I SA/Po 1168/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 09 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 18 października 2016r. o sygn. akt I SA/Po 1168/16 o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2016 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za październik 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. straszy referendarz sądowy odmówił G. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że spółka prowadziła działalność gospodarczą w zakresie gier losowych i zakładów wzajemnych. Skarżąca wskazała, że firma utraciła płynność finansową i obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Oświadczyła, że rachunki bankowe spółki są zajęte przez Pierwszy M. Urząd Skarbowy w W.. Firma jest sparaliżowana i nie może prawidłowo funkcjonować, z tych względów możliwości płatnicze są w rezultacie żadne. Skarżąca podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...],- zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu na [...].12.2014 r. wynosi [...] zł, strata za rok 2014 wynosi [...] zł, stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku: na rachunku prowadzonym przez [...] 0,00 zł, na rachunku prowadzonym przez [...] [...] zł, stan środków w kasie na dzień [...] czerwca 2016 r. [...] zł. Na wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że na dzień [...] sierpnia 2016 r. zatrudnia jednego pracownika na pełen etat za wynagrodzeniem [...] zł brutto miesięcznie. Spółka wskazała, że nie dysponuje danymi dotyczącymi prywatnej sytuacji finansowej i majątkowej udziałowców. Wyjaśniła, że udziałowcom nie wypłacono dywidendy, jest to spowodowane problemami finansowymi, z jakimi się boryka. Ponadto wielokrotnie zwracała się do udziałowców o dokonanie dopłat. Aktualnie z ostatniej transzy dopłat spłacane jest zobowiązanie do ZUS na mocy zawartego układu ratalnego. Skarżąca podała, że miesięczne koszty obsługi księgowej wynoszą ok. [...] zł, utrzymanie biura ok. [...] zł brutto. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2014 i 2015 r., informację o przychodach i kosztach uzyskania przychodów za okres od [...] stycznia do [...] lipca 2016 r., deklaracje [...] za miesiące od stycznia do lipca 2016 r., raporty kasowe za miesiące od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r., wyciągi z rachunków bankowych za miesiące od stycznia do lipca 2016 r. Jako podstawowe źródło utrzymania wskazała przychód z dzierżawy posiadanych gruntów w wysokości około [...] zł za sześć miesięcy dzierżawy. Wyjaśniła, że udziałowcy Spółki dokonali dopłaty w łącznej wysokości [...] zł, które to zostały przeznaczone na bieżące płatności dotyczące m.in. podatków od nieruchomości, spłatę zaległości w ZUS, zapłatę za najem biura, zapłatę za obsługę księgową, zapłatę za archiwizację dokumentacji, zapłatę zaliczki za trwające badanie sprawozdania finansowego za 2014 i 2015 rok. Skarżąca wskazała, że ze względu na zmianę biura Spółki w 2015 r. i ciągle trwającą archiwizację dokumentów (Spółka posiadała kilka oddziałów w całej Polsce) wciąż trwa badanie sprawozdania finansowego za 2014 i 2015 r. przez biegłego rewidenta, które są w realizacji. Do pisma załączyła kserokopię bilansu i rachunku zysków i strat na dzień [...] grudnia 2015 r., rachunek zysków i strat za okres od [...] stycznia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r. oraz wstępny rachunek zysków i strat na dzień [...] sierpnia 2016 r. W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych, a zatem nie można przyznać prawa pomocy skarżącej spółce w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie z dnia [...] października 2016 r. Spółka nie zgodziła się z argumentacją referendarza sądowego wskazując na błędne ustalenie, że strona ma możliwość pełnego pokrycia kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że wobec spółki prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, wszczęte w celu wyegzekwowania zobowiązań publicznoprawnych opiewających na kilkadziesiąt milionów złotych. Wszystkie rachunki zostały zablokowane, a strona nie jest w stanie spieniężyć posiadanego majątku. Wyrazem niewypłacalności spółki jest podjęcie przez jej zarząd uchwały o postawieniu jej w stan likwidacji. Obecnie spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Pełnomocnik zauważył też, że spółka nie ma wpływu na swoich udziałowców, a w szczególności nie może ich zmusić do wniesienia dopłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej może zostać przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W ocenie Sądu analiza wniosku skarżącej Spółki nie pozwala na przyjęcie, że wykazała brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, a zatem zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy zasadnie odmówił zwolnienia jej od kosztów sądowych. W rozpatrywanej sprawie skarżąca jest zobowiązana do pokrycia wpisu od skargi w wysokości [...] zł. Sąd zauważa, że skarżąca Spółka dysponuje majątkiem trwałym ([...] mln zł) oraz kapitałem zakładowym ([...] mln zł) o