I SA/Po 1073/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AAS na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AAS, reprezentowany przez doradcę podatkowego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]. Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków, a także majątku oraz dochodu, z którego mógłby opłacić wpis sądowy od skargi. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M, z [...]-letnią córką A i z [...]-letnim synem M. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Żona skarżącego posiada dom jednorodzinny, który stanowi jej wyłączną własność. Wnioskodawca oświadczył, że dochód miesięczny brutto małżonki wynosi [...], córki [...], syna [...] i jego [...]. W rubryce 11 wniosku o przyznanie prawa pomocy – inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne, podał cyt. "nie ma". Do wniosku załączył kserokopię umowy o pracę z dnia [...], z której wynika, że córka skarżącego jest zatrudniona na umowę o pracę na czas nieokreślony na [...] etatu za wynagrodzeniem brutto [...], oraz umowy o pracę z dnia [...], z której wynika, że skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę na czas określony od [...] na [...] etatu za wynagrodzeniem w wysokości [...] brutto. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie w jaki sposób i kiedy żona skarżącego nabyła dom, który stanowi jej wyłączną własność, z jakich środków, czy dom ten należał kiedyś do wspólnego majątku skarżącego i jego żony, jaka jest powierzchnia tego domu i działki gruntu, na której ten dom się znajduje, 5. podanie czy żona skarżącego poza w.w domem posiada jakieś inne nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, 6. podanie czy dzieci skarżącego posiadają jakiś majątek, jeżeli tak należy wymienić składniki tego majątku, 7. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 8. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach z o.o., jeżeli tak należy podać w jakich spółkach i jaka jest wartość nominalna tych udziałów, 9. podanie czy skarżący i osoby pozostające nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne, poza wymienionym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, prowadzenia działalności gospodarczej, stypendium itd.) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to od kiedy, w jakiej formie (odpis decyzji), 10. podanie czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak to należy przedłożyć odpisy dokumentów za okres od [...] t.j. odpisy deklaracji VAT-7, odpisy z książki przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych, firmowego rachunku bankowego, należy podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, jeżeli nie prowadzi to od kiedy (odpis dokumentów o zaprzestaniu prowadzenia działalności), 11. podanie czy osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym prowadzą działalność gospodarczą, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy ww. dokumentów, 12. podanie czy córka skarżącego uczy się, studiuje, szuka pracy, 13. złożenie zaświadczeń o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego i jego żonę za ostatnie [...] miesiące, 14. podanie czy przeciwko skarżącemu jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, jeżeli tak to czy zostały zajęte rachunki bankowe, majątek, wierzytelności (odpis dokumentów) oraz w jakiej wysokości do chwili obecnej została wyegzekwowana od skarżącego z tytułu prowadzenia egzekucji kwota. Skarżący w odpowiedzi oświadczył, że syn w [...] nie uzyskał żadnych dochodów. Podał, że jedynie jego żona MS posiada rachunek bankowy. Pozostałe osoby nie posiadają rachunków bankowych, a także lokat. Miesięczny koszt utrzymania określił na kwotę ok. [...], w tym [...]. Skarżący wyjaśnił, że żona nabyła na wyłączną własność dom na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w dniu [...]. Skarżący oświadczył, że małżonka, jak i dzieci, nie posiadają żadnego innego majątku, posiadają jedynie przedmioty codziennego użytku i osobiste, nie posiadają także pojazdów mechanicznych, udziału w spółkach, nie uzyskują dochodów innych niż wymienione we wniosku. Skarżący i jego dzieci nie prowadzą działalności gospodarczej. Córka studiuje na A w P. Działalność gospodarczą prowadzi natomiast jego żona i jest to [...]. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzone są wobec niego postępowania egzekucyjne przez sądowy organ egzekucyjny i obecnie pozostają bezskuteczne. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego, żonę i córkę, wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez B dla C MS za okres od [...]. Załączył również kserokopie: faktur za energię elektryczną, telefon, Internet, wodę i ścieki, gaz, aktu notarialnego z dnia [...] Rep. [...], z którego wynika, że w dniu [...] LB i ŁB darowali skarżącemu i jego żonie działkę nr [...] o pow. [...] m2 zabudowaną budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym i murowanym budynkiem gospodarczym, aktu notarialnego z dnia [...] Rep. A nr [...] o ustanowieniu w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej, postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o podział majątku wspólnego. Z zawartej ugody przed tym Sądem wynika, że żona skarżącego przejęła na wyłączną własność nieruchomość położoną w B Gmina O stanowiącą działkę nr [...] o obszarze [...] m2, skarżący przejął natomiast na wyłączną własność nieruchomość stanowiącą działki o obszarze [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez Skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że Wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z pełnoletnią córką i z małoletnim synem. Skarżący nie posiada żadnego majątku, otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] brutto. Z oświadczenia skarżącego wynika, że dochody uzyskuje również jego córka w wysokości [...] brutto, natomiast żona i syn nie uzyskują żadnych dochodów. