I SA/Po 1030/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Małecki as. sąd. WSA Karol Pawlicki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2007r. sprawy ze skargi D. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr[...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 100zł (sto złotych) tytułu zwrotu kosztów sądowych; III. określa, że postanowienia wymienione w punkcie pierwszym nie mogą być wykonane do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/K. Pawlicki /-/G. Gorzan /-/J. Małecki ISA/Po 1030/07 UZASADNENIE W dniu [...] doręczono D.T. tytuły wykonawcze wystawione przez [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w oparciu o te tytuły dokonał w dniu [...] zajęcia ruchomości tj. samochodu osobowego. Pismem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu [...] D.T., nawiązując do faktu wszczęcia wobec niego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do ściągnięcia składek ZUS za lata [...], wskazał, że nie ma podstaw do prowadzenie egzekucji. Zobowiązany uważa, że w podanym okresie zawiesił działalność gospodarczą jako taksówkarz. Pismem z dnia [...] organ egzekucyjny zwrócił się do [...] o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie. Postanowieniem z dnia [...] [...] działając w oparciu o art. 59 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) , nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec D.T. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...], działając na podstawie art. 59 § 1 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie wypowiedział się wierzyciel, który stwierdził, że zobowiązany nie przedstawił żadnego dokumentu dającego podstawę do wyłączenia go z ubezpieczeń społecznych w kwestionowanym okresie składkowym. Zdaniem wierzyciela w sprawie brak jest podstaw prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie występuje żadna okoliczność, wymienionych w art. 59 § 1 w/w ustawy. Wobec powyższego również organ egzekucyjny , po zbadaniu okoliczności sprawy, uznał, że nie ma podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu z dnia [...] D.T. powtórzył swoje stanowisko, iż w latach [...] nie prowadził działalności gospodarczej i w związku z tym nie miał obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie . W ocenie organu w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji . Z kolei zobowiązany nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie swojego stanowiska. W skardze z dnia [...] D.T. wskazał, że nie posiada dokumentów z lat [...], które potwierdziłby fakt nieprowadzenia przez niego działalności gospodarczej, niemniej dowody takie powinien posiadać Urząd Skarbowy. W w/w okresie skarżący nie otrzymał z tego Urzędu żadnego wezwania lub upomnienia do zapłacenia zaległych podatków. Skoro więc nie zalegał z płaceniem podatków, bo nie prowadził działalności gospodarczej , to tym samym nie było podstaw do uiszczenia składek do [...]. Odpowiadając na skargę Dyrektora Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.),sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie skarga okazała się zasadna, choć nie z powodów w niej wskazanych. Na wstępie skład orzekający pragnie zauważyć, że zgodnie z brzmieniem powołanego wyżej przepisu Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zakres kontroli sądu administracyjnego wyznaczony jest przez przedmiot danej sprawy administracyjnej, wyprowadzony z podstawy prawnej rozstrzygnięcia i poza ten zakres sąd wyjść nie może. Natomiast w ramach przedmiotu sprawy sąd ma obowiązek dokonać wszechstronnej kontroli legalności zaskarżonego aktu, bez względu na treść skargi, powołaną w niej podstawę prawną i zawarte w niej zarzuty i wnioski ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2006r. sygn. akt I FSK 820/05, opubl. "Lex nr 263053 ). Przechodząc do analizy niniejszej sprawy wskazać należy, że wniosek zobowiązanego, który wpłynął do organu egzekucyjnego w dniu [...] ( k. [...] akt administracyjnych ) nie był zarzutem w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Mimo braku we wspomnianym piśmie wprost sformułowanego żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny prawidłowo zakwalifikował go właśnie w ten sposób. Jednocześnie organ nie miał obowiązku zwracania się do wierzyciela o zajęcie stanowiska, gdyż wymogu takiego nie przewidują przepisy art. 59 - 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Uzyskanie stanowiska wierzyciela nie zwalniało jednak organu od dokonania samodzielnych ustaleń, czy w sprawie występuje jedna z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 w/w ustawy. W tym miejscu zauważyć należy, że w/w przepis w punkcie 2 przewiduje, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Z kolei w aktach administracyjnych znajdują się tytuły wykonawcze z dnia [...] o numerach [...]