I SA/Po 105/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska(spr) NSA Gabriela Gorzan Protokolant sekr.sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi EiAE na decyzję Izby Skarbowej z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...]. Nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżących EiAE kwotę [...]zł ([...]złotych [...]groszy), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie pierwszym nie mogą być wykonane do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/G.Gorzan /-/S.Zapalska /-/M.Skwierzyńska EiAE w dniu [...] wystąpili do Urzędu Skarbowego z wnioskiem o umorzenie odsetek od zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za rok 1998 i 1999 oraz w podatku dochodowym za rok 1998. Urząd Skarbowy, decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu wniosku w trybie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, odmówił podatnikom umorzenia odsetek od zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1998 w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji w/w organ wskazał, że z dokonanych ustaleń wynika, iż E do dnia [...]r. prowadzili działalność gospodarczą w zakresie handlu w formie spółki cywilnej. Obecnie AE jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. EE prowadzi sklep A. Dochód 6-osobowej rodziny wynosi miesięcznie [...]zł. Rodzina mieszka w [...]metrowym mieszkaniu własnościowym w bloku. Koszt utrzymania mieszkania wynosi miesięcznie razem z telefonem [...]zł. Podatnicy nie korzystają z pomocy społecznej. EE cierpi na chorobę psychiczną i pozostaje pod opieką psychiatrów i psychologów. Organ podatkowy stanął na stanowisku, że podatnicy, że mimo opisanej sytuacji życiowej i materialnej nie zasługują na umorzenie im odsetek od zaległości podatkowych, ponieważ byłoby to niekorzystne społecznie i pociągałoby za sobą konieczność stosowania umorzeń innym podatnikom. Podkreślono ponadto, że podejmując działalność gospodarczą podatnik winien liczyć się z tym, że może nie odnieść spodziewanych korzyści. Fakt, że jednak podatnicy mieli do zapłacenia podatek dochodowy świadczy o tym, że "w odpowiednim czasie musieli dysponować środkami aby uregulować zobowiązanie podatkowe. Nie uiszczenie podatku w terminie i odpowiedniej wysokości świadczy, że kosztem budżetu Państwa kredytowali swoją działalność gospodarczą". Urząd Skarbowy uważa także, że w sprawie nie zaistniały żadne nadzwyczajne okoliczności uzasadniające umorzenie, które w tej sytuacji stanowiłoby ze strony organów podatkowych przejaw braku dyscypliny podatkowej. Urząd Skarbowy winien zaś dbać o interes Państwa i o wpływy do budżetu. Poza tym wskazany organ podnosi, że do udzielenia pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji powołane są inne instytucje np. zakłady opieki społecznej. Ich roli nie może przejmować organ podatkowy przy pomocy umorzenia. Izba Skarbowa, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...]. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy, podzielając stanowisko Urzędu Skarbowego, podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia, które ma charakter swoistej ulgi podatkowej. Stwierdził też, że "ważny interes podatnika" nie może być rozpatrywany bez powiązania z interesem publicznym, bez względu na subiektywne odczucie podatnika co do istnienia po jego stronie tegoż ważnego interesu. Nawet jednak ustalenie przez organ podatkowy, że istnieją przyczyny uzasadniające ewentualne udzielenie ulgi w spłacie nie skutkuje obowiązku jej udzielenia, tym bardziej że pozostawałby w sprzeczności z interesem innych podatników wywiązujących się ze zobowiązań podatkowych. Odsetki za zwłokę mają charakter swoistej sankcji finansowej za nieterminowe wywiązywanie się ze zobowiązań podatkowych. Organ II instancji podkreśla nadto, że wcześniej podatnikom udzielano już daleko idących ulg podatkowych polegających na rozłożeniu na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami (decyzja z [...])Podatnicy nie dotrzymali jednak warunków decyzji i z ogólnej kwoty zaległości [...]zł. wpłacili jedynie [...]zł. Nadto Urząd Skarbowy zaliczył na poczet zaległości nadwyżkę w podatku od towarów i usług w kwocie [...]zł. Ustosunkowując się do argumentów odwołania i powołania się w nim na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego Izba Skarbowa stwierdziła, że dotyczą one konkretnych spraw i nie mają mocy wiążącej w innych sprawach. Ponadto w/w organ stwierdza, że podatnicy wystąpili z wnioskiem o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego, którego wynik może być dla nich korzystniejszy niż umorzenie. W skardze na tę decyzję skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego EiAE wnoszą o jej uchylenie i zasądzenie kosztów procesu zarzucając organowi podatkowemu naruszenie przepisu