte w 246 P.p.s.a. Do przesłanek formalnych zalicza się złożenie wniosku na urzędowym formularzu i wypełnienie go według zasad określonych w pouczeniu. W myśl bowiem art. 252 § 2 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany, a wzór formularza wniosku określiła Rada Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu udokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). W niniejszej sprawie Sąd uwzględniając zasadę ekonomii postępowania sądowego, w myśl której Sąd powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy, wzywając skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku, wezwał go jednocześnie do złożenia dodatkowych wyjaśnień i przedłożenia stosownych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, M. B. prawidłowo wypełnił formularz wniosku, zatem należało uznać, iż spełnił przesłankę formalną przyznania prawa pomocy. Skarżący nie dopełnił natomiast obowiązku dotyczącego przedłożenia stosownych dokumentów i dodatkowych wyjaśnień, ograniczając się jedynie do złożenia lakonicznych stwierdzeń dotyczących jego stanu rodzinnego i sytuacji finansowej. Podał zatem, że z osobami wymienionymi jako rodzina nie utrzymuje żadnych kontaktów, a także, że nie posiada żadnych środków na kupno podstawowych artykułów niezbędnych do życia. Przechodząc do oceny sytuacji skarżącej, Sąd zważył, że zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W art. 246 § 1 P.p.s.a. ustawodawca określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). W ocenie Sądu, tak jest w niniejszej sprawie. Skarżący pomimo wezwania i pouczenia go o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do jej stanu rodzinnego i majątkowego. W szczególności M. B. nie odniósł się do kwestii wydatków na swoje utrzymanie, nie precyzując i nie dokumentując danych dotyczących tytułu prawnego do wykazanego mieszkania, wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem tego mieszkania, czy ewentualnymi kosztami leczenia. Skarżący stwierdzając, że nie posiada żadnych środków na utrzymanie, nie wyjaśnił jednocześnie z jakich źródeł posiada fundusze na utrzymanie posiadanego mieszkania, a także na utrzymanie siebie. Z jednej strony M. B. podał, że pozostaje na utrzymaniu "litościwych" ludzi, z drugiej jednakże, pomimo wezwania Sądu – nie określił formy uzyskiwanej od nich pomocy. Nie wyjaśnił także, czy uzyskuje pomoc od instytucji państwowych, w postaci np. zasiłków z pomocy społecznej. Ponadto, skarżący nie przedstawił dokumentu uprawdopodobniającego okoliczność braku uzyskiwania dochodu, przez przedłożenie np. zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej. W tym stanie sprawy, wobec nie złożenia przez skarżącego żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, Sąd ocenił jego sytuację materialną jedynie na podstawie zebranych w sprawie danych i uznał, iż skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy. Nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów nie tylko bowiem uniemożliwia weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, ale nawet wzmacnia zastrzeżenia co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Trudno bowiem zrozumieć, w jaki sposób skarżący może funkcjonować bez uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, nie korzystając z pomocy materialnej w ramach np. świadczeń z pomocy społecznej, czy ponieść koszty utrzymania mieszkania. Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu, stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Zdaniem Sądu, który oparł się na zebranych w sprawie danych, M. B. nie wykazał, aby w jego przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, działając na zasadzie art. 160, art. 245 § 1 i 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.