. We wszystkich tytułach w rubryce nr [...], w której podaje się akt stanowiący podstawę do wydania orzeczenia, wskazano art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (t.j. z 1989 r. Dz. U. nr 46, poz. 250 ze zm.). Artykuł 23 w/w ustawy został uchylony z dniem 1 stycznia 1999 r. przez ustawę z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W okresie od [...] do [...] obowiązywała ustawa z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. t.j. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Artykuł 35 ust. 3 ustawy przewidywał, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Natomiast art. 34 wskazywał, że od nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne pobierane są odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonych przepisami o zobowiązaniach podatkowych. Ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych ( t.j. z 1993 r. Dz.U. Nr 108, poz. 486 ze zm.) stanowiła w art. 30 ust. 1, że zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat – licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Należy zauważyć, że w orzecznictwie uznaje się , że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników obejmuje także dodatkową opłatę oraz odsetki za zwłokę. Takie należności ulegają pięcioletniemu przedawnieniu, licząc od dnia wymagalności ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1998 r. sygn. akt II UKN 265/98 , opubl. OSNP z 1999 , nr 22, poz. 729). Również ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 31 ( zarówno w brzmieniu pierwotnym jak i po kolejnych nowelizacjach ) przewiduje , że do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio art. 59 § 1 i pkt 1 i 3 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 25 listopada 1998r. ), a następnie art. 59 § 1 pkt 1,3,4,8 i 9 Ordynacji ( w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. ). Konsekwentnie więc ustawodawca stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wygasają wskutek przedawnienia, co wynika z treści art. 59 Ordynacji podatkowej w brzmieniach obowiązujących w 1998 r. – jak i po kolejnych nowelizacjach tej ustawy. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy skład orzekający zauważa, że tytuły wykonawcze wystawione przez [...] obejmują składki z okresu od [...] do [...]. Tak więc do wszystkich tych należności mają zastosowanie przepisy powołanej ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. W przypadkach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy pamiętać, że od [...] do [...] jej art. 24 ust. 4 przewidywał 5 – letni okres przedawnienia należności z tytułu składek. Dopiero ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie w/w ustawy wprowadziła 10- letni okres przedawnienia wspomnianych należności. W tym stanie rzeczy organ egzekucyjny, badając wniosek zobowiązanego pod kątem istnienia przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, powinien z urzędu zbadać, czy obowiązek wygasł z innego powodu, np. przedawnienia. Zarówno w zaskarżonym postanowieniu jak i postanowieniu z dnia [...] organy w ogóle nie zwróciły uwagi na wyżej omówione zagadnienia. Przyznali to pełnomocnicy Dyrektora Izby Skarbowej na rozprawie w dniu [...]. W dalszym postępowaniu organ egzekucyjny powinien zbadać, czy w przypadku wystawionych przez [...] tytułów wykonawczych nastąpiło przedawnienie obowiązku. Organ winien mieć przy tym na uwadze, że wprowadzony przez ustawodawcę z dniem 1 stycznia 2003 r. dziesięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed tym dniem, na co wskazał m.in. Sąd Najwyższy w swoim wyroku z dnia 5 kwietnia 2005 r. o sygn. I UK 232/04 (opubl. OSNP z 2006 r. nr 1-2 , poz.26 ). W tych okolicznościach Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Rozstrzygnięcie o kosztach i wykonalności uchylonych aktów znajduje oparcie w treści art. 152 i 200 w/w ustawy. /-/K. Pawlicki /-/G.Gorzan /-/ J. Małecki M.R.-Ś