I SA/Po 1114/14

Dnia 19 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Dominik Mączyński (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2015 roku sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. odmówił P. B. (dalej zwanemu zobowiązanym lub skarżącym) umorzenia prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z uzasadnienia tego postanowienia dnia [...] lutego 2014 r. w związku z nieuregulowaniem zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za miesiące wrzesień, październik, listopad, grudzień 2013r. przystąpiono do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lutego 2014r., nr [...] i dokonano zajęcia rachunku bankowego. Dnia [...] marca 2014r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. wpłynęło podanie zatytułowane "skarga na czynności egzekucyjne". Skarga ta kierowana była do Dyrektora Izby Skarbowej w P. Stosownie do art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skarga ta została przekazana temu organowi. Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. oddalił skargę zobowiązanego, zawiadamiając go jednocześnie, że Dyrektor Izby Skarbowej w P. jest właściwy do rozpatrzenia skargi na czynność organu egzekucyjnego, natomiast w pozostałym zakresie tj. "umorzenia czynności egzekucyjnej" właściwy jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. W odpowiedzi na to wezwanie zobowiązany pismem z dnia [...] maja 2014 r. poinformował, że przedmiotem jego wniosku jest umorzenie postępowania egzekucyjnego. Pomimo wezwania przez organ do sprecyzowania treści wniosku o umorzenie zobowiązany nie wskazał żadnej z przesłanek warunkujących obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skarżący w swoim piśmie z dnia [...] czerwca 2014 r. wskazał, że objęte prowadzonym postępowaniem zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych ureguluje po wypłaceniu należnych mu kwot pieniężnych zasądzonych prawomocnymi wyrokami WSA w Poznaniu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, ze dalsze prowadzenie postępowanie jest niemożliwe lub niecelowe. Umorzenie postępowania może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania. W drugim przypadku organ egzekucyjny ma jedynie uprawnienie do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Fakultatywny tryb umorzenia postępowania egzekucyjnego określony został w art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższając wydatki egzekucyjne. W ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego o bezskuteczności egzekucji nie może decydować subiektywne przekonanie strony, że takowe podstawy zachodzą. W przypadku skarżącego nie można mówić o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny dokonał bowiem szeregu skutecznych czynności egzekucyjnych, w tym między innymi zajęć wierzytelności, zajęcia rachunku bankowego, jak też wpisu hipoteki przymusowej. Odnosząc się do podnoszonych przez zobowiązanego argumentów odnośnie utraty płynności finansowej, nieprawnego zamknięcia jego firmy oraz możliwości kompensaty wzajemnych zobowiązań z tytułu prawomocnego wyroku sądu administracyjnego stwierdzono, że argumenty te nie uzasadniają umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem zobowiązany złożył zażalenie na wyżej wymienione postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] czerwca 2014 r. domagając się jego uchylenia oraz rozpatrzenia sprawy zgodnie ze stanem faktycznym. W uzasadnieniu zażalenia wskazano na możliwość kompensaty egzekwowanej należności ze zobowiązaniem wynikającym z prawomocnego wyroku sądu administracyjnego. Skarżący wskazał także, że jego sytuacja finansowa jest trudna i niezależna od niego z powodu utraty płynności finansowej. Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. nr [...] wydanym po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Odnosząc się do przedstawionych przez zobowiązanego okoliczności organ odwoławczy wskazał, iż podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczące utraty płynności finansowej oraz możliwości kompensaty wzajemnych zobowiązań z tytułu prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2005r., sygn. akt I SA/Po 727/03 nie mogą stanowić podstawy do wszczęcia postępowania o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zgodnie bowiem ze wskazanym wyrokiem Sąd zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz zobowiązanego kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kwota ta jednakże została już zwrócona dnia [...] października 2005 r., o czym wielokrotnie już informowano zobowiązanego. Podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczące trudnej sytuacji finansowej, również nie mogą stanowić podstawy do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podkreślono przy tym, iż art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera zamknięty katalog przesłanek będących podstawą do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w P. podzielił wyrażony przez organ I instancji pogląd, zgodnie z którym to w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wskazanych w wyżej wymienionym przepisie. Ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] września 2014 r. stanowi przedmiot skargi zobowiązanego kierowanej do tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze wnosi się o cofnięcie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającymi je dokumentami i ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z faktycznym stanem prawnym. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że Urząd Skarbowy w K. nie dopełnił obowiązków dotyczących weryfikacji poprawności dokumentów związanych z osoba skarżącego w tym m.in. wyroku WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2005 r. Skarżący ponownie wskazał również, na istniejącą w jego ocenie możliwość kompensaty wzajemnych zobowiązań. