I SA/Po 1019/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki Sędziowie NSA Janusz Ruszyński as. sąd. WSA Maciej Jaśniewicz/spr./ Protokolant sekr. sąd Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007r. sprawy ze skargi R.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości I i III raty podatku od nieruchomości i rolnego za 2005 r. I. oddala skargę II. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na rzecz Kancelarii Adwokackiej adw. T. N. kwotę 73,20 zł (siedemdziesiąt trzy złote i 20/100) tytułem zwrotu koszów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. /-/ M.Jaśniewicz /-/ J.Małecki /-/ J.Ruszyński Burmistrz Gminy dwoma decyzjami z dnia [...].2005 r. na podstawie art. 207 i 210 w związku z art. 67a § 1 pkt 3, art. 67 b § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity z 2005 r. Dz. U. Nr 8, poz. 60 z późniejszymi zmianami; dalej Ordynacja podatkowa), art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego ( Dz. U. Nr 203 poz. 1966) oraz ustawa z dnia 30 kwietnia 2004r. - o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej ( Dz. U. Nr 123, poz. 1291) po rozpatrzeniu wniosku R.M. odmówił mu umorzenia I i III raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2005 r. Uzasadniając podniesiono, że samo złożenie wniosku przez podatnika o umorzenie zaległości podatkowej nie jest jednoznaczne z umorzeniem. Organ podatkowy może, ale nie musi umorzyć zaległość podatkową. Do wyłącznej kompetencji organów podatkowych należy ocena, czy okoliczności faktyczne konkretnej sprawy przemawiają za ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym w umorzeniu zaległości podatkowych. Uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji "ważnego interesu podatnika". O istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika, a oceny należy dokonywać w oparciu o kryteria zobiektywizowane, które są zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają między innymi życie i zdrowie ludzkie, a także możliwość zarobkowania w celu zdobycia środków na utrzymanie własne i swojej rodziny. Ważny interes podatnika występuje w sytuacjach wyjątkowych, w których niemożność uregulowania zaległości podatkowych jest spowodowana przypadkami losowymi jak klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwała niezdolność zarobkowania wywołana chorobą, kalectwo itp. Skoro umorzenie zaległości podatkowej jest instytucja nadzwyczajną, to tym samym ważny interes podatnika musi posiadać ta sama cechę. Ze względu na konstytucyjną zasadę powszechności opodatkowania przyznanie ulgi w zapłacie podatku winno być spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu. Rozgraniczenie sprzeczności interesów, z jednej strony ubiegającego się o przyznanie tej nadzwyczajnej ulgi, a z drugiej - budżet gminy i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności sprawy jest istotą uznania organu podatkowego. Po wnikliwym przeanalizowaniu wszystkich dokumentów w sprawie złożonych przez podatnika, Ośrodek Pomocy Społecznej w K. oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Burmistrz Gminy stwierdził, iż pomimo faktu, że zachodzą okoliczności przemawiające za ulgą uznaniową, w/w ulga nie może zostać udzielona. Z wywiadu środowiskowego dla celów podatkowych wynikało, iż R.M. jest osobą samotną, prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe, samą zarabiającą na siebie, głównie poprzez powożenie bryczką w sezonie letnim. Za główny problemem występujący u strony uznano wszelkiego rodzaju płatności. Ponadto organ podatkowy podniósł, że wnioskodawca posiada [...] hektarowe gospodarstwo rolne, z którego według obliczeń organu podatkowego dochód roczny wynosi [...]zł, a miesięczny [...]zł. Wskazano, że podatnik korzysta z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej w K.. Pomimo tego Burmistrz uznał, że nie można dotować ciągle [...] hektarowego gospodarstwa rolnego. Analiza orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wykazała, że podatnik zaliczony został do lekkiego stopnia niepełnosprawności, co ogranicza ale nie umożliwia wykonywania pracy, a zgodnie z orzeczeniem może wykonywać prace o charakterze lekkim. Podkreślono, iż R.M. bardzo często korzystał z pomocy publicznej. W 2003 r. Burmistrz Gminy umorzył II, III, IV ratę łącznego zobowiązania pieniężnego za 2002 rok, I, II, III i IV ratę za 2003 rok, a jednocześnie w 2003 roku umorzono podatek od środków transportu za 2000 - 2002 rok oraz I i II ratę z 2003 roku. Ponadto już w 2005 roku umorzono II i