wartości wielokrotnie przekraczającej wymienioną wcześniej kwotę wpisu. Jak przyznaje sama skarżąca, nadal uzyskuje pewne przychody z dzierżawy posiadanych gruntów w wysokości około [...] zł za sześć miesięcy dzierżawy. Spółka posiada kapitał zapasowy znacznej wartości [...] zł, który w 2015 r. uległ zwiększeniu w porównaniu z rokiem poprzednim, w 2014 r. wynosił on bowiem [...] zł. W 2014 r. spółka poniosła stratę bilansową w wysokości [...] zł, w 2015 r. w wysokości [...] zł. Z zeznań rocznych podatkowych wynika, że w okresie od [...] stycznia 2014 r. do [...] lutego 2014 r. przychody spółki wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i wobec tego poniosła stratę w wysokości [...] zł, w okresie od [...] lutego 2014 r. do [...] grudnia 2014 r. przychody spółki wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł (spółka od lutego 2014 r. postawiona jest w stan likwidacji), w 2015 r. przychody spółki wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód spółki [...] zł. W okresie od [...] stycznia 2016 r. do [...] lipca 2016 r. przychody skarżącej wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Z załączonych deklaracji [...] wynika, że za miesiąc styczeń 2016 r. skarżąca wykazała dostawę towarów oraz świadczenie usług na terytorium kraju, zwolnione od podatku w wysokości [...] zł, za maj 2016 r. w wysokości [...] zł, za lipiec w wysokości [...] zł, w pozostałych miesiącach tj. za miesiące luty, marzec, kwiecień i czerwiec 2016 r. nie wykazała podstawy opodatkowania. Z przedłożonych raportów kasowych wynika, że stan kasy na dzień [...] lipca 2016 r. wynosi [...] zł. Z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że saldo końcowe na rachunku prowadzonym przez [...] na dzień [...] lipca 2016 r. wynosi [...] zł, na rachunku bankowym prowadzonym przez [...] na dzień [...] lipca 2016 r. wynosi 0,00 zł. Skarżąca mimo wezwania nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej udziałowców. Nie przedstawiła również żadnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowców dopłat, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Wskazała natomiast, że wielokrotnie zwracała się do udziałowców o dokonanie dopłat. Aktualnie z ostatniej transzy dopłat spłacane jest zobowiązanie do ZUS na mocy zawartego układu ratalnego. Skarżąca wyjaśniła, że udziałowcy spółki dokonali dopłaty w łącznej wysokości [...] zł, które to zostały przeznaczone na bieżące płatności dotyczące m.in. podatków od nieruchomości, spłatę zaległości w ZUS, zapłatę za najem biura, zapłatę za obsługę księgową, zapłatę za archiwizację dokumentacji, zapłatę zaliczki za trwające badanie sprawozdania finansowego za 2014 i 2015 r. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia, zatem zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Przyznanie prawa pomocy jest natomiast rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie. Wskazać należy, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się z takim żądaniem. Skarżąca wskazała natomiast, że udziałowcy spółki dokonali dopłaty w łącznej wysokości [...] zł, które zostały przeznaczone m.in. na zapłatę zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym (np. najem biura, obsługa księgowa, zaliczka za trwające badanie sprawozdania finansowego za 2014 i 2015 r.). Zauważyć w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowo referendarz uznał, że skarżąca Spółka w pierwszej kolejności powinna była zwrócić się do udziałowców Spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Spółka powinna wykazać zatem nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólników. Ponadto zamknięcie roku obrotowego stratą bilansową nie świadczy jeszcze o złej sytuacji Spółki. Strata powstaje bowiem w wyniku nadwyżki kosztów nad przychodem i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza utraty płynności finansowej podmiotu. Tym bardziej w sytuacji kiedy w ujęciu podatkowym skarżąca spółka w 2015 r. osiągnęła dochód. Odnosząc się do argumentów podniesionych w sprzeciwie, przede wszystkim wskazać należy, że nie jest prawdą, iż skarżąca nie posiada żadnych środków i nie prowadzi żadnej działalności. Przeczą temu już przedstawione do akt sprawy przez samą spółkę deklaracje podatkowe, z których wynika, że strona nadal korzysta z posiadanego majątku oddając go w dzierżawę, a ponadto wciąż uzyskuje przychody, które następnie wykazuje jako podlegające podatkowi od towarów i usług. Nie jest przy tym rzeczą sądu dochodzenie, z jakiego tytułu przychód ten powstał. Również sam fakt likwidacji Spółki nie przesądza jeszcze o jej niewypłacalności lub utracie płynności finansowej. Wreszcie nie jest również istotne, jakimi motywami kierują się wspólnicy odmawiając jej dokapitalizowania. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do akceptacji stanu, w którym w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy Spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie uwzględnić żądanie strony i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.