I SA/Po 113/26

Dnia 21 stycznia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 stycznia 2026 roku sprawy ze skargi R. Sp. z o.o. w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 24 września 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: Dyrektor IAS) postanowieniem z 24 września 2025 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z 13 czerwca 2025 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec R. sp. z o.o. w P. (skarżącej). Postanowienia zostały wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Dyrektor [...] Oddziału ZUS P. prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 07 maja 2025 r. o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Organ egzekucyjny zawiadomieniami z 07 maja 2025 r. dokonał zajęcia wierzytelności skarżącej z rachunku bankowego. Spółka odebrała zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w dniu 21 maja 2025 r. Pismem z 28 maja 2025 r. spółka wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wskazała na przesłankę umorzenia z art. 59 § 1 pkt 3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 132 z późn. zm.; dalej: u.p.e.a.), że tytuły wykonawcze (każdy poszczególny) obarczone są brakiem elementu przewidzianego w art. 27 § 1 pkt 5 tej ustawy, co przejawia się w zaniechaniu podania konkretnej podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej. W tytułach wykonawczych, w rubryce "Podstawa prawna pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej" wskazano wyłącznie na art. 115 u.p.e.a., bez dookreślenia, podczas gdy artykuł ten składa się z piętnastu paragrafów, a już tylko § 1 składa się z 11 punktów. Zdaniem spółki wskazanie wyłącznie na art. 115 jest całkowicie niewystarczające, jako że zobowiązany, do którego kierowany jest tytuł wykonawczy o takiej właśnie ogólnej treści, zmuszony jest do rekonstrukcji przedmiotowego elementu we własnym zakresie. Nadto, zdaniem spółki art. 115 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczy kolejności zaspokajania wierzytelności, a nie zaś - zgodnie z treścią stosownej rubryki tytułu wykonawczego - kwestii pierwszeństwa. Spółka nie umie ocenić, czy te kwestie prawne (kolejność a pierwszeństwo) są tożsame. Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. postanowieniem z 13 czerwca 2025 r. nr [...], działając jako organ egzekucyjny i jednocześnie reprezentant wierzyciela, na podstawie art. 59 § 1 pkt 3, art. 59 § 4 u.p.e.a. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki na podstawie ww. tytułów wykonawczych z 07 maja 2025 r. W terminowo wniesionym zażaleniu, uzupełnionym pismem z 04 września 2025 r. spółka zarzuciła brak prawidłowego wyjaśnienia kwestii podniesionej we wniosku o umorzenie postępowania, że organ egzekucyjny zbagatelizował uchybienie formalne poprzez stwierdzenie, że wierzyciel nie miał obowiązku wypełnienia stosowej rubryki tytułu wykonawczego, gdyż prawo pierwszeństwa zaspokojenia należnościom z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie przysługuje. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej , będący organem nadzoru, wskazanym na wstępie postanowieniem z 24 września 2025 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., zwanej dalej k.p.a.) w związku z art. 18 pkt 2, art. 59 § 1 pkt 3, § 5 u.p.e.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że podziela stanowisko organu l instancji i stwierdził, że tytuły wykonawcze zostały sporządzone prawidłowo. Następnie wymienił elementy składowe tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 u.p.e.a.) i zastrzegł, że wszystkie elementy, jakie powinien zawierać tytuł wykonawczy (o ile występują w danym stanie faktycznym) zostały wyliczone w art. 27 u.p.e.a. W myśl § 1 pkt 5 omawianego artykułu, tytuł wykonawczy zawiera wskazanie podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej, jeżeli należność korzysta z tego prawa i prawo to nie wynika z zabezpieczenia należności pieniężnej. W części D.1.7. przedmiotowych tytułów wykonawczych wskazano art. 115 u.p.e.a., który reguluje kolejność zaspokajania należności co do zasady, w ocenie organu wyższego stopnia jest wystarczające. Pierwszeństwo zaspokojenia należności pieniężnej, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. musi wynikać z odrębnych przepisów, odnoszących się do danego rodzaju należności pieniężnych. Tylko bowiem w przypadku zmiany kolejności zaspokojenia należności, ustalonej w art. 115 § 1 u.p.e.a., istnieje potrzeba przekazania organowi egzekucyjnemu informacji o tym, że należność pieniężna, której dotyczy tytuł wykonawczy korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej istotą tego rozwiązania jest uświadomienie organowi egzekucyjnemu, że wierzytelność korzysta z pierwszeństwa wynikającego z innych, przyznających pierwszeństwo przepisów szczególnych. Pierwszeństwo zaspokojenia należności przed wszystkimi innymi należnościami podatkowymi i niepodatkowymi wynikać musi z konkretnego przepisu prawa. W przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne brak jest przepisu prawa przyznającego tym należnościom prawo pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi należnościami (określono je jako czwarte w kolejności zaspokojenia należności). Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej organ I instancji zasadnie uznał, że wierzyciel nie ma obowiązku wypełnienia rubryki dotyczącej pierwszeństwa zaspokojenia, ponieważ kolejność zaspakajania należności wynika wprost z treści art. 115 § 1 u.p.e.a., a nie z regulacji szczególnych, które zmieniałyby to pierwszeństwo. Wskazanie w rubryce art. 115 u.p.e.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ocenił jako wystarczające i nie wymagające doprecyzowania. Tym samym - zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej - nie doszło do naruszenia art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a., co stanowiłoby przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 u.p.e.a., tj. niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. W terminowo złożonej skardze R. sp. z o.o. z siedzibą w P. wniosła o uchylenie obu postanowień wydanych w sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Spółka zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. na skutek utrzymania w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, w sytuacji gdy w sprawie zaistniała przesłanka umorzenia z art. 59 § 1 pkt 3 w zw. z art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Uzasadniając skargę spółka powtórzyła swoje stanowisko, że w przedmiotowych tytułach wykonawczych w ich rubrykach D.1.7, wierzyciel wskazał przepis art. 115 u.p.e.a., naruszając wymóg z art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a., bowiem podał w przedmiotowej rubryce regulację, która w ogóle nie dotyczy pierwszeństwa w zakresie dochodzenia należności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (pkt 2) – a do takich aktów niewątpliwie zalicza się postanowienie w sprawie wstrzymania budowy (por. art. 48 ust. 4 p.b.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Rozpoznawszy sprawę w tak opisanych granicach kognicji, Sąd dostrzegł, aby przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło do naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego postanowienia, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. Podział wyegzekwowanej od dłużnika sumy następuje wyłącznie według kolejności zaspokajania określonej w art. 115 § 1 u.p.e.a., gdzie ustawodawca należności wierzycieli podzielił chronologicznie na kilka kategorii na podstawie kryterium przedmiotowego. Znajdująca wyraz w art. 115 § 1 u.p.e.a. zasada uprzywilejowania wynikającego z ustawy polega na tym, że zaspokojenie należności zaliczonych przez ustawodawcę do bliższej kategorii nastąpi przed należnościami umieszczonymi w dalszej kategorii, tak więc jeżeli suma objęta podziałem nie wystarczy na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, zasada ta wyłączy zaspokojenie wierzycieli, których należności znajdują się w dalszej kolejności. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawierać powinien wskazanie podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej, jeżeli należność korzysta z tego prawa i prawo to nie wynika z zabezpieczenia należności pieniężnej. Celem obowiązku wskazania podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej, jest wskazanie organowi egzekucyjnemu prowadzącemu postępowanie egzekucyjne, że kolejność zaspokojenia należności z kwoty uzyskanej z egzekucji jest inna niż ta wynikająca z ustawy egzekucyjnej, a więc z art. 115 § 1. Podstawa prawna pierwszeństwa zaspokojenia należności, informuje organ egzekucyjny, że przed wszystkimi innymi należnościami podatkowymi i niepodatkowymi, jego wierzytelność ma pierwszeństwo zaspokojenia. Celem art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. jest, by wierzyciel wskazał podstawę prawną pierwszeństwa zaspokojenia, lecz nie chodzi tu o wskazanie któregoś z punktów art. 115 § 1 u.p.e.a., ponieważ przepisy tam zawarte określają podstawową - ustawową kolejność zaspokojenia. Zasadą, w sytuacji gdy nie zachodzi tego rodzaju pierwszeństwo jest pozostawienie psutej rubryki nakazującej wskazać podstawę prawną pierwszeństwa zaspokojenia. Stwierdzić jednak należy, że w przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie można mówić o prawie pierwszeństwa zaspokojenia. Prawo to powinno wynikać z przepisu prawa, wyraźnie odnoszącego się do tych należności. Przepisy zawarte w art. 115 u.p.e.a. nie ustanawiają jednak prawa pierwszeństwa lecz określa kolejność zaspokojenia poszczególnych należności z kwoty uzyskanej w wyniku egzekucji. W art. 115 § 1 pkt 4 u.p.e.a., bez przyznania należnością z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne szczególnego uprzywilejowania, określono jako czwarte w kolejności zaspokojenia należności. W konsekwencji uznać więc należy, że wierzyciel nie miał obowiązku wypełnienia w pola 7 cz. D1 formularza tytułu wykonawczego, gdyż prawo pierwszeństwa zaspokojenia należnością z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie przysługuje. Wskazanie natomiast ogólnie przepisu art. 115 u.p.e.a., może służyć jedynie jako informacja o tym, że należność nie korzysta z pierwszeństwa, ponieważ tego rodzaju pierwszeństwo musi wynikać z innego przepisu. Tym samym wskazanie w spornych tytułach wykonawczych art. 115 u.p.e.a. nie może być uznane za naruszające art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Zaskarżone postanowienie oparte o takie same wnioski nie naruszało prawa. Z opisanych tu przyczyn Sąd oddalił skargę (art. 151 p.p.s.a.).