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. W piśmie tym ponownie wskazano, że kwota zasądzona wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2005 r. sygn. akt I SA/Po 727/03 została zwrócona w dniu [...] października 2005 r. na konto skarżącego w Banku Spółdzielczym we W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje uwzględnienie. Rozpoczynając rozważania w poddanej sądowej kontroli sprawie należy na wstępie przypomnieć, że przedmiot skargi stanowi postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P., którym to utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji w sprawie odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Wskazać w tym miejscu trzeba, że obligatoryjne przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organy administracji zostały sprecyzowane w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2012 poz. 1015 ze zm. – dalej w skrócie "u.p.e.a.") stosownie do brzmienia tego przepisu - postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Fakultatywne przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego sprecyzowano natomiast w art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym to - postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W kontekście przytoczonych regulacji trzeba wskazać, że w skardze kierowanej do tutejszego Sądu skarżący wskazuje, ze Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. ma zaległości płatnicze wobec skarżącego, co potwierdzają prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, pomimo to jednak nie została podjęta decyzja co do kompensaty wzajemnych zobowiązań. Mając na uwadze treść skargi, jak też treść pism skarżącego znajdujących się w aktach sprawy w tym m. in. podania skarżącego oraz zażalenia, można wyprowadzić wniosek, że jego zdaniem w sprawie mogłoby dojść do potrącenia egzekwowanych z jego majątku należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 2012 r. z przysługującymi mu wobec Skarbu Państwa należnościami wynikającymi z prawomocnych wyroków sądów administracyjnych. Sytuacja, w której doszłoby do takiej kompensacji mogłaby doprowadzić do umorzenia wzajemnych zobowiązań skarżącego i Skarbu Państwa, a zatem obowiązek objęty prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym mógłby wygasnąć, co z kolei zgodnie z treścią wyżej przytoczonego art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. obligowałoby organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Mając zatem na uwadze podnoszone przez skarżącego zarzuty należy przytoczyć treść przepisów prawnych regulujących zasady wygasania zobowiązań podatkowych w drodze ich potrącania. Stosownie do art. 64 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. – dalej w skrócie "o.p.") - Zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułu: 1) prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego; 2) prawomocnej ugody sądowej zawartej w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego; 3) nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami; 4) odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, uzyskanego na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego; 5) odszkodowania uzyskanego na podstawie przepisów o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz bytu Państwa Polskiego; 6) odszkodowania orzeczonego w decyzji organu administracji rządowej. Stosownie do postanowień § 2 wyżej wskazanego artykułu - przepis § 1 stosuje się również do wzajemnych, bezspornych i wymagalnych wierzytelności podatnika wobec państwowych jednostek budżetowych z tytułu zamówień wykonanych przez niego na podstawie umów zawartych w trybie przepisów o zamówieniach publicznych, pod warunkiem że potrącenie jest dokonywane przez tego podatnika i z tej wierzytelności. Odnosząc treść przepisów regulujących wygasanie zobowiązań podatkowych w wyniku potrącania, do realiów poddanej sądowej kontroli sprawy, wskazać trzeba, że przepisy te nie mogą znaleźć zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Umorzenie zobowiązania podatkowego w drodze potrącenia z wierzytelności wynikającej z prawomocnego wyroku sądu administracyjnego nie jest bowiem dopuszczalne w świetle przytoczonych powyżej przepisów. Stosownie bowiem do postanowień art. 64 § 1 pkt 1 o.p. - zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułu: prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego. Powyższy wymóg nie jest spełniony w odniesieniu do przedłożonych przez skarżącego wyroków sądów administracyjnych (znajdujących się na kartach 32 – 39 akt sądowych). Warto zauważyć, że art. 64 § 1 o.p. zawiera zamknięte wyliczenie przysługujących podatnikowi wierzytelności wobec Skarbu Państwa z których to może zostać dokonane potrącenie. W doktrynie wskazuje się również, że zasady dokonywania potrąceń podatków i zaległości podatkowych są całościowo uregulowane w ordynacji podatkowej. Mimo podobieństwa konstrukcji nie ma podstaw do posiłkowego stosowania przepisów kodeksu cywilnego dotyczących potrącenia [tak: L. Etel (w:) J. Brolik, J. Dowgier, L, Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, Ordynacja podatkowa. Komentarza, LEX 2013, dostępny w bazie danych Lex Omega – dokument nr 145119]. Nie może zatem dojść do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek potrącenia dokonanego z tytułu innego niż wymieniony w art. 64 § 1 o.p. Niezależnie od powyżej przytoczonych regulacji należy wskazać, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się dokument, z którego wynika, że kwota należna skarżącemu z tytułu zasądzonych na jego rzecz kosztów sądowych w wysokości [...] została przelana z rachunku Izby Skarbowej w P. na rachunek skarżącego prowadzony w Banku Spółdzielczym we W. Przelew ten został dokonany w dniu [...] października 2005 r. Z powyższego wynika zatem w ocenie Sądu, że zasądzona na rzecz skarżącego kwota pieniężna stanowiąca zwrot poniesionych kosztów sądowych została skarżącemu zwrócona, w związku z czym jego wierzytelność względem Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. wygasła. W takiej sytuacji dokonanie kompensaty wzajemnych zobowiązań byłoby niemożliwe nawet w oderwaniu od wyżej przytoczonych regulacji Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze powyższe rozważania, wskazać trzeba, ze objęta prowadzonym przez organ postępowaniem egzekucyjnym należność w podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 2012 r. nie mogła wygasnąć na skutek potrącenia ze wskazanymi przez skarżącego wierzytelnościami, albowiem te wygasły wskutek dokonanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. zapłaty. Powyższe oznacza, że nie mogło dojść do wygaśnięcia dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym obowiązku, w sprawie nie zaktualizowała się zatem przesłanka umorzenia postępowania o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W uchwale NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (dostępna pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wyjaśniono, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Mając na uwadze nałożony powyższym przepisem obowiązek, Sąd stwierdza, że analiza całokształtu akt prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyklucza rozstrzygnięcie zgodne z żądaniem skarżącego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obligująca organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podnoszone przez skarżącego w zażaleniu argumenty o jego trudnej sytuacji finansowej nie stanowią w świetle przytoczonych wcześniej przepisów przesłanki umożliwiającej umorzenie postępowania egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jak w sentencji wyroku.