II SO/Op 36/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 8 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie prawa pomocy w sprawie zasiłku celowego na skutek sprzeciwu T. R. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt II SO/Op 36/13 postanawia: oddalić wniosek. Wnioskiem z dnia 13 grudnia 2013 r. T. R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata lub radcy prawnego, który złożyłby w jego imieniu skargę na decyzję z dnia 8 listopada 2013 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. Zdaniem skarżącego, jego sytuacja uprawnia go do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, bowiem z uwagi na swój dochód netto (619,08 zł) oraz stan zdrowia ([...], [...], [...] i [...]), nie może on ustanowić pełnomocnika z wyboru. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest osobą samotnie gospodarującą; posiada mieszkanie spółdzielczo – lokatorskie o powierzchni 35,70 m². Nie wskazał żadnych innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych będących jego własnością, poza rentą inwalidzką. Z urzędu przyjęto wyjaśnienia T. R. z jego pisma z dnia 23 września 2013 r., w którym oświadczył m.in., że wyłącznym źródłem jego utrzymania jest świadczenie rentowe, a na wydatki lokalowe przeznacza średniomiesięcznie ok. 220 zł (opłata za energię 100 zł; za gaz – 60 zł; za telefon oraz Internet – 56,30 zł, na leki - ok. 50 zł), przy czym wielu recept nie realizuje z powodu braku funduszy i jest zadłużony (por. karta 9-11 akt II SO/Op 20/13). Z urzędu jest sądowi wiadome, że T. R. złożył do WSA w Opolu w latach 2004 – 2013 osobiście 88 skarg na decyzje z zakresu pomocy społecznej w tym w sprawach : II SA/Op 390/12, II SA/Op 392/12, II SA/Op 394/12, II SA/Op 395/12, II SA/Op 501/12 i II SA/Op 502/12. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2013 r. odmówiono stronie przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 30 grudnia 2013 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), skarżący złożył sprzeciw na podstawie art. 260 P.p.s.a. i formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, który będzie przedmiotem ewentualnego odrębnego rozpoznania. Po wniesieniu sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z mocy prawa utraciło moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek T. R. z dnia 13 grudnia 2013 r. o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U 2012 poz. 270 ze zm.), dalej zwanej też P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. Według art. 244 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek trzeba zauważyć, że decyzja którą chce zaskarżyć strona dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a P.p.s.a. strona postępowania z zakresu pomocy społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Sąd zwraca uwagę na przedmiot decyzji także dlatego, że z urzędu jest sądowi wiadome, iż wnioskodawca wielokrotnie korzystał ze świadczeń pomocy społecznej, a wydane akty administracyjne przez organ pomocy społecznej poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w 88 sprawach, co wynika z repertorium II SA/Op prowadzonego od 2004 r. W ocenie Sądu mimo, iż przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie prawa pomocy (art. 243 – 263 P.p.s.a.) nie zawierają odpowiednika art. 117 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego, to nie można pomijać, iż zastosowanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu ma w założeniu wyrównywać szanse stron postępowania sądowego w zakresie prawa do sądu. Przyznanie prawa pomocy ma wzmocnić prawa strony, która z uwagi na stan ubóstwa (stąd dawna nazwa tego prawa - prawo ubogich), nie jest w stanie skorzystać z prawa do sądu (prawa do zaskarżenia np. decyzji administracyjnej) z uwagi na barierę finansową i w tym sensie jest w gorszej sytuacji niż strona, która dysponuje środkami na zapłatę kosztów sądowych i pełnomocnika z wyboru. Prawo do sądu nie przysługuje jednak bezwzględnie określonej grupie osób o niskim poziomie dochodów, w tym rencistom, emerytom, czy zarabiającym poniżej kwoty tzw. minimalnego wynagrodzenia. Ponadto dochód akcentowany w uzasadnieniu wniosku czyli 619,08 zł został zaniżony. Faktycznie wysokość renty inwalidzkiej jaką przyznano stronie to 1221,82 zł. Taki dochód wnioskodawcy wynika także z innych spraw tut. Sądu np. II SO/Op 22/13, w której złożył identycznie brzmiące oświadczenie. Wnioskodawca ma potrącane z renty alimenty i zaległości czynszowe, dlatego na utrzymanie pozostaje mu kwota niższa. Podkreślić trzeba, że pomimo niskich dochodów strona występująca o prawo pomocy winna wykazać nie tylko swoją sytuację materialną, ale także brak możliwości jej zmiany. Natomiast z akt powołanych spraw sądowych wynika, że wnioskodawca mimo zadłużeń czynszowych nie występuje o dodatek mieszkaniowy albo nie odbiera przyznanych mu środków z pomocy społecznej np. w powołanych już sprawach II SA/Op 390/12, II SA/Op 392/12, II SA/Op 394/12, II SA/Op 395/12, II SA/Op 501/12 i II SA/ Op 502/12. Wnioskodawca nie jest przy tym osobą nieumiejącą prowadzić samodzielnie swoich spraw życiowych, czego dowodzi obszerna, logiczna i częsta korespondencja z organami pomocy społecznej i sądem. Wnioskodawca potrafi formułować swoje żądania, posługuje się wymaganymi formularzami, pisma sporządza na komputerze. Nie wykazał też, że niski dochód jest barierą w ustanowieniu np. adwokata z wyboru. Zgodnie bowiem z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), w przypadkach szczególnie uzasadnionych, gdy przemawia za tym sytuacja majątkowa lub rodzinna klienta albo rodzaj sprawy, adwokat może ustalić stawkę opłaty niższą niż minimalna, albo zrezygnować z opłaty w całości. Takie samo uregulowanie odnośnie radców prawnych, zawiera przepis § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), Wnioskodawca ma możliwość skorzystania z tego przepisu, lecz tego nie czyni przerzucając na Skarb Państwa, nie tylko koszty częściowego swego utrzymania (systematyczne świadczenia z pomocy społecznej), ale także ponoszenie kosztów pełnomocnika z urzędu. Wymaga przy tym podkreślenia, że część skarg T. R. jest oddalana z powołaniem się przez Sąd na przepis art. 134 § 2 P.p.s.a. Innymi słowy zdarzało się, że wnosił on w skardze o uchylenie przez Sąd decyzji korzystnych dla niego jako strony (np. decyzji SKO, które usuwają z obrotu decyzje I instancji uchylające akty o przyznaniu pomocy społecznej). Sytuacje takie wystąpiły np. w sprawach sądowych już wyżej wskazanych. Zdaniem Sądu, szeroko rozumiana pomoc publiczna (w tym sądowe prawo pomocy) nie może być traktowana instrumentalnie ani nadużywana przez jedne podmioty postępowania sądowego, kosztem innych. Tak jak ograniczone są możliwości Państwa na edukację, zdrowie i pomoc społeczną, tak ograniczona jest możliwość ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu. Podsumowując, skoro wnioskodawca nie podejmuje prób poprawienia swojej sytuacji materialnej, a bez problemów sporządza pisma procesowe i środki odwoławcze, to jego prawo do sądu nie zostanie naruszone brakiem udziału zawodowego pełnomocnika. Dodatkowo przemawia za tym brak związania Sądu zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.) i obowiązek udzielania stronie przez Sąd potrzebnych wskazówek (art. 6 P.p.s.a.), aby jej prawa nie doznały uszczerbku. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu przed wniesieniem skargi nie zasługiwał na uwzględnienie.