I SA/Po 1029/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 maja 2017 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. uchyla zaskarżoną decyzję Wójt Gminy O. decyzją z dnia [...] r., nr [...], ustalił A. W. i B. W. (dalej w skrócie jako: "podatnicy", "strony" lub "skarżący") łączne zobowiązanie pieniężne w podatku od nieruchomości i w podatku rolnym za 2016 r. w kwocie [...]zł, w tym: 1. podatek rolny: - w kwocie [...]zł od gospodarstwa położonego w G. (nr [...]) - w kwocie [...]zł za grunty orne (klasa VI) o pow. [...] ha położone w G. (nr [...]) - w kwocie [...]zł od nieruchomości położonej w L. (nr [...]), obejmującej: użytki rolne (klasa V) o pow. [...] ha, sady (S-R-IV A) o pow. [...] ha i sady (S-R-V) o pow. [...] ha. 2. podatek od nieruchomości w kwocie [...]zł od nieruchomości zabudowanej położonej w L. o nr [...] (budynek mieszkalny powyżej 2,2 m wys. o pow. [...] m2). W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że wysokość podatku rolnego i podatku od nieruchomości ustalono na podstawie danych zawartych w informacji złożonej przez podatników i ewidencji gruntów, stosując stawki określone w aktualnie obowiązujących przepisach podatkowych. W tabelach, w których dokonano szczegółowego wyliczenia podatku, A. W. został wskazany jako właściciel przedmiotowych nieruchomości, a B. W. jako ich użytkownik. Nie zgadzając się z powyższą decyzją B. W. pismem z dnia [...] r. wniosła odwołanie, w którym podniosła, że nie składała żadnych informacji, z których wynikałoby, że jest użytkownikiem nieruchomości objętych powyższą decyzją podatkową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołano się na przepis art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r., Nr 193, poz. 1287 ze zm. – dalej w skrócie: "P.g.k."), z którego wynika, że podstawę wymiaru podatków stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Dane zawarte w tej ewidencji mają walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 194 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. - dalej w skrócie: "O.p."), a w związku z tym stanowią one dowód tego co zostało w nich stwierdzone. Jednocześnie podniesiono, że zarówno z ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. 2014 r., poz. 849 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.o.l."), jak i ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 617 – dalej w skrócie: "u.p.r."), wyraźnie wynika, że podatnikami tych podatków są m.in. osoby fizyczne będące właścicielami nieruchomości lub gruntów. Odnosząc się do treści odwołania, w którym nie sformułowano żadnych konkretnych zarzutów co do wysokości zobowiązania podatkowego, SKO stwierdziło, że dokonało wszechstronnej analizy decyzji organu I instancji pod względem formalnym oraz jej zgodności z prawem i faktycznym stanem rzeczy. Wobec powyższego uznało, że Wójt Gminy O. , odpowiednio do danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków, ustalił kwalifikację oraz powierzchnię objętych opodatkowaniem nieruchomości, zasadnie określił podatników i prawidłowo zastosował przewidziane prawem stawki podatkowe. Decyzja SKO została doręczona wyłącznie B. W. i organowi I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. W. podniosła, że wbrew treści uzasadnienia powyższej decyzji SKO, nie jest ona ani właścicielem, ani użytkownikiem nieruchomości opisanych w decyzjach organów podatkowych. W odpowiedzi na skargę SKO w K. podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonym akcie i wniosło o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia [...] r., stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji SKO w K. z dnia [...] r. i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o umorzenie postępowania podatkowego w stosunku do skarżącej ze względu na jego bezprzedmiotowość, ewentualnie o uchylenie decyzji SKO, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1. art. 3 ust. 1 u.p.o.l. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie skarżącej za podatnika podatku od nieruchomości, pomimo, że nie znajduje się ona w katalogu ustawowym podmiotów objętych obowiązkiem podatkowy; 2. art. 3 ust. 1 u.p.r. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie skarżącej za podatnika podatku rolnego, pomimo, że nie znajduje się ona w katalogu ustawowym podmiotów objętych obowiązkiem podatkowym; 3. art. 133 § 1 w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 i art. 191 O.p. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i uznanie skarżącej za stronę postępowania podatkowego, a następnie wymierzenie jej podatku od nieruchomości i podatku rolnego, pomimo tego, że żaden przepis prawa podatkowego materialnego nie nakłada na skarżącą obowiązku podatkowego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca została bezpodstawnie zdefiniowana jako użytkownik w decyzji wymiarowej i w dołączonej do tej decyzji tabeli. Autorka skargi powołała się na pojęcie użytkownika, które jest terminem prawa cywilnego i oznacza osobę uprawnioną z tytułu ograniczonego prawa rzeczowego - użytkowania. Zdaniem autora skargi, przyjęcie przez organ, że skarżąca jest użytkownikiem w żaden sposób nie uprawniało do wymierzenia jej podatków ustalonych w zaskarżonej decyzji, albowiem u.p.o.l. i u.p.r. nie przewidują obowiązku podatkowego dla posiadacza zależnego. Zaznaczono, że skarżąca zamieszkuje na nieruchomości przy L., jako żona zobowiązanego podatkowo A. W., co nie czyni jej automatycznie drugim podmiotem zobowiązanym z tytułu podatku od nieruchomości i rolnego. W ocenie autorki skargi, w przypadku gdy nieruchomość