IV ratę łącznego zobowiązania pieniężnego za 2005 rok wraz z odsetkami. Pomoc organu podatkowego w spłacie zobowiązań, w tym również pomoc publiczna dla przedsiębiorców ma na celu jednorazowe działanie organu podatkowego. Nie jest ona skierowana na stałe dotowanie, umarzanie zaległości, wręcz przeciwnie ustawa z dnia 30 kwietnia 2004r. - o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej nakłada na organ udzielający pomocy obowiązek kontrolowania przeznaczenia pomocy. Pomoc może być udzielana pod warunkiem, że jest ograniczona w czasie oraz uzasadniona przesłankami o charakterze społeczno-gospodarczym. Jest zjawiskiem incydentalnym, a nie powtarzalnym. Jedno odwołanie od tych decyzji z dnia [...].2005 r. wniósł R.M.. Uzasadniając podniósł, że jest osobą mającą bardzo poważne problemy zdrowotne, chorującą między innymi na cukrzycę, inne jednostki chorobowe, a także, że znajduję się w ciągłym stresie. Choroba związana jest z dość wysokimi wydatkami na zakup leków, z których z uwagi na brak środków finansowych nie może wykupić. Podał, że z prowadzonej działalności (sezonowy przewóz bryczką) w 2005 r. uzyskał dochody: w kwietniu [...] zł, maju [...] zł, czerwcu [...] zł, lipcu [...] zł, sierpniu [...] zł, wrześniu [...] zł, listopadzie [...] zł, tj. łącznie zarobił [...],- zł netto, co średnio miesięcznie daje [...]zł,. Dodając do tego wyliczony przez organ podatkowy statystyczny dochód z gospodarstwa miesięcznie [...]zł, daje średnio statystycznie w miesiącu [...]zł brutto. Zakup leków wynosi około [...],- zł, spłata ratalna zadłużenie w KRUS wynosi [...]zł, a Prezes KRUS zrozumiał jego bardzo trudną sytuację życiową i zdrowotną. Podniósł, że średnia miesięczna składka na ubezpieczenie gospodarstwa wynosi [...]zł, a na życie pozostaje mu [...]zł na dzień. Prócz tego wskazał, że Rada Miejska w K. przystąpiła do zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w S. na wniosek firmy "A", której udzielił "nieodwracalnego i niegasnącego pełnomocnictwa do składania, przyjmowania w jego imieniu wszelkich wniosków i oświadczeń związanych z uzyskaniem dokumentacji geodezyjnej, decyzji i zaświadczeń związanych z przedmiotem umowy". W związku tym wyraził zdziwienie na jakiej podstawie Gmina przystąpiła do zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego określonych działek skoro firma "A" nie była ich właścicielem, a także podniósł, że przyczyną tych problemów, z którymi się boryka są pracownicy Gminy, którzy podejmowali decyzje niezgodne z prawem, co do jego własności i nadal pracują w Urzędzie. Poinformował, że od [...] 2004 r. nigdzie nie jest ubezpieczony, ponieważ z uwagi na depresję nie dopełnił formalności w KRUS i zostałem z niego wyłączony. W ZUS nie opłaca składek ponieważ nie posiada środków finansowych, a z powodu braku ubezpieczenia nie może korzystać ze specjalistycznej opieki lekarskiej jak diabetolog, kardiolog, urolog, ortopeda, psycholog. Uznał, że mimo uznaniowego charakteru organ podatkowy może wydać pozytywną opinię. Decyzją z dnia [...].2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sprawie [...]na podstawie art.1 i 2 ustawy z 12.10.1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, art.67a,b i 233 § pkt.1) Ordynacji podatkowej utrzymało w mocy zaskarżone decyzje. Uzasadniając podniesiono, że podatnik nie ma stałej pracy, mieszka sam, ma określony stopień niepełnosprawności jako lekki o charakterze okresowym do [...].2007 r. (może podjąć lekką pracę), w okresie wiosenno-letnim prowadzi działalność - przewozy bryczką, z czego otrzymuje dochód ok. [...]zł, koszty stałe utrzymania pokrywane są z zasiłków celowych otrzymywanych jako pomoc społeczna, posiada [...]-hektarowe gospodarstwo, z którego uzyskiwał dochód miesięczny średnio ok. [...] zł, a obecnie ziemia leży odłogiem, ponosi koszty zakupu leków. Organ podatkowy, rozumiejąc jego trudną sytuację, decyzjami Burmistrza Gminy umorzył różne zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych. Fakt niepełnosprawności nie może stanowić sam w sobie przesłanki do zastosowania ulgi podatkowej. Pomimo tego, że sytuacja finansowa podatnika jest bardzo trudna, zwrócono uwagę, że organy podatkowe nie mają na celu niesienie pomocy społecznej, a wykładnia art. 5 ust.1 Ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wskazuje, iż podatek od nieruchomości jest podatkiem typu majątkowego, wynikającym z samego faktu posiadania. Stosowanie ulgi w postaci umorzenia podatku w myśl art. 67 a,b Ordynacji podatkowej ma charakter uznaniowy. Podatnik nie może również korzystać z tej ulgi w sposób notoryczny bowiem jest ona stosowana tylko w sytuacjach szczególnych o charakterze jednorazowego incydentu, gdzie podatnik nie z własnej winy nie może wywiązać się z obowiązku podatkowego. Podniesiono, że można rozpatrzeć możliwość wydzierżawienia bądź sprzedaży gruntu, pomocy gminy w znalezieniu pracy oraz niesienie pomocy w szerszym zakresie przez organa i instytucje, których celem jest niesienie takiej pomocy. W sprawie Firmy "A" zauważono, iż nie ma ona związku z zaskarżonymi decyzjami. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę z dnia [...].2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył R.M.. Uzasadniając podniósł, że osoby, które wydały zaskarżoną decyzje nie zapoznały się z dokumentacją albo też nie znają problemów wsi. Wskazał, że dodatkową działalność gospodarczą – przewozy bryczką - prowadził do [...]2005 r., że nieprawdą jest, iż ziemia leży odłogiem, a obliczony dochód z gospodarstwa jest dochodem obliczeniowym, a nie faktycznym. Zaznaczył, że obecnie nie jest możliwe wydzierżawienie, ani sprzedaż gospodarstwa z uwagi na wpisy hipotek i toczące się spory sądowe. Wobec tego podtrzymał w całości swoje odwołanie z [...].2005 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ustanowiony dla skarżącego z urzędu pełnomocnik, Adwokat T. N. na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007 r. podniósł dodatkowo zarzut nie wyjaśnienia przez organy podatkowe obu instancji w dostatecznym stopniu wszelkich okoliczności związanych z sytuacją skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art.134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowo – administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego ( zakaz reformationis in peius ). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art.67a § 1 pkt.3) Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie zatem jako nieefektywny sposób wygasania zobowiązań podatkowych polega na ostatecznym odstąpieniu przez wierzyciela podatkowego od poboru podatku. Wymaga podkreślenia, na co wskazywały już organy podatkowe, że umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatków, lecz jednocześnie jest jednym z elementów kształtowania ciężarów podatkowych. Decyzje organów skarbowych nie przyznają prymatu interesu publicznego nad ważnym interesem podatnika. Hipoteza normy zawartej w art.67a § 1 Ordynacji podatkowej i zawarty w niej spójnik "lub" łączący zawarte w niej przesłanki oznacza, że na wniosek podatnika organ podatkowy może umorzyć zaległości podatkowe w trzech sytuacjach : gdy przemawia za tym ważny interes podatnika , gdy przemawia za tym interes publiczny oraz gdy przemawiają za tym obie przesłanki łącznie (por. wyrok NSA z dnia 30.05.2001 r. w sprawie III SA 830/00 , publ. Monitor Podatkowy 2001/9/2 ). Organy podatkowe były zatem zobligowane do rozpatrzenia tych trzech przesłanek koniecznych do podjęcia właściwej decyzji. Stąd w rozważaniach organów podatkowych pojawił się także element badania interesu publicznego. Należy jeszcze raz podkreślić, że decyzje podejmowane przez organy podatkowe na podstawie art.67 § 1 Ordynacji podatkowej mają charakter uznaniowy. Oznacza to w połączeniu z pojęciami ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, że organy podatkowe mają bardzo szerokie, a wręcz nieograniczone, pole do podejmowania rozstrzygnięć. Kontroli Sądu podlega zatem prawidłowość przeprowadzonego postępowania, a także ocena dokona przez organy podatkowe w zakresie zawartych w powołanym przepisie klauzul generalnych, które odsyłają także do ocen pozaprawnych. Należy w tym względzie podzielić zapatrywania organów podatkowych, że przez ważny interes podatnika lub interes społeczny należy rozumieć takie sytuacje, które spowodowane zostały działaniami niezależnymi od sposobu postępowania podatnika, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania ( por. t.2 do art.67 w C. Kosikowski i inni "Ustawa Ordynacja podatkowa – Komentarz" , Dom Wyd. ABC , Warszawa 2003 , str. 240 i powołane tam orzecznictwo oraz wyrok NSA z dnia 22.04.1999 r. w sprawie SA/Sz 850/96 , publ. LEX nr 36843). W kontekście niniejszej sprawy należy zauważyć , że skarżący nie jest osobą ani pozbawioną majątku, ani też dochodów, co mogłoby stanowić ewentualną przesłankę do stosowania art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Jest właścicielem nieruchomości rolnej, na której prowadzona jest, co sam podkreśla, działalność rolnicza. Pomimo