I SA/Po 1143/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A H o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące od marca do grudnia 2002r. postanawia: oddalić wniosek. /-/V. Mielcarek Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. Wobec tego skarżący A H złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący oświadczył, że jego rodzina znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Córka nie pracuje, uczy się, natomiast małżonka skarżącego zmarła. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką. Posiada dom o powierzchni [...] m2 w K do remontu, który zajęty został przez komornika, mieszkanie lokatorskie o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha również zajętą przez komornika, działkę siedliskową o powierzchni [...] m2 w K i nieużytki o powierzchni [...] ha w K - również zajęte przez komornika. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Córka skarżącego posiada samochód osobowy marki K z [...], wartość rynkowa około [...]. Wnioskodawca podał, że z tytułu działalności gospodarczej dochód miesięczny brutto wynosi [...]. Do wniosku załączył kserokopie odpisów z ksiąg wieczystych oraz zeznań podatkowych za [...]. Pismem z dnia [...]. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, woda, opał, energia elektryczna, gaz, telefon stacjonarny i telefony komórkowe, abonament RTV, wyżywienie, koszty leczenia i zakupu lekarstw, raty kredytów - z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, w jakiej kwocie, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 3. podanie czy skarżący posiada samochody osobowe, jeżeli tak proszę podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 4. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, zasiłków, stypendium, renty rodzinnej, wynajmu domu lub mieszkania, dzierżawy nieruchomości rolnej i działki, upraw z nieruchomości rolnej, dopłat do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej itp.), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji). Skarżący AH w odpowiedzi wskazał, że po śmierci żony w dniu [...] pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką. Na dzień dzisiejszy nie posiada żadnego rachunku bankowego. Miesięczny dochód wynosi w przybliżeniu [...]. Koszty utrzymania kształtują się następująco: czynsz [...], energia elektryczna [...], telefon [...], abonament RTV [...], wyżywienie [...]. Oświadczył, że nie uzyskuje dodatkowych dochodów z wynajmu domu, ponieważ stan techniczny nieruchomości nie pozwala na to. Córka skarżącego jest studentką, nie posiada żadnych dochodów, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pacy, nie pobiera też zasiłku z pomocy opieki społecznej. Posiada rachunek osobisty w B, jednak brak na nim wpływów i obrotów. Jest właścicielką samochodu osobowego K, rok produkcji [...], którego wartość rynkowa wynosi około [...]. Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 cyt. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 ustawy). Art. 246 § 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć jednak należy, że mający zastosowanie w sprawie wyżej cyt. art. 246 § 1 pkt 1 cyt. ustawy nakłada na ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej, "gdy osoba ta wykaże", że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (por. post. NSA z dnia 21 kwietnia 2006r., sygn. akt II FZ 240/06). Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem w istocie odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 w.w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym stanie rzeczy argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 ustawy jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 cyt. ustawy (por. post. NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Ten ostatni natomiast z wyżej omówionych przypadków miał miejsce w niniejszej sprawie, gdzie zobowiązano skarżącego w wezwaniu z dnia [...] (karta nr [...] akt sądowych), do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, wskazał, że nie uzyskuje dodatkowych dochodów z wynajmu domu z uwagi na stan techniczny nieruchomości, oraz, że córka nie posiada żadnych dochodów i jest właścicielką samochodu osobowego o wartości około [...]. Nie przedłożył natomiast innych istotnych informacji w kwestii czy uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu prac dorywczych, sezonowych, dzierżawy nieruchomości rolnej, działki gruntu, ewentualnie z upraw z nieruchomości rolnej oraz czy wystąpił i czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej. Skarżący, pomimo wezwania, nie wskazał również czy posiada samochód osobowy, jeżeli posiada to jakiej marki, w którym roku został wyprodukowany i jaką przedstawia wartość rynkową. Zatem skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto na uwagę skarżącego zasługuje fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Natomiast skarżący uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, posiada kilka nieruchomości, na których komornik dokonał zajęcia, jednakże może uzyskiwać z nich dochody, w tym m.in. może wystąpić o dopłaty do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej. Ponadto godzi się zauważyć, że skarżący powinien był poczynić wpierw oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc Państwa. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. /-/V.Mielcarek