znajduje się w posiadaniu właściciela, to tylko właściciel tej nieruchomości może być wskazany w decyzji wymiarowej jako podmiot zobowiązany do zapłaty podatku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z przyczyn innych aniżeli w niej podniesione. Badając zaskarżoną decyzję według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), Sąd uznał, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie jest dotknięte uchybieniami proceduralnymi, obligującymi Sąd do jego uchylenia. W postępowaniu przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym została bowiem naruszona zasada czynnego udziału strony w postępowaniu. Przepis art. 123 O.p., czyli ustawy regulującej postępowanie w sprawach podatkowych, nakłada na organ podatkowy obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Obowiązek ten istnieje od momentu wszczęcia postępowania do chwili doręczenia decyzji organu odwoławczego (ostatecznej). W rozpoznawanej sprawie stronami i adresatami decyzji organu I instancji byli A. W. i B. W.. Zatem obojgu małżonkom przysługiwał status strony także w postępowaniu odwoławczym. Tymczasem w postępowaniu przed organem II instancji udział brała tylko B. W., a jej mąż A. W. nie był w ogóle powiadomiony o toczącym się postępowaniu odwoławczym, nie została mu także doręczona decyzja organu II instancji. Okoliczność, że odwołanie od decyzji złożyła tylko jedna ze stron nie powoduje, że pozostałe podmioty tracą przymiot strony. Organ odwoławczy zobowiązany jest traktować wszystkich współwłaścieli nieruchomości jako strony postępowania, ze wszystkimi tego konsekwencjami, w szczególności doręczając tym osobom swoją decyzję. Zgodnie bowiem z art. 211 w związku z art. 235 O.p. decyzję doręcza się stronom na piśmie. Powyższego obowiązku organu odwoławczego nie zmienia fakt, że tylko B. W., uznana za użytkownika nieruchomości, złożyła odwołanie. W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie A. W. nie brał udziału w postępowaniu odwoławczym i błędnie nie doręczono mu decyzji organu II instancji. Dlatego też należy uznać, że osoba ta, będąc stroną postępowania podatkowego przed organem I instancji, nie z własnej winy, nie brała udziału w dalszym toku postępowania (art. 240 § 1 pkt 4 O.p.). Ujawnione uchybienie stanowi naruszenie przepisów prawa, dających podstawę do wznowienia postępowania w myśl art. 240 § 1 pkt 4 O.p. i powoduje obowiązek uwzględnienia skargi, a w konsekwencji uchylenie zaskarżonej decyzji. Na marginesie jednak Sąd zwraca uwagę na treść art. 6c u.p.l., z którego wynika, że osobom fizycznym, na których ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku leśnego oraz jednocześnie w zakresie podatku od nieruchomości lub podatku rolnego dotyczący przedmiotów opodatkowania położonych na terenie tej samej gminy, wysokość należnego zobowiązania podatkowego pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego ustala organ podatkowy w jednej decyzji (nakazie płatniczym). Łączne zobowiązanie pieniężne należne od przedmiotów opodatkowania stanowiących współwłasność lub znajdujących się w posiadaniu dwóch lub więcej osób fizycznych ustala się w odrębnej decyzji (nakazie płatniczym), który wystawia się na któregokolwiek ze współwłaścicieli lub posiadaczy. Jak z powyższego wynika, w sytuacji mającej miejsce w niniejszej sprawie, istniała wprawdzie możliwość doręczenia decyzji jedynie jednemu z podatników. Niemniej jednak organ I instancji doręczył swoje rozstrzygnięcie wszystkim osobom, uznanym zarówno za właściciela, jak i użytkownika. Potwierdza to umieszczenie tych osób w decyzji organu I instancji. W ocenie Sądu skutkiem powyższego doręczenia, było konsekwentne przyjęcie wszystkich tych osób za strony postępowania odwoławczego. Skoro organ I instancji nie wykorzystał możliwości przewidzianych przez art. 6c ust. 2 u.p.r., jak również przez art. 6a ust. 2 u.p.l. podatników, którym zostały doręczone decyzje, uznać należy za strony postępowania ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu skutkami. Powinni oni przede wszystkim uczestniczyć w postępowaniu podatkowym na każdym jego etapie, w tym w postępowaniu odwoławczym. Tymczasem jak wynika z akt postępowania, organ odwoławczy doręczył decyzję jedynie skarżącej. Tym samym pozostałe strony postępowania bez swojej winy nie brały udziału w postępowaniu odwoławczym, czym naruszono dyspozycję art. 240 § 1 pkt 4 O.p., co w konsekwencji stanowi przesłankę wznowieniową. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Z uwagi na opisane powyżej uchybienia proceduralne, przedwczesnym jest wypowiadanie się co do sformułowanych zarzutów merytorycznych. Dodatkowo Sąd zauważa, że w nadesłanych aktach administracyjnych, brak jest dowodów doręczenia decyzji organu I instancji dla pozostałych stron postępowania. Znajduje się w nich jedynie dowód doręczenia dla skarżącej. Konsekwencją uznania przez organ I instancji właściciela i użytkownika za strony postępowania, jest konieczność zbadania na etapie postępowania odwoławczego prawidłowości doręczenia decyzji dla każdej ze stron. Skoro SKO nie dysponowało dowodami doręczenia decyzji, nie wykonało powyższego obowiązku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą SKO będzie zapewnienie czynnego udziału wszystkim stronom w postępowaniu odwoławczym. W szczególności wszystkie strony powinny otrzymać wydaną przez organ II instancji decyzję. Dodatkowo SKO skontroluje również prawidłowość doręczenia stronom decyzji organu I instancji. Mając na uwadze konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji orzeczono, jak w sentencji.