I SA/Po 1173/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi [...] Spółka Jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. oddalił skargę Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "S. " L. N., R. N. sp. j. z siedzibą w S. (dalej zwaną również skarżącą, Spółką) na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Organ I instancji, prowadząc egzekucję na podstawie własnych tytułów wykonawczych zawiadomieniem z dnia [...] maja 2017 r., dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej od U. sp. z o.o. sp. k. Zawiadomienie o zajęciu doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] maja 2017 r., a zobowiązanej (wraz z odpisem ww. tytułów wykonawczych) w dniu [...] maja 2017 r. Pismem z dnia [...] maja 2017 r. U. M. Sp. z o.o. Sp.k. poinformowała organ egzekucyjny, że nie posiada zobowiązań względem spółki. Spółka natomiast wniosła (odrębnymi pismami) zarzuty oraz skargę na opisaną powyżej czynność egzekucyjną. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej, a także umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a."), z uwagi na brak wystarczających środków finansowych. W uzasadnieniu podniosła, że organ egzekucyjny nie zbadał dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a tytuły wykonawcze, których dotyczyło ww. zajęcie, nie spełniały wymogów określonych w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Tym samym nie mogły stanowić podstawy wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto wskazała, że organ egzekucyjny, zajmując wierzytelność Spółki, naruszył art. 7 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny powinien stosować środki egzekucyjne najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zdaniem strony zastosowany środek jest nazbyt uciążliwy, gdyż utrudnia zobowiązanemu prowadzenie działalności gospodarczej. Niemożność dysponowania środkami pieniężnymi przysługującymi Spółce z tytułu wzajemnych rozliczeń wpłynie negatywnie na kondycję finansową Spółki, jak również spowoduje utratę kontrahentów, co w konsekwencji doprowadzi do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez Spółkę. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. nie znajdując podstaw go uwzględnienia skargi wyjaśnił, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlega wyłącznie prawidłowość zastosowania zaskarżonej czynności pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Powołując się na art. 89 u.p.e.a. omówiono podjęte w sprawie czynności związane z realizacją kwestionowanego środka egzekucyjnego. W ocenie organu I instancji należy uznać, że zaskarżony środek egzekucyjny został zastosowany zgodnie z obowiązującymi przepisami, przy wykorzystaniu zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej zgodnego ze wzorem określonym w załączniku nr 5 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. poz. 1339). Zawiadomienie o zajęciu zawierało wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 89 § 1 i 3 u.p.e.a. Zawiadomienie o zajęciu zostało skutecznie doręczone zarówno dłużnikom zajętej wierzytelności, jak i skarżącej. Odnosząc się do twierdzeń o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego wskazano, że twierdzenia te pozostają bez wpływu na ocenę prawidłowości działań organu egzekucyjnego. Skarga na czynność egzekucyjną ma bowiem za przedmiot wyłącznie czynności typu wykonawczego, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarga na czynność egzekucyjną nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia w stosunku do zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Tymczasem wskazywana przez skarżącego argumentacja dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, stanowi podstawę wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wynikającą z art. 33 § 1 pkt 8 i 10 u.p.e.a., z którego to środka zaskarżenia zobowiązany skorzystał, zgłaszając pismem z dnia [...] maja 2017r. zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie Spółka złożyła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając mu sankcjonowanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego pomimo braku skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej w rozumieniu art. 26 § 1 u.p.e.a. W ocenie strony tytuły wykonawcze, będące podstawą egzekucji, zostały wystawione z naruszeniem art. 33 § 1 pkt 8 i 10 u.p.e.a Tym samym nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 26 § 1 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] września 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W ocenie organu II instancji w ramach postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlega wyłącznie prawidłowość zastosowania zaskarżonej czynności pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami. Tryb postępowania w przypadku egzekucji z innej wierzytelności pieniężnej został wskazany w art. 89 u.p.e.a. Analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów prowadzi do wniosku, że zaskarżony środek egzekucyjny został zastosowany zgodnie z obowiązującymi przepisami. W ocenie organu nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego oraz niespełnienia w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Wniesiona skarga nie może bowiem stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia w stosunku do zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Tymczasem wskazywana przez stronę argumentacja dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego i wadliwości tytułów wykonawczych stanowiła podstawę wniesieniu zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wynikającą z art. 33 § 1 pkt 8 i 10 u.p.e.a., z którego to środka zaskarżenia zobowiązana spółka skorzystała, zgłaszając pismem z dnia [...] maja 2017 r. zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. Zarzuty strony, stanowiły przedmiot rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. uznał ww. zarzuty za nieuzasadnione, a Dyrektor Izby Skarbowej, w wyniku złożonego zażalenia postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. utrzymał postanowienie I instancji w mocy. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Spółka wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2017 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Kwestionowanemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art.138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 dalej k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie postanowienia organu I instancji pomimo tego, że w realiach badanej sprawy nie doszło w ogóle do skutecznego wszczęcia przez organ egzekucji administracyjnej rozumieniu art. 26 § 1 u.p.e.a. Brak skutecznego wszczęcia egzekucji zdaniem strony wynika z naruszenia przepisów art. 33 § 1 pkt 8 i 10 u.p.e.a. - wadliwości tytułów wykonawczych i zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, a w konsekwencji zasadność postanowienia organu egzekucyjnego o oddaleniu skargi na tę czynność egzekucyjną. Na wstępie należy wskazać, że w świetle art. 1a pkt 2 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się zatem wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych, takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W przypadku skargi na czynności egzekucyjne, wniesionej na podstawie ww. przepisu, ocenie organu podlega – jak zasadnie stwierdził organ nadzoru - prawidłowość czynności organu egzekucyjnego dokonanej w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym przez zobowiązanego złożeniem skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 290/13; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga na czynności egzekucyjne, składana w trybie art. 54 u.p.e.a., nie może więc być traktowana jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów prawnych i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora w toku całego postępowania egzekucyjnego. Stanowisko w tym zakresie jest ugruntowane zarówno w doktrynie, jak również w orzecznictwie (por. m.in. wyroki NSA z 10 lutego 2012 r., II FSK 1588/10 i z 22 września 2011 r., II FSK 568/09 oraz wyroki WSA w Warszawie z 9 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 644/08 i z 11 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 139/09). Egzekucja z tzw. "innych wierzytelności pieniężnych" jest wyszczególnionym w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. środkiem egzekucyjnym stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. W myśl art. 67 § 1 u.p.e.a. podstawę jego zastosowania stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności. Natomiast sposób zastosowania tego środka egzekucyjnego regulują przepisy Oddziału 1 ("Egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych"), zamieszczonego w Rozdziale 5 u.p.e.a. Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Z § 2 tego przepisu wynika, że zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. W niniejszej sprawie, podstawę zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych przysługujących zobowiązanemu od firmy U. M. stanowił tytuły wykonawcze obejmujące zaległości w podatku od towarów i usług od sierpnia do grudnia 2016 r. Organ egzekucyjny zastosował tryb postępowania określony w przepisie art. 89 u.p.e.a., dokonując zajęcia innej wierzytelności pieniężnej poprzez przesłanie do spółki U. M. zawiadomienia z [...] maja 2017r. Zawiadomienie o zajęciu zawierało wszystkie elementy określone w art. 89 u.p.e.a. Ponadto organ egzekucyjny wezwał dłużnika, aby należnej od niego kwoty bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, pouczając o obowiązku złożenia oświadczenia wciągu 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. Jednocześnie organ egzekucyjny zawiadomił zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności, doręczając mu odpis zawiadomienia o zajęciu. Zaznaczyć należy, że odpis ww. tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu w dniu [...] maja 2017r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu ww. wierzytelności. Jednocześnie, organy obu instancji w wydanych postanowieniach (oddalającym skargę na powyższą czynność egzekucyjną, jak i utrzymującym w mocy to oddalenie skargi), zawarły ocenę prawidłowości jej dokonania w kontekście ich zgodności z przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego. W kwestii zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego należy podkreślić, że wskazywane przez stronę okoliczności nie mogą być podstawą wniesienia skargi, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., ponieważ nie dotyczą sposobu i formy dokonania czynności egzekucyjnej, jaką było zajęcie innych wierzytelności pieniężnych. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia. Tym samym przedmiotem skargi nie mogą być okoliczności stanowiące podstawę do złożenia innych środków prawnych przewidzianych ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak np. zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., w tym zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazywana natomiast przez skarżącą argumentacja dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowi podstawę wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wynikającą z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., z którego to środka skarżąca skorzystała. Z analogicznych przyczyn za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. W toku postępowania wywołanego skargą na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego lub egzekutora nie jest możliwym badanie wadliwości tytułów wykonawczych. Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo oceniły dokonanie zaskarżonej czynności egzekucyjnej w kontekście jej zgodności z powołanymi wyżej przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania środka egzekucyjnego jakim jest zajęcie wierzytelności należnej skarżącej od spółki U. M.. Mając na uwadze powyższe za bezzasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Stan sprawy nie upoważniał organu II instancji do uchylenia wymienionego na wstępie postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z uwagi na jego prawidłowość. Tym samym skargę jako bezzasadną należało oddalić zgodnie z art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).