I SA/Po 1048/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie NSA Jerzy Małecki(spr) as.sąd.WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st.sekr. sąd. Magdalena Rossa po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2006 r. sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]2005 r. Nr [...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. wstrzymuje wykonanie zaskarżonego postanowienia, III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej "A" sp. z o.o. w K. kwotę 340 zł (trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/K.Nikodem /-/S.Zapalska /-/J.Małecki Przeciwko firmie "A" sp. z o.o. Dyrektor Izby Celnej prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...] z dnia [...]01 r., [...] z dnia [...]02 r., [...] z dnia [...]02 r., [...] z dnia [...]02r., [...] z dnia [...]02 r., [...] z dnia [...]02 r. [...],[...]z dnia [...]02 r., [...] z dnia [...]02 r. oraz [...] z dnia [...]02 r. W toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego spółki w Banku Przemysłowo - Handlowym S.A. Egzekucja administracyjna została umorzona na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]04 r. nr [...] o umorzeniu należności podlegających restrukturyzacji. W wyniku prowadzonych przez organ postępowań egzekucyjnych powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...]zł. W dniu [...]04 r. Dyrektor Izby Celnej wezwał spółkę "A" do zapłaty powyższych kosztów egzekucyjnych. Pismem z dnia [...]04 r. (uzupełnionym w dniu [...]05r.) strona złożyła wniosek o wydanie postanowienia o kosztach egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...]05r. nr [...],[...] /i następne/ Dyrektor Izby Celnej obciążył spółkę "A" kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł. Na powyższe postanowienie w dniu [...]05 r. strona wniosła zażalenie, podnosząc, iż umorzenie należności celnych oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego w powyższych sprawach jest jednoznaczne z umorzeniem kosztów egzekucyjnych powstałych w toku egzekucji administracyjnej. Strona wskazała, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone było przed zakończeniem postępowania odwoławczego - decyzje wymiarowe nie były więc ostateczne. Skarżąca zarzuciła ponadto, iż nie została poinformowana, jakich należności dotyczy egzekucja w tych sprawach oraz w jaki sposób dokonano obliczenia kosztów egzekucyjnych (w tym opłaty manipulacyjnej). Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w przedmiocie ustalenia i obciążenia kosztami egzekucyjnymi spółki "A". Postanowieniem z dnia [...]05 r. nr [...],[...] /i następne/ Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...]05 r. nr jw. o obciążeniu strony kosztami egzekucyjnymi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona podniosła zarzut naruszenia przepisów określonych w art. 59 § 1 pkt 2, art. 60, art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64c ustawy z dnia 17.06.66 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 110 z 2002 r., poz. 968 z późn. zm.). W uzasadnieniu wyjaśnia, iż: 1. organ egzekucyjny - pomimo żądania strony - nie podał sposobu wyliczenia kosztów egzekucyjnych; 2. nie poinformował strony, jakiego rodzaju należności i których tytułów wykonawczych dotyczy postanowienie o kosztach oraz jakiego rodzaju są to koszty; 3. organ egzekucyjny nie wyegzekwował od skarżącego żadnej kwoty; 4. wszczęcie egzekucji nastąpiło na podstawie decyzji nieostatecznych, w trakcie prowadzonego postępowania odwoławczego; 5. postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o restrukturyzacji /.../; 6. obowiązki wskazane w decyzji o restrukturyzacji zostały przez stronę wykonane w całości; 7. należności podlegające restrukturyzacji zostały umorzone wraz z odsetkami. Skarżący wniósł o uchylenie skarżonego postanowienia oraz o umorzenie postępowania w przedmiocie ustalenia i obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego. Strona we wniosku o wydanie postanowienia z [...]2004 r. prosiła o wyszczególnienie w jakiej wysokości, od jakich kwot i za dokonaniem jakich czynności ustalono koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł. W odpowiedzi Dyrektor Izby Celnej stwierdza, że zarzut naruszenia przepisów określonych w art. 59 § 1 pkt 2, art. 60, art. 64 § 1 pk 4 oraz art. 64c ustawy z dnia 17.06.66 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie znajduje uzasadnienia. Wyjaśnia też, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 w/w ustawy postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W niniejszych sprawach egzekucja administracyjna została umorzona na podstawie w/w artykułu z uwagi na wydaną