II SO/Op 35/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 czerwca 2013 r., nr [...], w przedmiocie prawa pomocy w sprawie zasiłku celowego na skutek sprzeciwu T. R. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt II SO/Op 35/13 postanawia: oddalić wniosek. Wnioskiem z dnia 10 grudnia 2013 r. T. R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata lub radcy prawnego, podnosząc, że potrzebuje pełnomocnika do złożenia w jego imieniu skargi na decyzję z dnia 28 czerwca 2013 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. Skarżący uzasadniał, że jego sytuacja uprawnia go do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, bowiem jego dochód netto (619,08 zł) oraz stan zdrowia (niedowład kręgosłupa, epilepsja, wada wzroku i choroba wieńcowa), nie pozwala mu ustanowić pełnomocnika z wyboru. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest osobą samotnie gospodarującą; posiada mieszkanie spółdzielczo – lokatorskie o powierzchni 35,70 m². Nie wskazał żadnych innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych będących jego własnością, poza rentą inwalidzką. Z urzędu przyjęto wyjaśnienia T. R. z jego pisma z dnia 23 września 2013 r., złożonego do akt o sygn. II SO/Op 22/13, w którym oświadczył m.in., że wyłącznym źródłem jego utrzymania jest świadczenie rentowe, a na wydatki lokalowe przeznacza średniomiesięcznie ok. 220 zł (opłata za energię 100 zł; za gaz – 60 zł; za telefon oraz Internet – 56,30 zł, na leki - ok. 50 zł). Przy tym nie realizuje wielu recept z powodu braku funduszy, jest zadłużony. Sądowi wiadomo jest z urzędu, że T. R. złożył do WSA w Opolu w latach 2004 – 2013, działając samodzielnie 96 skarg (lub wniosków o przyznanie prawa pomocy) na decyzje z zakresu pomocy społecznej, w tym w sprawach: II SA/Op 390/12, II SA/Op 392/12, II SA/Op 394/12, II SA/Op 395/12, II SA/Op 501/12 i II SA/Op 502/12. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2013 r. odmówiono stronie przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 30 grudnia 2013 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), skarżący złożył sprzeciw na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U 2012 poz. 270, z późn. zm.), dalej zwanej też P.p.s.a. i formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Po wniesieniu sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z mocy prawa utraciło moc, a wniosek podlega rozpoznaniu przez Sąd administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek T. R. z dnia 10 grudnia 2013 r. o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. Według art. 244 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek trzeba zauważyć, że decyzja którą ma zamiar zaskarżyć strona dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Na podstawie art. 239 pkt 1 lit a P.p.s.a. strona postępowania z zakresu pomocy społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Sąd podkreśla przedmiot decyzji także dlatego, że jest mu wiadome z urzędu, iż wnioskodawca wielokrotnie korzystał ze świadczeń pomocy społecznej, a akty administracyjne wydane przez organ pomocy społecznej poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w 72 sprawach, co wynika z repertorium II SA/Op prowadzonego od 2004 r. Według Sądu chociaż przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odnośnie prawa pomocy (art. 243 – 263 P.p.s.a.) nie zawierają takiego przepisu, jak art. 117 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego, o treści "Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny.", to należy pamiętać, że zastosowanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu ma w założeniu wyrównywać szanse stron postępowania sądowego w zakresie prawa do sądu. Przyznanie prawa pomocy ma wzmocnić prawa strony, która z uwagi na ubóstwo (stąd dawna nazwa tego prawa - prawo ubogich), nie może