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przyznał, że jego żona prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych przez niego zeznań rocznych podatkowych wynika, że żona w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...]. Ponadto małżonka z tytułu działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 13 ustawy (w tym umowy o dzieło i zlecenie) uzyskała dochód w wysokości [...] oraz z innych źródeł w wysokości [...]. W [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskała dochód w wysokości [...], w okresie od [...] obrót firmy, którą prowadzi jego żona wyniósł [...], wydatki firmy wyniosły [...] i dochód [...]. Z załączonych deklaracji VAT-7 za miesiące [...] wynika, że podstawa opodatkowania za miesiąc [...] wyniosła [...], w [...] nie wykazano podstawy opodatkowania, w [...], w [...], w [...], w [...] nie wykazano, w [...], w [...], w [...], w [...], w [...]. Z załączonego przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że prowadzony jest przez B dla C MS rachunek bankowy. Mimo wezwania do przedłożenia wyciągów z firmowych rachunków bankowych za okres od [,,,], skarżący przedłożył wyciąg z tego rachunku tylko za [...] miesiąc, t.j. za okres [...]. Z rachunku tego wynika, że saldo jest ujemne, na dzień [...] wynosiło [...], na dzień [...] wynosiło [...], rachunek ten nie podlega zajęciu egzekucyjnemu, na ten rachunek wpłynęły środki w wysokości [...], z rachunku tego są realizowane przelewy bankowe oraz wypłacane środki pieniężne w bankomacie. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika również, że żona skarżącego posiada osobisty rachunek bankowy, na który w dniu [...] przelano z firmowego rachunku bankowego kwoty w wysokości [...] oraz w dniu [...] w wysokości [...] zł. Mimo wezwania skarżący nie przedłożył wyciągów z osobistego rachunku bankowego żony. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych, z której wynika, że na stanie firmy należącej do jego żony znajduje się samochód T, samochód został wprowadzony do ewidencji w dniu [...]. Mimo wezwania skarżący nie podał czy jego żona zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu. Z informacji udzielonych przez skarżącego wynika, że koszty miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą około [...] zł. Z załączonych przez niego zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskał dochód w wysokości [...], z innych źródeł w wysokości [...], w [...] jego dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...], córka w [...] z tytułu innych źródeł uzyskała dochód w wysokości [...], w [...] z tytułu wynagrodzenia w wysokości [...], z innych źródeł w wysokości [...]. Rozpoznając wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych wzięto pod uwagę nie tylko jego sytuację finansową i majątkową, ale również jego żony, która prowadzi działalność gospodarczą. Z przedłożonych przez skarżącego kserokopii dokumentów wynika, jak już wcześniej wskazano, że małżonka z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] uzyskała przychód w wysokości [...], w [...] w wysokości [...], w okresie od [...] w wysokości [...]. Ponadto małżonka posiada dom jednorodzinny, na stanie prowadzonej przez nią firmy znajduje się samochód marki T. Wprawdzie pomiędzy skarżącym i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, jednakże w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10, publikowane na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozdzielność majątkowa tym samym nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego przychodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochody oraz jej sytuacja finansowa i majątkowa wpływa również na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. W tym miejscu podkreślić jeszcze raz należy, ze skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazał tylko swoje dochody oraz dochody córki z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę, natomiast co do dochodów żony podał, że wynoszą [...]. Nie podał również, że prowadzi ona działalność gospodarczą. Zasadne jest zatem stwierdzenie, że skarżący w złożonym oświadczeniu sporządzonym na urzędowym formularzu przedstawił jedynie informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy ujawnił, że małżonka prowadzi działalność gospodarczą. Ponadto zauważyć należy, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożył wyciąg z firmowego rachunku bankowego tylko za [...] miesiąc, w ogóle nie przedłożył natomiast wyciągów z osobistego rachunku bankowego żony. Ponadto skarżący, mimo wezwania, nie wyjaśnił czy prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak, to nie przedłożył szeregu dokumentów związanych z jej prowadzeniem, jeżeli natomiast nie prowadzi, to nie podał od kiedy. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącego niektórych informacji i odpisów dokumentów, o których przedłożenie został wezwany, nie pozwala również na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.