I SA/Po 1032/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AS na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za I, II, III kwartał 2016 r. wraz z należnymi odsetkami oraz rozłożenia na raty zapłaty w/w zaległości postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca AS pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Następnie skarżąca złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że w chwili obecnej jest w trakcie rozwodu i jej obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek opłat związanych z wniesieniem skargi. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką w wieku [...] i z synem w wieku [...]. Skarżąca oświadczyła, że posiada we wspólności małżeńskiej mieszkanie o pow. [...] o wartości [...], nie posiada domu, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Skarżąca podała, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód netto w wysokości [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości ok. [...], otrzymuje świadczenie wychowawcze w wysokości [...]. Skarżąca podała, ze zobowiązania i stałe opłaty wynoszą: [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że jest współwłaścicielką i użytkownikiem samochodu marki R, rok prod. [...], szacunkowa wartość rynkowa [...]. Skarżąca wskazała, że nie posiada udziałów w spółkach, nie pełni funkcji członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej. Poza dochodami podanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie posiada innych dochodów. Skarżąca wyjaśniła, że w związku z toczącym się postępowaniem rozwodowym nie zostały jeszcze zasądzone alimenty na dzieci, maż zobowiązał się na dobrowolne wpłaty alimentacyjne w wysokości [...] na dziecko oraz do spłacania połowy rat kredytu hipotecznego oraz pożyczki ([...]). Wszelkie koszty związane z bieżącą eksploatacją mieszkania (czynsz, prąd, media) skarżąca ponosi we własnym zakresie. Wnioskodawczyni podała, że w okresie [...] z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychody w wysokości [...] oraz poniosła koszty w wysokości [...]. Skarżąca podała, że nie posiada środków trwałych, ani nie zatrudnia pracowników. Wnioskodawczyni podała, że w działalności gospodarczej nie posiada odrębnych rachunków bankowych, korzysta ze swoich prywatnych. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności, wartościowych przedmiotów, nieruchomości innych niż mieszkanie. Do pisma załączyła zeznania roczne podatkowe za [...], wyciągi z rachunków bankowych, deklaracje VAT7-K za [...], odpis z ksiązki przychodów i rozchodów za miesiące [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić zatem należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Starszy referendarz sądowy zauważa, że w przedmiotowej sprawie koszty sądowe wynoszą: [...] – wpis sądowy od skargi (por. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] – karta nr [...] akt sądowych) oraz ewentualne przyszłe koszty sądowe, t.j. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku ([...]) i wpis sądowy od skargi kasacyjnej ([...]). W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez skarżącą oświadczeń wynika, że wnioskodawczyni jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie. Z świadczeń skarżącej wynika, że jest w trakcie postępowania rozwodowego, wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...] małoletnich dzieci, skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, otrzymuje na dziecko świadczenie wychowawcze, mąż skarżącej zobowiązał się do płacenia alimentów w wysokości po [...] na każde dziecko, mąż skarżącej ponosi częściowo spłatę kredytu hipotecznego i pożyczki (łącznie w wysokości [...] miesięcznie). Z załączonych przez skarżącą odpisów zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała dochód w wysokości [...], w [...] w wysokości [...], z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...], w okresie [...] skarżąca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała dochód w wysokości [...]. Skarżąca podała, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...] ([...]), natomiast dochód jej z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi [...], dochód z prowadzonej działalności gospodarczej [...]. Poza dochodem z tytułu wynagrodzenia za pracę i z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej skarżąca otrzymuje na dziecko świadczenie wychowawcze oraz od małżonka alimenty na dzieci w wysokości [...] oraz [...] na spłatę połowy kredytu hipotecznego i pożyczki. Miesięczne środki, którymi dysponuje skarżąca na utrzymanie siebie i dzieci są wyższe od środków, które wnioskodawczyni przeznacza na miesięczne utrzymanie. Ponadto zauważyć należy, że skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła na co została zaciągnięta pożyczkę, którą spłaca po połowie z małżonkiem. W tym miejscu wskazać należy, że spłata pożyczki nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty pożyczek, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.p). Ponadto wskazać należy, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. LexisNexis, 2005 r., str. 632). Wobec powyższego to skarżąca powinna była zaoszczędzić środki finansowe na uiszczenie wpisu od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi [...], tym bardziej, że powinna była liczyć się z kosztami postępowania z uwagi na fakt, że postępowanie podatkowe zostało zainicjowane na jej wniosek – wniosek z dnia [...] o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych (karta nr [...] akt administracyjnych). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.