stwierdzenia u niego lekkiego stopnia niepełnosprawności o charakterze okresowym Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wskazał, iż może on podejmować prace lekkie. Posiada będącą przedmiotem opodatkowania nieruchomość położoną w S. stanowiącą lasy, grunty leśne, sad, tereny zabudowy mieszkaniowej i łąkę o obszarze [...]ha. Nieruchomość ta jest obciążona hipotekami na rzecz Banku Spółdzielczego w K., KRUS Oddział w P. i “ firma "A" spółki z o.o. (k. 10 akt sądowych). W tym zakresie należy podkreślić, że skarżący nie jest osobą ani pozbawioną majątku, ani też możliwości zarobkowania. Będąc właścicielem nieruchomości rolnej de facto, jak ustalono w trakcie postępowania o przyznanie prawa pomocy, zataił przed organami podatkowymi fakt uzyskania w 2005 r. dopłat bezpośrednich z UE w kwocie [...],- zł, których wielkość i zasady przyznawania związane są z samym faktem posiadania nieruchomości rolnej. Ta zaś okoliczność związana jest także m.in. z koniecznością ponoszenia podatków o charakterze majątkowym, jakimi są podatek od nieruchomości i podatek rolny. Z uwagi na zadłużenia podatnika znajdujące odzwierciedlenie w dziale IV księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości istnieje niebezpieczeństwo, że w razie prowadzenia z tego składnika majątkowego egzekucji z nieruchomości, nie można wykluczyć sytuacji, w której zaspokojenie z niego znaleźliby inni wierzyciele aniżeli Gmina K., choć jej wierzytelność podatkowa mogłaby korzystać z pierwszeństwa w zaspokojeniu stosownie do przepisu art.1025 pkt.7 kpc. Skarżący nie wykazał także, na co wskazano juz powyżej, by na mocy decyzji lekarza orzecznika lub zespołu lekarzy ustalono u niego całkowitą lub częściową niezdolność do pracy. Na niemożność podjęcia pracy nie wskazują także przedłożone do akt sądowych zaświadczenia lekarskie. Za niewystarczający zaś dla umorzenia należy uznać fakt rozpoznania u skarżącego chorób i konieczność zakupu przez niego lekarstw. Podkreślenia wymaga, iż skarżący otrzymał już w 2005 r. pomoc od organu podatkowego w postaci umorzenia II i IV raty podatku od nieruchomości i podatku rolnego. Nie do pogodzenia zaś z zasadą powszechności opodatkowania wyrażoną w art.84 Konstytucji RP jest posiadanie nieruchomości i nie ponoszenie za nią w ogóle ciężarów podatkowych. Bezzasadny okazał się także zarzut sformułowany przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007 r. dotyczący naruszenia przepisów postępowania w zakresie podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, tj. naruszenia art.122 Ordynacji podatkowej. Zarówno na etapie postępowania przed Burmistrzem Gminy K. jak i przed SKO podjęte zostały wszystkie niezbędne czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego w zakresie potrzebnym do podjęcia rozstrzygnięcia. Ustalając stan faktyczny organy prawidłowo wskazały, że skarżący posiada określoną sytuację majątkową, zdrowotną i życiową. Ustalenia te zdaniem organów podatkowych nie mogły stanowić o konieczności przyznania R. M. ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Odmienna ocena tego stanu faktycznego dokonywana przez skarżącego nie stanowi naruszenia prawa procesowego, a tym samym nie może obligować organu podatkowego do umorzenia zobowiązania podatkowego w łącznej kwocie [...]zł. Należy jeszcze raz podkreślić, że decyzje podejmowane przez organy podatkowe na podstawie art.67a § 1 Ordynacji podatkowej mają charakter uznaniowy, a kontroli Sądu podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania, a także ocena dokona przez organy podatkowe w zakresie zawartych w powołanym przepisie klauzul generalnych, które odsyłają także do ocen pozaprawnych. Mając powyższe na uwadze rozpatrując niniejszą sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organy podatkowe. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego, a organy podatkowe doszły do przekonania, że brak jest okoliczności do zastosowania umorzenia zaległości podatkowej w trybie przepisu art.67a § 1 Ordynacji podatkowej. Ocenie tej nie można zarzucić dowolności. Z tych przyczyn, nie dopatrując się naruszenia procesowego i materialnego prawa podatkowego, orzeczono jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a. O kosztach związanych z wynagrodzeniem ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu orzeczono zgodnie z art.250 p.p.s.a. w zw. z § 19 pkt.1) i § 6 pkt.1) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.), które wyniosło 60,- zł netto. /-/ M.Jaśniewicz /-/ J. Małecki /-/ J.Ruszyński