II SO/Op 94/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. i M. W. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu od orzekania w sprawie o sygnaturze akt II SA/Wr 797/14, ze skargi D. W. i M. W. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wykonania bez pozwolenia na budowę robót budowlanych polegających na budowie zbiornika na nieczystości płynne postanawia 1) oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu w osobach: Haliny Filipowicz-Kremis, Anny Siedleckiej, Alicji Palus, Olgi Białek, Andrzeja Wawrzyniaka, Zygmunta Wiśniewskiego, Mieczysława Górkiewicza, Ireneusza Dukiela, Władysława Kulona, Anny Moskały, Józefa Kremisa, Henryka Ożoga, Jerzego Strzebinczyka, Jolanty Sikorskiej, Julii Szczygielskiej, Alojzego Wyszkowskiego, Marcina Miemca, Macieja Guzińskiego, Ryszarda Pęka, Henryki Łysikowskiej, Katarzyny Radom, Katarzyny Borońskiej, Anetty Chołuj, Barbary Ciołek, Dagmary Dominik-Ogińskiej, Darii Gawlak-Nowakowskiej, Ewy Kamienieckiej, Zbigniewa Łobody, Jadwigi Danuty Mróz, Marka Olejnika, Marty Semiczek, Tomasza Świetlikowskiego, Marii Tkacz-Rutkowskiej, Magdaleny Jankowskiej-Szostak, Bogumiły Kalinowskiej, Tadeusza Kuczyńskiego, Mirosławy Rozbickiej-Ostrowskiej, Lidii Serwiniowskiej, Wandy Wiatkowskiej-Ilków, Lidii Błystak, Małgorzaty Malinowskiej-Grakowicz, 2) odrzucić wniosek o wyłącznie od rozpoznania sprawy sędziego NSA Ludmiły Jajkiewcz, 3) umorzyć wniosek o wyłącznie od rozpoznania sprawy sędziego NSA Haliny Betty. Pismem z dnia 25 marca 2010 r. D. W. i M. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2010, nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wykonania bez pozwolenia na budowę robót budowlanych polegających na budowie zbiornika na nieczystości płynne. Powyższa skarga została obecnie zarejestrowana w repertorium sądowym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu pod sygnaturą II SA/Wr 797/14. W dniu 2 maja 2013 r. D. W. i M. W. złożyli wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 797/14 "dla dobra wymiaru sprawiedliwości, interesu publicznego, polskiego wymiaru sprawiedliwości i praw materialnych strony skarżącej". Strona skarżąca podniosła, że od ponad dziesięciu lat jest w Sądzie dyskryminowana i pozbawiana pomocy. Gdyby sędziowie byli sprawiedliwi, to dawno przeprowadziliby dowody uzupełniające z dokumentów, a wówczas sprawy dawno by się zakończyły, zaś strona nie potrzebowałaby pomocy sędziów. Skarżący wskazali, że "nam nie można było przeprowadzić dowodów uzupełniających z map geodezyjnych, a sędziowie pod swoim nadzorem budowali [...] mafię w tak zwanych priorytetach krajowych: domy, garaże, szamba, mimo, że osób prywatnych nie buduje się w priorytetach krajowych." Skarżący podali, że we wszystkich postępowaniach brak było pozwoleń na budowę oraz aktów własności, rażąco naruszano Konstytucję RP - "w art. 2, 7, 31 p 1,2,3, art. 32 p 1 i 2, w związku z art. 145 § 1 p 4 kpa brak było rozpraw administracyjnych do każdej ze spraw". Skarżący zostali wezwani do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów WSA we Wrocławiu, poprzez wskazanie sędziów, których wniosek ten dotyczy, wymieniając ich z imienia i nazwiska, oraz wskazanie na okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wskazanych sędziów w sprawie. W odpowiedzi skarżący podali w piśmie z 31 maja 2013 r., że od 2003 r. "Z. chwalili się, że mają wszystko załatwione w Sądzie z sędziami i od niczego nie muszą się odwoływać, bowiem wszystko załatwi za nich organ i Sąd". Strona skarżąca wniosła z ostrożności procesowej wnioski o wyłączenie sędziów do wielu spraw w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, ale nie zostały one uwzględnione. Sędziowie nie chcieli złożyć oświadczeń na okoliczność, jakie nieruchomości, gdzie, za ile, w jakim trybie, o jakiej powierzchni kupowali oni, ich małżonkowie, dzieci i wnuki od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, Agencji Nieruchomości Rolnych we [...] i jej Spółki A we [...], a strona skarżąca ma w tym interes prawny. Po wielu latach procesów i "1000 sprawach", nie mają wątpliwości, że ich wnioski były zasadne. Wszystkie sprawy, jakie toczyły się przed Sądem dotyczyły sporu z rodziną Z., Burmistrzem Gminy, Starostwem Powiatowym w [...] oraz Nadzorem Budowlanym. Przy budowie dróg i obwodnicy, według skarżących, zabierano im ich własność na łapówki dla gangów, a Sąd karał ich grzywnami za wnioski dowodowe "z art. 106 § 3, § 4, § 5 u.o.p.p.s.", uznając je za obrazę Sądu. Podnieśli także, że zmusza się ich do sprzedaży udziałów w działkach nr a i b, co jest równoznaczne z wyrzeczeniem się swojej rodziny i działaniem na szkodę swoich dzieci. Skarżący przez dziesięć lat nie otrzymali w Sądzie prawa do rozgraniczenia z działkami sąsiednimi, ani map geodezyjnych - kserokopii na ich koszt. Skarżący zarzucili sędziom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu: Halinie Kremis, Annie Siedleckiej, Oldze Białek, Józefowi Kremisowi, Annie Moskale, Jerzemu Strzebinczykowi, Alicji Palus, Zygmuntowi Wiśniewskiemu, Andrzejowi Wawrzyniakowi, Mieczysławowi Górkiewiczowi - stronniczość i niesprawiedliwość, wykorzystywanie własnych stanowisk służbowych i Sądu do celów prywatnych, ochronę bezprawia i układów [...]