art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej i niedokonanie wnikliwej analizy ich sytuacji materialnej i życiowej. Za niezrozumiałe skarżący uważają stanowisko Izby Skarbowej, że "w odpowiednim czasie podatnicy musieli dysponować środkami aby uregulować zobowiązanie podatkowe" skoro zobowiązanie podatkowe dotyczy roku 1998, a ich obecna sytuacja nie została należycie oceniona w aspekcie zasadności umorzenia, do czego organ odwoławczy się nie ustosunkował. Skarżący podnoszą też, że sytuacja w jakiej się znajdują zagraża ich egzystencji, a w interesie publicznym, na który powołują się organy podatkowe nie leży, by korzystali oni z pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpatrując sprawę na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzającej ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) zważył, co następuje: Przepis art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej przewiduje możliwość umorzenia podatnikowi przez organ podatkowy zaległości podatkowej lub odsetek o ile: wniesie on stosowny wniosek zachodzi po jego stronie ważny interes (bądź występuje interes publiczny). W pierwszym rzędzie w toku rozpatrywania wniosku o umorzenie organ podatkowy winien ustalić, czy za umorzeniem przemawia ważny interes podatnika. Przepisy podatkowe nie definiują tej kwestii, wobec czego zadaniem organu podatkowego jest wyjaśnienie, czy w szczególności sytuacja życiowa, rodzinna, zdrowotna i finansowa podatnika przemawia za tym, że ma on ważny interes by wnosić o umorzenie zaległości podatkowej lub odsetek. W rozpatrywanej sprawie organy podatkowe dysponowały materiałem dowodowym pozwalającym przyjąć, że podatnicy posiadają 4 dzieci w tym 3 uczących się i jedno 4-letnie. AE jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. 6-osobowa rodzina dysponuje dochodem miesięcznym w wysokości [...]zł na które składa się świadczenie rehabilitacyjne EE - [...]zł i czynsz z najmu [...]zł. i z tego pokrywa wydatki mieszkaniowe łącznie [...]zł. miesięcznie. EE leczy się psychiatrycznie i wymaga stałej pomocy także psychologicznej. Powyższe ustalenia zdaniem organów podatkowych nie przesadzają o istnieniu ważnego interesu przemawiającego za umorzeniem małżonkom E odsetek od zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1998. Nie uzasadniły one jednak swego stanowiska w tej kwestii, w szczególności nie wyjaśniły na ile dochody jakimi dysponują wnioskodawcy umożliwiają nie tylko egzystencję w/w 6-osobowej rodziny w tym także opiekę zdrowotną EE, a nadto zapłatę odsetek. Uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji odnoszą się natomiast przede wszystkim do niezasadności umorzenia odsetek w aspekcie negatywnych skutków jakie mogłoby to wywrzeć dla budżetu Państwa, a także jak negatywnie mogłoby ono rzutować na dyscyplinę podatkową innych podatników. Zawarta w uzasadnieniach decyzji argumentacja ma charakter pozaprawny, nie odzwierciedlający wymogów przewidzianych w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Nie kwestionując uznaniowego charakteru decyzji w sprawie umorzenia, zauważyć jednak należy, że nie mogą one mieć charakteru rozstrzygnięcia dowolnego. Skoro ustawodawca w Ordynacji podatkowej przewidział możliwość umorzenia zaległości podatkowych i odsetek to organ podatkowy nie powinien stać na stanowisku, że w praktyce przepis art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej nie znajduje zastosowania, bowiem każdorazowo umorzenie jakichkolwiek należności jest niekorzystne dla budżetu Państwa i może negatywnie oddziaływać na dyscyplinę podatkową innych podatników. Każdą sprawę należy rozpatrywać zgodnie z obowiązującym prawem i indywidualnie rozpatrując wszystkie jej aspekty istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia. Z tych względów uznać należy, że wydane w niniejszej sprawie decyzje nie odpowiadają przepisowi art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, a nadto nie zawierają uzasadnienia, które by w sposób przekonywujący i zgodny z art. 210 § 4 ordynacji podatkowej wyjaśniało zasadność rozstrzygnięcia. Ponadto należy też zwrócić uwagę, że organ podatkowy winien rozpatrywać skargę w granicach wniosku. Skarżący wnosili o umorzenie odsetek od zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za rok 1998 i 1999, a także podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 1998, natomiast wbrew temu organy podatkowe wydały swe decyzje jedynie w odniesieniu do części wniosku tj. do podatku dochodowego pomijając okoliczność, czy wydano inna decyzję w sprawie umorzenia odsetek od zaległości w podatku od towarów i usług i w stosunku do kogo tj. E czy AE. Wobec powyższego, uznając skargę za zasadną, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. /za chorego sędziego/ /-/G.Gorzan /-/M.Skwierzyńska /-/M.Skwierzyńska LF