przez Naczelnika Urzędu Celnego decyzję z dnia [...]04 r. Nr [...] o umorzeniu należności podlegających restrukturyzacji. W myśl art. 60 w/w ustawy umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. /.../ Zgodnie z powyższym zastosowane w toku egzekucji administracyjnej zajęcia rachunku bankowego zostały uchylone. Uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych nie stoi na przeszkodzie żądaniu zwrotu powstałych kosztów. W tym zakresie zastosowanie znajduje bowiem wskazany już art. 64c, który, podając ogólną dyrektywę obowiązku zwrotu kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego, określa także przypadki stanowiące odstępstwo od tej zasady (§ 2,3,3a,4,4a,4b i 4c). Wskazane sytuacje nie mają odniesienia do egzekucji prowadzonej przeciwko spółce "A". W myśl art. 64 § 1 pkt 4 cyt. ustawy w egzekucji należności pieniężnych organ egzekucyjny pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nadał w placówce pocztowej za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu. Zgodnie z powyższym przepisem opłaty za dokonane czynności egzekucyjne zostały naliczone w sposób wskazany w tym artykule, tj. 5% kwoty egzekwowanej (należność główna oraz odsetki do dnia dokonania zajęcia). W przedmiotowej skardze strona wskazała także na naruszenie w całości art. 64c. Strona nie precyzuje jednak naruszenia którego z powyższych paragrafów dopuścił się organ administracyjny. Zgodnie z treścią § 1 organ egzekucyjny naliczył koszty egzekucyjne i obciążył nimi zobowiązaną spółkę. Paragraf 2 dotyczy jedynie takich sytuacji, w których wszczęcie egzekucji nastąpiło na podstawie tytułu wykonawczego zawierającego wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji. Okoliczności takie nie miały miejsca w toku egzekucji prowadzonych przeciwko spółce "A". Ponadto § 2 dotyczy wierzyciela, który nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym. W niniejszym przypadku egzekucję prowadził organ będący jednocześnie wierzycielem należności określonych w tytułach wykonawczych. Paragraf 3 dotyczy sytuacji, gdy po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne prawem. Powyższy przepis nie ma zastosowania w niniejszym przypadku. Koszty egzekucyjne nie zostały bowiem do tej pory pobrane, a wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem. Umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec późniejszego wygaśnięcia obowiązku nie oznacza bowiem, że w chwili wszczęcia i prowadzeni egzekucji obowiązek ten był nienależny i wymagalny. Tym samym § 3a i 3b - jako mając zastosowanie w sytuacji niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego - nie dotyczą niniejszej egzekucji. Zgodnie z § 4 cyt. przepisu wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64e § 4s. Ponieważ brak podstaw do stwierdzenia, że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanej spółki, powyższe przepisy (§ 4, § 4a-4c oraz art. 64e § 4a) nie mogą znaleźć zastosowania. Nie stwierdzono również naruszenia § 5 i 6 niniejszego przepisu. W niniejsze sprawie płatność kosztów egzekucyjnych następuje ratalnie - zgodnie z wnioskiem strony. Zgodnie z § 7 organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Postanowienie w sprawie obciążenia kosztami egzekucyjnymi w przedmiotowych sprawach egzekucyjnych zostało wydane na wniosek strony. Organ egzekucyjny dopełnił również obowiązku pouczenie zobowiązanego o prawie wniesienia zażalenia. Żądanie, o którym mowa w § 7 (wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych), zostało rozpatrzone mimo upływu terminu wskazanego w § 8 cyt przepisu. Paragrafy 9-12 dotyczą sposobu rozliczenia wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. Zarzuty strony ujęte w punktach 1-5 dotyczą sposobu obliczenia kosztów egzekucyjnych, nieściągnięcia kwoty podlegającej egzekucji, podstaw prawnych wszczęcia i zawieszenia egzekucji, wykonania obowiązku wskazanego w decyzji o restrukturyzacji oraz umorzenia należności podlegających restrukturyzacji. Organ administracyjny poinformował też stronę o podstawie prawnej obciążenia kosztami egzekucyjnymi, wskazując szczegółowo treść wszystkich przepisów dotyczących poszczególnych składników tych kosztów (opłata za zajęcie rachunku bankowego i opłata manipulacyjna) oraz o sposobie wyliczenia kosztów egzekucyjnych (5% kwoty egzekwowanej w przypadku opłaty za zajęcie rachunku bankowego oraz 1% kwoty egzekwowanej w przypadku opłaty manipulacyjnej). Postanowienie z dnia [...]05 r. o kosztach utrzymane w mocy zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]05 r. zawiera informacje o wysokości kosztów oraz ich rodzajach (opłata manipulacyjna, opłata za zajęcie prawa majątkowego). Organ wskazał także tytuły wykonawcze ([...] z dnia [...]01, [...] z dnia [...]02 r., [...] z dnia [...]02 r., [...] z dnia [...]02r., [...] z dnia [...]02 r., [...] z dnia [...]02 r., [...],[...] z dnia [...]02 r., [...] z dnia [...]02 r. oraz [...] z dnia [...]02 r.) i numery spraw egzekucyjnych ([...],[...],[...],[...],...