skorzystać z prawa do sądu (prawa do zaskarżenia np. decyzji administracyjnej) ze względów finansowych i w tym sensie jest w gorszej sytuacji od strony, która ma środki na zapłatę kosztów sądowych i pełnomocnika z wyboru. Prawo do sądu nie przysługuje jednak bezwzględnie i automatycznie określonej grupie osób o niskim poziomie dochodów, jak przykładowo rencistom, emerytom, czy zarabiającym poniżej kwoty tzw. minimalnego wynagrodzenia. Ponadto dochód wnioskodawcy akcentowany w uzasadnieniu wniosku czyli 619,08 zł został zaniżony. Faktycznie wysokość renty inwalidzkiej jaką przyznano stronie to 1221,82 zł. Taki dochód wnioskodawcy wynika także z innych spraw tut. Sądu np. II SO/Op 22/13, w której złożył identycznie brzmiące oświadczenie. Wnioskodawca ma potrącane z renty alimenty i zaległości czynszowe, dlatego na utrzymanie pozostaje mu kwota niższa. Podkreślić trzeba, że pomimo niskich dochodów strona występująca o prawo pomocy winna wykazać nie tylko swoją sytuację materialną, ale także brak możliwości jej zmiany. Natomiast z akt powołanych spraw sądowych wynika, że wnioskodawca, mimo zadłużeń czynszowych, nie stara się o dodatek mieszkaniowy albo nie odbiera przyznanych mu środków z pomocy społecznej np. w powołanych już sprawach II SA/Op 390/12, II SA/Op 392/12, II SA/Op 394/12, II SA/Op 395/12, II SA/Op 501/12, II SA/ Op 502/12 i II SA/Op 448/13. Wnioskodawca nie jest przy tym osobą nie mogącą prowadzić samodzielnie swoich spraw życiowych, czego dowodzi logiczna i częsta korespondencja z organami pomocy społecznej i sądem. Wnioskodawca potrafi formułować swoje żądania, posługuje się wymaganymi formularzami, pisma sporządza na komputerze. Nie wykazał też, że niski dochód jest barierą w ustanowieniu np. adwokata z wyboru. Zgodnie bowiem z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), w przypadkach szczególnie uzasadnionych, gdy przemawia za tym sytuacja majątkowa lub rodzinna klienta albo rodzaj sprawy, adwokat może ustalić stawkę opłaty niższą niż minimalna, albo zrezygnować z opłaty w całości. Takie samo uregulowanie odnośnie radców prawnych zawiera przepis § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Wnioskodawca może skorzystać z powyższego uregulowania, lecz tego nie czyni przerzucając na Skarb Państwa, nie tylko koszty częściowego swego utrzymania (systematyczne świadczenia z pomocy społecznej), ale także ponoszenie kosztów pełnomocnika z urzędu. Wymaga przy tym podkreślenia, że część skarg T. R. jest oddalana z powołaniem się przez Sąd na przepis art. 134 § 2 P.p.s.a. Zdarzało się zatem, że wnosił on w skardze o uchylenie przez Sąd decyzji dla niego korzystnych (np. decyzji SKO, które usuwają z obrotu decyzje I instancji uchylające akty o przyznaniu pomocy społecznej). Sytuacje takie wystąpiły np. w sprawach sądowych już wyżej wskazanych. Sąd uważa, że szeroko rozumiana pomoc publiczna (w tym sądowe prawo pomocy) nie może być traktowana instrumentalnie ani nadużywana przez jedne podmioty postępowania sądowego kosztem innych. Skoro bowiem możliwości ponoszenia wydatków przez Państwo na edukację, zdrowie i pomoc społeczną, są ograniczone, tak samo ograniczona jest możliwość ponoszenia przez nie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu. Podsumowując skoro wnioskodawca nie podejmuje prób poprawienia swojej sytuacji materialnej, a bez problemów sporządza pisma procesowe i środki odwoławcze, to jego prawo do sądu nie zostanie obecnie naruszone brakiem udziału zawodowego pełnomocnika. Dodatkowo przemawia za tym brak związania Sądu zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.) i obowiązek udzielania stronie przez Sąd potrzebnych wskazówek (art. 6 P.p.s.a.), aby jej prawa nie doznały uszczerbku. W związku z powyższym Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu przed wniesieniem skargi nie zasługuje na uwzględnienie.