II SO/Op 4/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...], znak: [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych na skutek sprzeciwu skarżącego z dnia 30 czerwca 2011r. na postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 21 czerwca 2011r., sygn. akt II SO/Op 4/11 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 5 lutego 2010r., M. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skargę na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...], znak: [...]. Na mocy postanowienia z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt II OW 24/11, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 22 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wyznaczył do rozpoznania wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Postanowieniem z dnia 21 marca 2011r., sygn. akt II SO/Op 4/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów. W terminie wyznaczonym do uiszczenia wpisu od zażalenia skarżącego z dnia 2 kwietnia 2011r. na powyższe postanowienie Sądu I instancji, M. B. złożył w piśmie z dnia 15 kwietnia 2011r. wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, referendarz sądowy przesłał skarżącemu urzędowy formularz wniosku i wezwał go do odesłania wypełnionego formularza, w terminie 7 dni. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu osobiście w dniu 4 maja 2011r., o czym świadczy stosowna adnotacja na pocztowym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Skarżący zastosował się do wezwania i nadesłał w dniu 5 maja 2011r. (data stempla pocztowego) wypełniony formularz wniosku. Zwrócił się w nim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu, uzasadniając to złą sytuacją finansową, a także złym stanem zdrowia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z "kobietą i dzieckiem", nie określając stopnia pokrewieństwa w/w osób. W części wniosku dotyczącej majątku M. B. podał, że posiada jedynie mieszkanie o powierzchni 5 m², nie wykazując innych składników majątkowych. W rubryce pn. "Stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym" oświadczył, że zamieszkuje sam i nie ma wiedzy na temat w/w osób. Określając uzyskiwane dochody stwierdził, że pozostaje "na utrzymaniu litościwych ludzi". Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2011r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, z uwagi na niewykazanie przez skarżącego przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy. Orzeczenie powyższe zostało doręczone skarżącemu osobiście w dniu 30 czerwca 2011r., o czym świadczy stosowna adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (por.:k-67 akt sądowych). M. B., za pośrednictwem poczty, wniósł w dniu 1 lipca 2011r. (data stempla pocztowego) sprzeciw na powyższe orzeczenie referendarza sądowego, zarzucając mu dokonanie szeregu bezpodstawnych i bezprawnych przestępstw, które ubezwłasnowolniły go wobec prawa. Pismem z dnia 21 lipca 2011r. tut. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku, przez przedłożenie dodatkowych dokumentów i złożenie wyjaśnień, tj.: wskazanie kim są dla wnioskodawcy i jaki jest stopień pokrewieństwa osób wykazanych w rubryce formularza dotyczącej stanu rodzinnego, "Kobieta – lat 43" i "Dziecko lat 8"; przedłożenie aktualnych wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych; wyjaśnienie na jakiej podstawie prawnej wnioskodawca zajmuje wskazane we wniosku "mieszkanie 5 m²", a także wyjaśnienie, czy skarżący partycypuje, bądź jakie ponosi koszty utrzymania w/w mieszkania; wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem: "jestem na utrzymaniu litościwych ludzi", a w przypadku posiadania statusu osoby bezrobotnej – przedłożenia dokumentu z właściwego urzędu pracy potwierdzającego okoliczność bezrobocia; wyjaśnienia czy osoby wykazane, jako pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, pozostają w stosunku zatrudnienia; wykazanie źródeł utrzymania skarżącego i osób tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe; złożenia oświadczenia, czy skarżący, bądź osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy osób trzecich. Jednocześnie pouczono skarżacego, iż niezastosowanie się do wezwania, w zakreślonym terminie 7 dni, może zostać uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować oddaleniem wniosku. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu za pośrednictwem poczty, na adres skarżącego wskazany we wniosku. Przesyłka zawierająca wezwanie została doręczona skarżącemu osobiście w dniu 26 lipca 2011r., a pismem z dnia 26 lipca 2011r. M. B. ustosunkował się do powyższego wezwania. Podniósł w nim, że odpowiedź na pytania Sądu została zawarta w oświadczeniu majątkowym; nie poda danych osób z nim zamieszkujących z uwagi na ich bezpieczeństwo; nie ma nic więcej do dodania w sprawie. Ponowił żądanie przyznania mu prawa pomocy, co w jego ocenie już udowodnił. Uznał, że Sąd nie ma prawa żądania ujawnienia danych, które mogą spowodować, zdaniem wnioskującego:"ruinę w życiu tych osób oraz wykorzystywania ich do szantażowania mnie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie lub zarządzenie referendarza sądowego, który to sprzeciw nie został odrzucony – zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie M. B. wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2011r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Przechodząc zatem do oceny okoliczności sprawy Sąd zważył, iż w przywołanej wyżej ustawie "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, który składa się na urzędowym formularzu i który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Z powyższego wynika, że strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa. Wśród przesłanek tych wyróżnić należy tzw. przesłanki formalne oraz przesłanki materialne, zawarte w 246 P.p.s.a. Do przesłanek formalnych zalicza się złożenie wniosku na urzędowym formularzu i wypełnienie go według zasad określonych w pouczeniu. W myśl bowiem art. 252 § 2 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany, a wzór formularza wniosku określiła Rada Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu udokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku na urzędowym formularzu PPF były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej M. B., a tym samym uniemożliwiały określenie jego możliwości płatniczych. Wobec tego skarżący pismem z dnia 23 maja 2011r., został zobowiązany do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów. Wezwanie do uzupełnienia wniosku zostało skierowane za pośrednictwem poczty, na adres skarżącego, umieszczony we wniosku. Pomimo dwukrotnego awizowania przesyłki w dniach: 27 maja 2011r. i 6 czerwca 2011r. M. B. nie odebrał korespondencji. Doręczenie wezwania należało zatem uznać, w myśl art. 73 § 4 P.p.s.a., za dokonane w dniu 10 czerwca 2011r. Skarżący nie dopełnił jednakże obowiązku dotyczącego przedłożenia stosownych dokumentów i dodatkowych wyjaśnień. Nie dokonał tego także w dalszej części postępowania sądowego, zwłaszcza przy wnoszeniu sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy. Stąd wniosek skarżącego należało rozpoznać na podstawie danych wynikających z formularza wniosku. Sąd zważył zatem, że zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W art. 246 § 1 P.p.s.a. ustawodawca określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). W ocenie Sądu, tak jest w niniejszej sprawie. Skarżący nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do jej stanu rodzinnego i majątkowego. Z jednej strony oświadcza bowiem, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z kobietą (lat 43) i dzieckiem (lat 8), z drugiej – oświadcza, że mieszka sam i nie posiada wiedzy na temat dochodów w/w osób, a także odmawia wyjaśnienia powstałych w ten sposób wątpliwości, kierując się koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa wymienionym we wniosku osobom. Nie rozwija jednakże tego wątku, w jaki sposób ujawnienie żądanych przez Sąd danych może wpłynąć na bezpieczeństwo skarżącego i osób z nim zamieszkujących, ograniczając się do niejasnych i nielogicznych stwierdzeń. Ponadto, nie wyjaśniona została kwestia wydatków na utrzymanie wnioskodawcy. Nie zostały sprecyzowane i nie udokumentowano danych dotyczących tytułu prawnego do wykazanego mieszkania, wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem tego mieszkania, czy ewentualnymi kosztami leczenia. Skarżący wskazując, iż nie posiada żadnych środków na utrzymanie, nie wyjaśnił jednocześnie z jakich źródeł posiada fundusze na utrzymanie posiadanego mieszkania, a także na utrzymanie siebie. Z jednej strony M. B. podał, że pozostaje na utrzymaniu "litościwych" ludzi, z drugiej jednakże, pomimo wezwania Sądu – nie określił formy uzyskiwanej od nich pomocy. Nie wyjaśnił także, czy uzyskuje pomoc od instytucji państwowych, w postaci np. zasiłków z pomocy społecznej. Ponadto, skarżący nie przedstawił dokumentu uprawdopodobniającego okoliczność braku uzyskiwania dochodu, przez przedłożenie np. zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej. W tym stanie sprawy, wobec nie złożenia przez skarżącego żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, Sąd ocenił jego sytuację materialną jedynie na podstawie zebranych w sprawie danych i uznał, iż skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy. Nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów nie tylko bowiem uniemożliwia weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, ale nawet wzmacnia zastrzeżenia co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Trudno bowiem zrozumieć, w jaki sposób skarżący może funkcjonować bez uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, nie korzystając z pomocy materialnej w ramach np. świadczeń z pomocy społecznej, czy ponieść koszty utrzymania mieszkania. Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu, stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Zdaniem Sądu, który oparł się na zebranych w sprawie danych, M. B. nie wykazał, aby w jego przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, działając na zasadzie art. 245 § 1 i 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.