-[...],[...],...-[...],[...],[...]). Szczegółowe informacje dotyczące kwoty obciążenia, rodzaju należności i kosztów w przypadku poszczególnych tytułów wykonawczych zostały natomiast zawarte w tych tytułach i zawiadomieniach o zajęciu rachunku bankowego. Odnośnie zarzutu, iż organ egzekucyjny nie wyegzekwował od skarżącego żadnej kwoty. W tej sytuacji należy podkreślić, iż obciążenie kosztami egzekucyjnymi wynika z samego faktu dokonania przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych i poniesienia określonych wydatków egzekucyjnych (art. 64c § 1, art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Okoliczność, iż organ nie wyegzekwował ujętych w tytułach należności, nie ma wpływu na obciążenie strony tymi kosztami. Wyjaśnia ponadto, że decyzji administracyjnej przysługuje domniemanie legalności, a to oznacza, że do chwili jej uchylenia lub stwierdzenia jej nieważności decyzja może być wykonywana przez stronę uprawnioną. Wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej na podstawie nieostatecznej decyzji administracyjnej związane jest wprawdzie z ryzykiem późniejszego uchylenia. Organ egzekucyjny ma jednak prawo wszcząć i prowadzić egzekucję na podstawie decyzji nieostatecznej (art. 224 ustawy - Ordynacja podatkowa). W chwili wszczęcia egzekucji administracyjnej w powyższych sprawach decyzje organu administracyjnego były wykonalne w postępowaniu egzekucyjnym i nie istniały przeszkody dla wszczęcia i prowadzenia tego postępowania. Odnośnie zarzutów wskazanych w punktach 5-7 dotyczą zawieszenia egzekucji wygaśnięcia obowiązku wskazanego w tytułach wykonawczych wyjaśnia, że postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone w przedmiotowych sprawach zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o restrukturyzacji /.../, obowiązki wskazane w decyzji o restrukturyzacji zostały przez stronę wykonane w całości, a należności podlegające restrukturyzacji - umorzone wraz z odsetkami. Powyższe punkty, ujęte w treści skargi w formie odrębnych zarzutów, stanowią jednak raczej stwierdzenie okoliczności faktycznych, które nie mają charakteru spornego. Organ administracyjny potwierdza zarówno zawieszenie egzekucji, wykonanie obowiązków wskazanych w decyzji o restrukturyzacji, jak i umorzenie pozostałych należności (którymi nie są koszty egzekucyjne) wraz z odsetkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z tą zasadą, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sąd zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy egzekucyjne dotyczące określenia skarżącej spółce z o.o. "A" łącznych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi na podstawie szeregu wystawionych przez organ administracji celnej tytułów wykonawczych. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności wydanych przez organy egzekucyjne postanowień w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych. Z drugiej natomiast strony sąd administracyjny orzekając w kwestii legalności owych postanowień określających koszty egzekucyjne - winien mieć na uwadze zakaz pogorszenia sytuacji prawnej strony skarżącej (zakaz reformationis in peius). Wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej w sposób rażący narusza postanowienia art. 124 kpa w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) przez to, iż nie zawiera ani uzasadnienia faktycznego ani uzasadnienia prawnego co do wyliczonej łącznej kwoty kosztów egzekucyjnych [...] zł. Strona skarżąca w swym wniosku z dnia [...]2004 r. o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych wnosiła, by Dyrektor Izby Celnej szczegółowo wyjaśnił kwotę i sposób powstania owych kosztów egzekucyjnych. W wydanych przez Dyrektora Izby Celnej postanowieniach z dnia [...]2005 r. i [...]2005 r. brakuje w uzasadnieniu takowego wyjaśnienia kwoty dochodzonych kosztów egzekucyjnych. Również w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego niemożliwe było sprawdzenie poprawności wysokości wyliczonej łącznej kwoty kosztów egzekucyjnych, gdyż organ administracji celnej nie dołączył do akt administracyjnych sprawy tytułów wykonawczych, które generowały owe koszty. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, art. 152 i art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/K.Nikodem /-/S.Zapalska /-/J.Małecki