-[...] mafii, pozbawianie strony skarżącej prawa do dokumentów, prawa do rzetelnego procesu, prawa do obrony, a także naruszenie w sposób rażący szeregu norm konstytucyjnych i praw człowieka. Podnieśli, że w toczących się przed Sądem sprawach "brak było rozpraw administracyjnych i kompletu dokumentów", a dodatkowo sędziowie wyrzucali z akt dokumenty i przerabiali je. Pozostałym sędziom zarzucono stronniczość oraz solidarność zawodową i koleżeńską. Zarzut stronniczości dotyczył sędziów: Ryszarda Pęka, Alojzego Wyszkowskiego, Lidii Serwniowskiej, Henryki Łysikowskiej, Katarzyny Radom, Haliny Betty, Lidii Błystak, Katarzyny Borońskiej, Anetty Chołuj, Dagmary Dominik-Ogińskiej, Ludmiły Jajkiewicz, Ewy Kamienieckiej, Zbigniewa Łobody, Jadwigi Danuty Mróz, Marka Olejnika, Marty Semiczek, Marii Tkacz-Rutkowskiej i Tomasza Świetlikowskiego. Z kolei zarzut stronniczości i niesprawiedliwość postawiono sędziom: Jolancie Sikorskiej, Mirosławie Rozbickiej-Ostrowskiej, Tadeuszowi Kuczyńskiemu, Wandzie Wiatkowskiej-Ilków. Skarżący wskazali, że z uwagi na powyższe zarzuty ich wniosek powinien zostać uwzględniony, a wszyscy sędziowie wyłączeni od orzekania z urzędu dla dobra interesu społecznego i interesu Rzeczypospolitej Polskiej, wymiaru sprawiedliwości, strony skarżącej, która ma w tym interes prawny. W związku ze złożonym wnioskiem, wymienieni w nim sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu oraz sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu pisemnie oświadczyli, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej P.p.s.a., ani inne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 P.p.s.a.). W dniu 26 lipca 2013 r. skarżący złożyli wniosek uzupełniający o wyłącznie sędziów, mylnie przez nich pominiętych. Sędziom: Ireneuszowi Dukielowi, Władysławowi Kulonowi, Maciejowi Guzińskiemu, Bogumile Kalinowskiej, Marcinowi Miemcowi, Henrykowi Ożogowi, Julii Szczygielskiej, Alojzemu Wyszkowskiemu - zarzucili stronniczość i niesprawiedliwość, zaś sędziom: Małgorzacie Jankowskiej-Szostak, Małgorzacie Malinowskiej-Grakowicz, Beacie Ciołek - zarzucili stronniczość. Na wezwanie Sądu, skarżący sprecyzowali swój wniosek przez wskazanie prawidłowych nazwisk sędziów, którzy winni - ich zdaniem - podlegać wyłączeniu, a ponadto powtórzyli wcześniejszą argumentację dotyczącą podstaw wyłączenia. Następnie, w piśmie 10 października 2013 r. skarżący wnieśli o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego Darii Gawlak-Nowakowskiej, zarzucając jej stronniczość. W związku z ww. dalszymi wnioskami skarżących o wyłączenie kolejnych sędziów, wymienieni w nich sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu oraz sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu pisemnie oświadczyli, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 P.p.s.a., ani inne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 P.p.s.a.). Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II OW 222/14, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 22 § 3 P.p.s.a., wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów. Uzasadniając wydane postanowienie, Sąd wskazał, że wniosek o wyłączenie sędziów powoduje sytuację, że brak jest sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, którzy mogliby podjąć postanowienie w przedmiocie wyłączenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 18 i art. 19 P.p.s.a., wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy, bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 P.p.s.a., wedle którego sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Na mocy art. 18 § 3 P.p.s.a. również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Wskazane wyżej przyczyny wyłączenia sędziego tworzą katalog zamknięty, co uniemożliwia stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., w myśl art. 19 tej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. W konsekwencji, zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. M. Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. LexisNexis, Warszawa 2011, s. 210). Zaznaczyć jednak należy, że stosownie do treści art. 20 P.p.s.a., strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodabniających istnienie tej przyczyny. Obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia sędziego nie jest tożsamy z obowiązkiem udowodnienia tych przyczyn. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, że różnica pomiędzy udowodnieniem a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", Nowe Prawo 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). Podkreślenia wymaga przy tym, że uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To, czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia, pozostawione zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Z uwagi na fakt, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, sąd rozpatrując taki wniosek obowiązany jest nie tylko zbadać, czy owe wskazane we wniosku okoliczności rzeczywiście istnieją, ale także, czy mogą one budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zauważyć zatem należy, że nie wszystkie okoliczności, w tym także stosunki osobiste ze stroną, mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które oparte na obiektywnych okolicznościach mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. M. Romańska, op. cit. s. 210). W przypadku, gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX nr 41089). Pomimo bowiem, że co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, LEX nr 78239). Zaznaczyć również trzeba, że dla wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 P.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie występują jakiekolwiek okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia. W stosunku do żadnego z sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, których dotyczy wniosek, nie zachodzą bowiem okoliczności, o jakich mowa w art. 18 P.p.s.a. Należy również podnieść, że okoliczności powołane przez stronę skarżącą we wniosku oraz zawarte w aktach pisma i dokumenty nie wskazują w żaden sposób na prawdopodobieństwo zaistnienia takich okoliczności. Ponadto strona skarżąca nie uprawdopodobniła zaistnienia okoliczności uzasadniających wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a. Zdaniem Sądu, podane we wniosku ogólne twierdzenia dotyczące wspierania przez sędziów WSA we Wrocławiu "mafii", jak i o mających mieć miejsce działaniach zmierzających do przejęcia nieruchomości skarżących, a także dotyczące usuwania przez sędziów z akt dokumentów czy ich przerabianiu, a w końcu stronniczość i niesprawiedliwość sędziów w orzekaniu oraz nieprawidłowości w prowadzeniu postępowań sądowych, nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Skarżący nie wskazali bowiem na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane zarzuty, a tym samym mogące uzasadnić wątpliwości co do bezstronności sędziów. Jeszcze raz zatem powtórzyć przyjdzie, iż samo subiektywne przeświadczenie o braku bezstronności sędziów oraz odczucie strony skarżącej, że jest dyskryminowana i pozbawiana przysługujących jej praw, bez wskazania w tym zakresie jakichkolwiek okoliczności, które w sposób przekonujący skutecznie uzasadniałyby stawiane zarzuty, nie stanowią wystarczającej przesłanki do wyłączenia sędziów na podstawie art. 19 P.p.s.a. Jednocześnie odnotować należy, że jak wynika z wyjaśnień zawartych w oświadczeniach złożonych przez sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, których dotyczy wniosek, nie istnieje między nimi a stroną postępowania jakikolwiek stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie, a także nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 18 P.p.s.a. Natomiast skarżący nie podali we wniosku okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonych oświadczeń. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 22 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Ponadto, za niedopuszczalny Sąd uznał wniosek o wyłączenie sędziego NSA Ludmiły Jajkiewicz, ponieważ Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w dniu zgłoszenia wniosku ten sędzia nie orzekał w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu. Od dnia 17 stycznia 2013 r. sędzia ten orzeka bowiem w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W związku z tym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 64 § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji. Orzeczenie w pkt 3 sentencji wynika natomiast z faktu, że sędzia NSA Halina Betta nie orzeka już w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, bowiem przeszła w stan spoczynku z dniem 31 sierpnia 2013 r. W związku z tym postępowanie z wniosku o jej wyłączenie należało umorzyć, jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a.