I SA/Po 1085/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w z dnia [...] o nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące od sierpnia 2005r. do września 2006r. oraz opłaty paliwowej postanawia: 1) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...]zł ([...]), 2) w pozostałym zakresie oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. /-/M.Jaśniewicz Wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie określony został na kwotę [...[zł. Pismem z dnia [...] skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Kontrole podatkowe i procesy sądowe doprowadziły do tego, że musiał zamknąć prowadzoną działalność gospodarczą, osiągane przez niego niskie dochody nie pozwalają na pokrycie kosztów sądowych, a uiszczenie opłaty od skargi kasacyjnej odbiłoby się negatywnie na pozostającej na jego utrzymaniu rodzinie. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, córką i synem. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Posiada natomiast we współwłasności z żoną plac magazynowy w [...]. Z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie brutto w wysokości [...] zł, jego żona w wysokości [...] zł. W piśmie z dnia [...] podał, że stałe koszty miesięcznego utrzymania wynoszą [...] zł ( w tym czynsz [...] zł, woda [...] zł, opał [...] zł, energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, kablówka [...] zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw [...] zł, telefony stacjonarne i komórkowe [...] zł, abonament RTV [...] zł, rata kredytów zaciągniętych z przeznaczeniem na pokrycie kosztów związanych z prowadzonymi postępowaniami kontrolnymi i sądowymi [...]zł). Skarżący oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają samochodów osobowych, nie korzystają z pomocy opieki społecznej, rodziny ani znajomych. Plac magazynowy w [...] wydzierżawiono Spółce [...] sp. z o.o. za kwotę [...] zł miesięcznie. Nadto skarżący i jego żona podnajmują w.w spółce lokal o powierzchni [...] m2 i z tego tytułu osiągają dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Małżonka jest wspólnikiem Spółki [...], posiada w tej spółce [...] udziały. Dom, w którym mieszka skarżący ze swoją rodziną należy do M. i M. K., koszty wynajmu domu wynoszą [...] zł miesięcznie. Syn P. K. mieszka w tym samym domu co wnioskodawca, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, partycypuje natomiast w wysokości ¼ w opłatach z tytułu czynszu, wody, opału, energii elektrycznej, gazu i telefonu. Skarżący nie podnajmuje synowi żadnych pomieszczeń w celu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, jest zatrudniony u syna. Postanowieniem z dnia [...] Referendarz sądowy WSA udzielił skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...] zł. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art.199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a.). Art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz podniósł, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Zauważyć nadto należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Wskazano także, że skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł miesięcznie, jego małżonka w wysokości [...] zł. Poza tym z oświadczeń skarżącego wynikało, że posiada we współwłasności z żoną plac magazynowy w [...], który wydzierżawiają spółce [...] oraz podnajmuje podnajmują w.w spółce lokal o powierzchni [...] m2 i z tego tytułu uzyskują również dochód. Podkreślono, iż o zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie, ale obiektywna ocena możliwości finansowych (posiadanie źródeł dochodu) i możliwości majątkowych wnioskodawcy przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania strony wydatków oraz kosztów sądowych jakie musiałby ponieść na danym etapie postępowania. Stwierdzono, że skarżący wykazał, że nie ma środków finansowych na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w pełnej wysokości. Zauważono lecz, że skarżący w swoim wniosku całkowicie pominął okoliczność swojej wiarygodności pożyczkowej, czy kredytowej, która to pozwoliła jemu na zabezpieczenie środków na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika – adwokata A. K.-G., domagając się finansowania w znacznej części ze środków Skarbu Państwa należności publicznoprawnych, do jakich należy wpis od skargi kasacyjnej. Do kosztów postępowania sądowego należą zarówno koszty sądowe, o zwolnienie od których ubiega się, jak również inne wydatki, w tym wynagrodzenie adwokata. Reasumując Referendarz stwierdził, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez redukcję wpisu od skargi kasacyjnej od kwoty [...] zł do kwoty [...]zł stanowi przyznanie prawa pomocy adekwatne do sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego. Od tego postanowienia skarżący złożył sprzeciw z dnia [...] podnosząc, że nie zgadza się z postanowieniem mi jego uzasadnieniem. Wskazał, iż od [...] jego sytuacja uległa pogorszeniu, gdyż pracuje na ½ etatu za kwotę [...] zł netto miesięcznie. Wniósł o rozpatrzenie wniosku jeszcze raz i zwolnienie w całości od opłaty. Należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy przeznaczona jest co do zasady dla osób pozbawionych dochodów i majątku lub o dochodach subminimalnych, z uwagi na to, że poniesienie kosztów postępowania mogłoby stanowić zagrożenie dla ich egzystencji. W judykaturze za dominujący należy uznać pogląd, że obciążenie strony kosztami sądowymi, których wysokość nie przewyższa jej jednomiesięcznych dochodów z reguły nie oznacza, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto fakt posiadania nieruchomego majątku, nawet jeżeli nie dostarcza on dochodu, nie uzasadnia wniosku o zwolnienie. Istnieje bowiem możliwość jego obciążenia (por. t.2-3 do art.246 w T.Woś , H.Knysiak-Molczyk, M.Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz i powołane tam orzecznictwo , Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis , Warszawa 2005, str.631-2 oraz t. 15-16 do art.113 w T.Ereciński i inni Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego – Część pierwsza . Tom I i powołane tam orzecznictwo , Wydawnictwo Prawnicze , Warszawa 1997 , str. 215-6 ). Prawo pomocy stanowi w istocie pomoc Państwa dla osób, które ze względu na trudną sytuacje materialną nie mogą uiścić w całości lub części kosztów bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Nie oznacza to jednak, że instytucja ta pełni funkcję kredytu dla strony wiodącej spór, która dysponuje majątkiem ( jak w przypadku skarżącego placem magazynowym), a także miesięcznymi dochodami, nawet gdy sięgają one obecnie jedynie kwoty [...] zł. Należy dodatkowo zauważyć, że syn i jednocześnie pracodawca J. K. także uczestniczy w kosztach utrzymania domu, który zajmuje skarżący wraz z rodziną. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w całości w postępowaniu sądowym powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Biorąc pod uwagę przedstawioną wyżej sytuację materialną i finansową skarżącego oraz fakt osiągania dochodu z tytułu wynagrodzenia o pracę z tytułu zatrudnienia na ½ etatu należy uznać, że nie zachodzą przesłanki uprawniające J. K. do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym i zwolnienie go w całości od wpisu od skargi kasacyjnej. Należy także podkreślić, iż skarżący pomimo tego, iż posiada wyznaczonego z urzędu pełnomocnika znalazł środki finansowe na zaangażowanie adwokata z wyboru i jego opłacenie. Tym samym należy przyjąć, że gospodarstwo domowe skarżącego, które choć dysponuje skromnymi dochodami z tytułu wynagrodzenia za pracę jego samego i żony, czynszami najmu za plac magazynowy i lokal oraz środkami na utrzymanie uiszczanymi przez dorosłego syna to nie poniesie uszczerbku utrzymania koniecznego w sytuacji, gdy J. K. dokona wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł. Z tych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie na podstawie art.245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt.2 w związku z art.160 p.p.s.a i art.16 § 2 p.p.s.a. /-/ M. Jaśniewicz