I SA/Po 1070/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 07 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku JB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi JB na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości oraz w podatku rolnym postanawia: oddalić wniosek. Skarżący JB, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego wydatki kształtują się na poziomie kwoty ok. [...] miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że kwota ta przewyższa nieznacznie dochód jego rodziny, który wynosi (łącznie ze świadczeniem emerytalnym i dochodem syna z gospodarstwa rolnego) [...] miesięcznie. Gdyby nie fakt otrzymywania dopłat bezpośrednich z Unii Europejskiej (na około [...]), zaspokajania większości potrzeb w zakresie wyżywienia z produktów uzyskiwanych z prowadzenia rolnego oraz pomocy ze strony syna, nie byłby w stanie w ogóle ponosić wydatków koniecznych do utrzymania siebie i rodziny. Skarżący podał, że z uwagi na dochodzone od niego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym należności w sumie przewyższającej [...], jego wiek ([...]) oraz niskie dochody, żaden bank nie zdecyduje się udzielić jemu kredytu. Gdyby zaś miał zbyć najbardziej wartościowe składniki swojego majątku ruchomego – ciągnik ([...]) lub przyczepę ([...]) - nie miałby technicznych możliwości na dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego, co w konsekwencji spowodowałoby dalsze zmniejszenie płynności finansowej i zdolności płatniczej. Skarżący podał, że nie jest w stanie poczynić oszczędności, które umożliwiłyby pozyskać kwotę [...] na uiszczenie wpisu od skargi, nie jest również zdolny do uzyskania tych środków w formie pożyczki lub kredytu. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem. Wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w M oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnych i łąk, które uprawia, o pow. ok. [...]. Wnioskodawca posiada ciągnik o wartości ok. [...] oraz przyczepę o wartości ok. [...]. Skarżący nie posiada mieszkania, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności. Skarżący podał, że uzyskuje dochód netto z tytułu emerytury w wysokości [...], z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości [...], syn z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości [...]. Wnioskodawca wskazał, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: [...]. Na wezwanie z dnia [...] skarżący w odpowiedzi z dnia [...] przedłożył podpisaną kserokopię wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, w tym samochody, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, wynagrodzenia za pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, udziałów w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach, członka rady nadzorczej, najmu , inne), jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy pozostaje z żoną w separacji sądowej, jeżeli tak to od kiedy (odpis wyroku), jeżeli małżonkowie nie mają orzeczonej separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy posiada nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, czy prowadzi działalność gospodarczą, należy złożyć zeznania roczne podatkowe małżonki za [...], wyciągi z lokat bankowych, rachunków bankowych, w tym kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy złożyć również odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 6. podanie czy syn skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy pozostaje z żoną w separacji sądowej, jeżeli tak to od kiedy (odpis wyroku), jeżeli małżonkowie nie mają orzeczonej separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka syna uzyskuje miesięczne dochody, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy posiada nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, czy prowadzi działalność gospodarczą, należy złożyć zeznania roczne podatkowe małżonki syna za [...], wyciągi z lokat bankowych, rachunków bankowych, w tym kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy złożyć również odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 7. podanie szacunkowej wartości nieruchomości rolnej i sposób rolniczego wykorzystania; jeżeli nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne, należy wskazać osobno powierzchnię gruntów rolnych i leśnych, liczbę budynków, liczbę i rodzaj urządzeń służących do produkcji, liczbę i rodzaj inwentarza żywego. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedział na to wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenie stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że jest emerytem, razem z synem prowadzi gospodarstwo rolne, łączne dochody jego i syna wynoszą [...], natomiast koszty miesięcznego utrzymania kształtują się na poziomie [...] miesięcznie. Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w M oraz nieruchomości rolnej o pow. [...]. Skarżący posiada ciągnik oraz przyczepę - w uzasadnieniu wniosku podał, że wartość ciągnika wynosi [...], wartość przyczepy [...], - w rubryce 7.3. wniosku podał, że wartość ciągnika wynosi ok. [...], wartość przyczepy ok. [...]. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił, czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody, czy poza w.w ciągnikiem i przyczepą posiadają inne pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedłożył zeznań rocznych za [...] swoich i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśnił nawet, czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym składali zeznania roczne podatkowe w Urzędzie Skarbowym, czy też nie. Wnioskodawca – mimo wezwania – nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy, nie podał również, czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunki bankowe posiadają. Skarżący nie wyjaśnił również, czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uzyskują inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Skarżący nie podał, czy on lub jego syn pozostają w związkach małżeńskich. Mimo wezwania wnioskodawca nie podał szacunkowej wartości nieruchomości rolnej i sposobu rolniczego wykorzystania tej nieruchomości, nie podał również powierzchni gruntów rolnych i leśnych, liczby budynków, liczby i rodzaju urządzeń służących do produkcji, liczby i rodzaju inwentarza żywego. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.