I SA/Po 1073/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 21 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. od wpisu od skargi w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący podatnik A.X. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek z dnia [...] czerwca 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest osobą bezrobotną. W styczniu bieżącego roku utracił pracę, jednak nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych i nie posiada także innych źródeł utrzymania. Nie otrzymuje pomocy od żony, z którą nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, małżonka łoży jedynie na utrzymanie dzieci. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej od 2006 r. Nie posiada żadnych oszczędności. Obecnie utrzymuje się jedynie z niewielkiej pomocy ze strony najbliższych, to jest teściowej oraz szwagra, żona natomiast odmówiła mu udzielenia jakiejkolwiek pomocy. Nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że nie ma innych osób na swoim utrzymaniu. Wyjaśnił, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Skarżący stwierdził, że jego sytuacja materialna, która i tak była bardzo zła, pogorszyła się. Pogorszyła się również sytuacja jego żony. W miesiącach od lutego do kwietnia 2014 r. miała znikomą ilość pracy, co skutkowało brakiem dochodów, które byłyby wystarczające do poniesienia kosztów utrzymania rodziny. W żadnym razie nie uzyskała nadwyżki, która pozwoliłaby na ewentualne sfinansowanie wpisów od skarg do WSA (jakkolwiek wnioskodawca podkreślił, że małżonka takiej pomocy odmawia). Małżonka z uwagi na brak zleceń zmuszona była do nieprzedłużenia umowy z pięcioma pracownikami. Pozostał jej tylko jeden pracownik, co świadczy o redukcji firmy. Zdaniem wnioskodawcy świadczy to również o pogorszeniu jej sytuacji majątkowej i o tym, że nawet gdyby chciała (a nie chce), to i tak nie posiada środków by pomóc mu w sfinansowaniu wpisów sądowych, które w dwóch sprawach wynoszą ponad jedenaście tysięcy zł. Wnioskodawca wskazał, że powyższe stanowi nową sytuację faktyczną w stosunku do tej opisanej w pierwotnie złożonym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] sierpnia 2014 r. oświadczył, że koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...],- zł, przy czym ogrzewanie [...],- zł, woda [...],- zł, energia elektryczna [...],- zł, lekarstwa [...],- zł, wyżywienie [...],- zł, telefon [...],- zł, środki czystości [...],- zł, kredytów nie ma. Małżonka ponosi natomiast koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...],- zł, w tym energia elektryczna [...],- zł, telefon komórkowy [...],- zł, gaz [...],- zł, woda i kanalizacja [...],- zł, telefon stacjonarny [...],- zł. Skarżący podał, że nie pozostaje na utrzymaniu żony. Wyjaśnił, że nie posiada nieruchomości położonej w [...], nie przekazał majątku nieodpłatnie, majątek, który posiadał, był zabezpieczony hipoteką na rzecz firmy "[...]". Zobowiązania skarżącego wobec "[...]" przekroczyły wartość firmy. Małżonka poza domem nie posiada innych nieruchomości. Skarżący nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Żona posiada 10-letni samochód osobowy, który wprowadzono na stan firmy. Żona nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdyż od [...] czerwca 2014 r. jest zatrudniony na ¼ etatu za wynagrodzeniem [...],- zł . Nie prowadzi działalności gospodarczej. Wobec skarżącego prowadzonych było około [...] postępowań egzekucyjnych, do chwili obecnej nie została wyegzekwowana żadna kwota. Otrzymuje od teściowej pomoc w wysokości ok. [...],- zł miesięcznie. Dochód teściowej wynosi [...],- zł. Do pisma skarżący załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2013 r., z których wnika, że przychód małżonki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł. Skarżący w 2013 r. uzyskał dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł i z innych źródeł w wysokości [...] zł. Z załączonego przez skarżącego zestawienia zapisów księgowych za poszczególne miesiące od stycznia 2014 r. do czerwca 2014 r. wynika, że przychód małżonki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w miesiącu styczniu 2014 r. wyniósł [...] zł, w lutym 2014 r. [...] zł, w marcu 2014 r. [...] zł, w kwietniu 2014 r. [...] zł, w maju 2014 r. [...] zł, w czerwcu 2014 r. w wysokości [...] zł, a zatem łącznie [...] zł, w ww. okresie żona skarżącego poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, a zatem w okresie od [...] stycznia 2014 r. do [...] czerwca 2014 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Z załączonych deklaracji VAT-7K wynika, że podstawa opodatkowania w pierwszym kwartale 2014 r. wyniosła [...],- zł, nabyto towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, w drugim kwartale podstawa opodatkowania wyniosła [...],- zł, nabyto towary i usługi za wartość netto [...],- zł. Do pisma skarżący załączył także decyzję Urzędu Miejskiego w [...] z 2009 r., z której wynika, że wnioskodawca zawiadomił w dniu [...] października 2009 r. Urząd Miejski w [...] o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej. Do pisma załączył też wydruk z rachunku bankowego, przy czym nie wiadomo w jakim banku jest prowadzony rachunek, dla kogo (wydruk opieczętowany jest tylko firmową pieczątką firmy prowadzonej przez małżonkę skarżącego). Z wydruku z tego nie wynika od kogo wpływają środki pieniężne i z jakiego tytułu przekazywane są te środki na inne rachunki bankowe, w tym czy są przekazywane na osobisty rachunek bankowy małżonki skarżącego. Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że nie posiada środków wystarczających na pokrycie wpisu, nawet gdyby chciał uregulować go z pomocą żony. Przy czym podkreślił, że pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, a ona odmawia sfinansowania skargi. Ponadto podkreślił, że w sądzie toczy się kilka jego spraw, w których także musi uiścić wpis. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Skarżący, mimo wezwania, nie podał jednak wszystkich informacji, o które został wezwany. Skarżący w złożonym formularzu o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] czerwca 2014 r. wskazał, że jest osobą bezrobotną, natomiast z kolejnych pism złożonych przez skarżącego wynikało, że skarżący od [...] czerwca 2014 r. jest zatrudniony na ¼ etatu i otrzymuje wynagrodzenie [...] zł. Wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podał też, że jego żona w okresie od lutego do kwietnia 2014 r. miała znikomą ilość pracy, co skutkowało brakiem dochodów, które byłyby wystarczające na utrzymanie rodziny, zmuszona była zwolnić pięciu pracowników, pozostał jej tylko jeden pracownik, a zatem pogorszyła się jej sytuacja gospodarcza. Tymczasem ze złożonych na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy kserokopii dokumentów wynika, że żona skarżącego w okresie od stycznia do czerwca 2014 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Dla porównania ze złożonego przez żonę skarżącego zeznania rocznego podatkowego za 2013 r. wynika, że dochód jej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł. Z załączonych przez skarżącego na wcześniejszym etapie postępowania zeznań rocznych podatkowych wynika, że małżonka w 2011 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała dochód w wysokości [...] zł, w 2012 r. w wysokości [...] zł, zatem uzyskiwany przez nią dochód w kolejnych latach prowadzenia działalności gospodarczej wykazuje tendencję wzrostową. W sprzeciwie skarżący stwierdził, że małżonka nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego i odmawia finansowania skargi. W opinii sądu nie może na treść rozstrzygnięcia mieć wpływu fakt, że skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. Pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim wiąże się bowiem z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym. Istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym (art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 788). Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, do wyżej wymienionych obowiązków zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r. sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r. sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Z oświadczeń skarżącego wynika, że jego żona ponosi natomiast koszty swojego i dzieci utrzymania w wysokości [...],- zł. Koszty te małżonka skarżącego ponosi z uzyskiwanych przez nią dochodów. W okresie od stycznia 2014 r. do czerwca 2014 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł, w tym samym okresie poniosła koszty utrzymania w wysokości ok. [...],- zł ([...],- zł x [...] miesięcy). Zatem różnica pomiędzy dochodami jakie uzyskała, a poniesionymi przez nią kosztami miesięcznego utrzymania, pozwala jej na udzielenie małżonkowi pomocy w celu uiszczenia wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...],- zł . Zdaniem sądu skarżący przedstawiał tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. I tak skarżący mimo wezwania do przedłożenia odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie 6 miesięcy należących do niego i jego żony, przedłożył tylko wydruk z rachunku bankowego za okres od [...] stycznia 2014 r. – [...] lipca 2014 r., przy czym nie wiadomo w jakim banku jest prowadzony rachunek i dla kogo (wydruk opieczętowany jest tylko firmową pieczątką firmy prowadzonej przez małżonkę skarżącego). Z wydruku z tego nie wynika od kogo wpływają środki pieniężne i z jakiego tytułu przekazywane są te środki na inne rachunki bankowe, w tym czy są przekazywane na osobisty rachunek bankowy małżonki skarżącego. Skarżący oświadczył, że przeciwko niemu jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, ale nie nadesłał żadnego odpisu dokumentu, który by to potwierdzał. Zauważyć również należy, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że korzysta z pomocy teściowej i szwagra. Natomiast gdy został wezwany do podania w jakiej wysokości tę pomoc otrzymuje i w jakiej wysokości oraz z jakiego tytułu osoby udzielające mu tej pomocy uzyskują miesięczne dochody podał jedynie, że otrzymuje pomoc od teściowej w wysokości ok. [...],- zł i że teściowa uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...],- zł. Skarżący nie odniósł się natomiast do kwestii w jakiej wysokości miesięcznie otrzymuje pomoc od szwagra i nie podał również czy szwagier uzyskuje miesięczne dochody. Zauważyć również należy, że ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...],- zł. Wnioskodawca nie wyjaśnił z jakich środków ponosi nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad środkami finansowymi, którymi dysponuje w ciągu miesiąca. Na uwadze należy mieć bowiem, że skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...],- zł brutto, poza tym, jak zadeklarował, korzysta z pomocy teściowej, od której otrzymuje ok. [...],- zł miesięcznie. Mimo wezwania skarżący nie podał również, czy on i jego małżonka posiadają udziały w spółkach z o.o. Z powodu niepełnej odpowiedzi skarżącego, niemożliwe okazało się ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżący powinien dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczynił. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień. Sąd zatem stwierdza, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Dlatego sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.