I SA/Po 1019/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie asesor sąd. WSA Maciej Jaśniewicz asesor sąd. WSA Katarzyna Nikodem(spr.) Protokolant: sekr. sąd Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu w dniu 08 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi C.B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2005 r. Nr [...],[...] i [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2002, 2003 i 2004 rok I. uchyla zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] 2004r.: nr [...], nr [...], nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 300,00 zł ( trzysta złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. wstrzymuje wykonanie zaskarżonych decyzji do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ K. Nikodem /-/ S. Zapalska /-/ M. Jaśniewicz Decyzjami z dnia [...] 2004 Prezydent Miasta ustalił C. B. wymiar podatku od nieruchomości za rok 2002 w kwocie [...] zł (decyzja nr [...]), za rok 2003 w wysokości [...] zł (decyzja nr [...]) oraz za rok 2004 w kwocie [...] zł (decyzja nr [...]). Od decyzji Prezydenta Miasta podatnik złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odwołaniu podatnik podnosi, że pismem z dnia [...] 2001 r. powiadomił Wydział Finansowy Urzędu Miasta, że z dniem [...] 2001 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w budynku przy ul. [...] w P. Wraz z opuszczeniem budynku wypowiedział umowę dzierżawy od Miasta. Umowa ta wygasła w 2001 r. C. B. wskazuje, że nie jest właścicielem nieruchomości i nie ma do tej nieruchomości żadnych praw. Jest wyłącznie właścicielem nakładów na nieruchomości gruntowej, które usiłuje odzyskać. Kwestionuje przyjęty przez organy podatkowe fakt, że bezumownie korzysta z gruntu. Wskazuje ponadto, że obiekt został opuszczony wraz z rozwiązaniem umowy dzierżawy. Przyznaje, że na mocy postanowień umowy dzierżawy [...] zobowiązany był do ponoszenia wszelkich opłat i podatków związanych z wydzierżawioną nieruchomością, jednak po rozwiązaniu umowy obowiązek ten na nim nie ciąży. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...] 2005 r. wydało decyzje: nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2002, nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2003 oraz nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2004. W uzasadnieniach wszystkich wskazanych decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że wniesione odwołanie nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ we wszystkich latach podatkowych C. B. posiadał sporną nieruchomość bez tytułu prawnego. Z momentem rozwiązania umowy dzierżawy nie ustało faktyczne posiadanie nieruchomości przez podatnika, z uwagi na nieusunięci nakładów poniesionych na nieruchomości w postaci pawilonu handlowego. Na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatku i opłatach lokalnych na posiadaczu nieruchomości stanowiącej własność jednostki samorządu terytorialnego, bez tytułu prawnego ciąży obowiązek podatkowy z tytułu podatku od nieruchomości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu C. B. zarzuca zaskarżonym decyzjom naruszenie prawa. W skardze wskazuje, że od [...] 1995 r. do [...] 2001 r. wraz z J.S. dzierżawili nieruchomość gruntową położoną w P. przy ul. [...] (działka nr [...]), na której postawili budynek pawilonu handlowo-usługowego. C. B. i J.S. byli pierwszymi inwestorami, dlatego też ponieśli koszty projektowania i realizacji uzbrojenia terenu dla całego kompleksu pawilonów. Inwestycja w postaci pasażu handlowego nie powstała. W 1997 r. podatnik zwrócił się do Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego z wnioskiem o sprzedanie gruntu lub oddanie go w wieczyste użytkowanie, na którym został wybudowany pawilon handlowy, uwagi na fakt, że wartość poniesionej inwestycji znacznie przekroczyła wartość gruntu. Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego nie wyraził zgody na zmiany własnościowe dzierżawionego gruntu, z uwagi na fakt, że lokalizacja pawilonu handlowego na charakter tymczasowy. Do chwili wniesienia skargi budowa pozostałych pawilonów nie została rozpoczęta. Skarżący wystąpił o zmianę pozwolenia na budowę z tymczasowego na stały, aby pozyskać następnych inwestorów, którzy doprowadziliby do zakończenia budowy pasażu. Wydział Urbanistyki i Architektury Miasta nie uwzględnił wniosku skarżącego. Niedokończona inwestycja w postaci pasażu handlowego była bezpośrednią przyczyną zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, ponieważ obroty spadały i działalność nie przynosiła zysków. Dlatego z dniem [...] 2001 r. C. B. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i wypowiedział umowę dzierżawy. Podatnik podnosi, że budynek jest trwale z gruntem związany, jego wartość wynosi [...] zł, koszt uzbrojenia natomiast wyniósł [...] zł. Dlatego też nie można zakwalifikować inwestycji do inwestycji krótkotrwałego użytkowania, ani też żądać usunięcia nakładów. Dlatego przez tak długi okres toczy się spór pomiędzy właścicielem gruntu a skarżącym o rozliczenie nakładów. Podatnik kwestionuje fakt, że bezumownie korzysta z gruntu, wskazując, że nieruchomość została przez niego opuszczona z chwilą wypowiedzenia umowy dzierżawy z ZG i KM i przedmiot dzierżawy został zwrócony właścicielowi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi oraz trafności ich wykładni. W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie bowiem z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy administracji podatkowej. Sąd stwierdził, że organy podatkowe dopuściły się naruszenia prawa. W postępowaniu podatkowych organy podatkowe naruszyły szereg podstawowych zasad postępowania podatkowego. Przede wszystkim została naruszona zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 122 Ordynacji podatkowej. Obowiązkiem organu podatkowego jest podejmowanie wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Dążąc do wyjaśnienia stanu faktycznego organy w pierwszej kolejności winny ustalić, jakie fakty są istotne z punktu widzenia prawa materialnego. Postępowanie dowodowe prowadzone w toku postępowania powinno zmierzać do ustalenia tych faktów. Celem bowiem postępowania podatkowego jest wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia merytorycznego w indywidualnej sprawie. W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygania organy podatkowe nie prowadziły żadnego postępowania dowodowego. W wydanych za poszczególne lata podatkowe decyzjach organu podatkowego pierwszej instancji nie wskazano na jakiej podstawie na C. B. w roku 2002, 2003 i 2004 ciążył obowiązek podatkowy z tytułu podatku od nieruchomości. Organy nie wskazały konkretnej podstawy prawnej. Dopiero organ podatkowy drugiej instancji w zaskarżonych decyzjach wskazał, że w latach 2002, 2003 i 2004 C. B. pomimo rozwiązania umowy dzierżawy nadal posiadał sporną nieruchomość bez tytułu prawnego, ponieważ nie dokonał usunięcia nakładów na spornej nieruchomości. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. nr 9 poz. 31, ze zm.) podatnikami podatku od nieruchomości są m. in. osoby fizyczne będące posiadaczami nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, nawet wówczas gdy posiadanie jest bez tytułu prawnego, w związku z tym każdy kto objął w posiadanie nieruchomość stanowiącą własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i nie dokonał tego na podstawie umowy jest podatnikiem podatku od nieruchomości. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie przyjęty w decyzjach stan faktyczny nie został ustalony w toku postępowania podatkowego. Organy bowiem nie przeprowadziły żadnego postępowania dowodowego, tym samym nie ustaliły, czy C. B. po wypowiedzeniu umowy dzierżawy był posiadaczem przedmiotowej nieruchomości. Uznały jedynie, że skoro jest organowi wiadomo z urzędu, że nakłady na nieruchomości stanowiącej własność Miasta nie zostały przez C. B. usunięte, to tym samym C. B. jest posiadaczem przedmiotowej nieruchomości. Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych nie definiuje pojęcia posiadacza, dlatego należy odwołać się do uregulowań zawartych w kodeksie cywilnym Przepis art. 336 kc stanowi, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą cudzą (posiadacz zależny). Posiadanie jest zatem formą władania rzeczą i władanie to musi być rzeczywiste. Koniecznym elementem posiadania oprócz elementu faktycznego władztwa nad rzeczą, jest element psychiczny przejawiający się wolą władania rzeczą. Z materiału dowodowego wynika, że C. B. wypowiedział umowę dzierżawy, opuścił nieruchomość, jednakże z uwagi na wartość poniesionych nakładów oraz fakt, że budynek jest trwale z gruntem związany, nie spełnił żądania właściciela gruntu i nie usunął poniesionych nakładów z terenu wcześniej dzierżawionego, żądając natomiast od Miasta P. zwrotu poniesionych na nieruchomości nakładów lub innego rozwiązania problemu. Okoliczności powyższe nie wskazują, że skarżący po skutecznym rozwiązaniu umowy dzierżawy posiadał nieruchomość tak jak dzierżawca. Zakres tego władztwa bowiem nie odpowiadał umowie dzierżawy, czy jakiemukolwiek stosunkowi wynikającemu z określonego stosunku prawnego. Uprawnienie C. B. ograniczone było wyłącznie do usunięcia z nieruchomości poniesionych nakładów. Istotna jest w tym przypadku wola skarżącego, czy w okresie, w którym wymierzono zaskarżonymi decyzjami podatek od nieruchomości, C.B. miał wolę władania rzeczą jak dzierżawca. Okoliczności te nie były przedmiotem badania przez organy podatkowe, zatem nie ustalono, czy C. B. był posiadaczem nieruchomości i tym samym może być, w świetle obowiązującego prawa, podatnikiem podatku od nieruchomości. Organy zarówno pierwszej jak i drugiej instancji nie zapewniły podatnikowi czynnego udziały w postępowaniu, czym naruszyły art. 123 Ordynacji podatkowej. Czynny udział strony wyraża się nie tylko w tym, że strona ma prawo uczestniczyć w czynnościach dowodowych, ale również ma prawo do zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, aby mieć świadomość i tym samym wpływ na ustalenie stanu faktycznego w toczącym się postępowaniu. Ważnym elementem zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu jest prawo strony do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów. Prawo to zostało skonkretyzowane w art. 200 Ordynacji podatkowej, z którego wynika, że przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Obowiązek ten ciąży zarówno na organie pierwszej instancji jak i organie odwoławczym. Organy podatkowe w niniejszej sprawie naruszyły powołany przepis, skarżący bowiem nie został powiadomiony o uprawnieniu wynikającym z art. 200 Ordynacji podatkowej ani przez Prezydenta Miasta ani też przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Odstąpienie od wymogów przewidzianych w art. 200 Ordynacji podatkowej jest przewidziane wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie toczy się na wniosek strony, a wydana decyzja w całości ten wniosek uwzględnia, gdy sprawa dotyczy ustalenia zobowiązania podatkowego, które ustalane są corocznie, ale wyłącznie w sytuacji gdy stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie, gdy sprawa dotyczy umorzenia zaległości podatkowych oraz w sprawach zabezpieczenia i zastawu skarbowego. Żadna z ww. sytuacji nie wystąpiła. Udział strony na toczące się postępowanie mógł bez wątpienia mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku. /-/ K. Nikodem /-/ S. Zapalska /-/ M. Jaśniewicz AR