I SA/Po 1174/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi [...] Spółka Jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów za bezzasadne oddala skargę Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r., uznał za bezzasadne zgłoszone przez Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "S. " L. N., R. N. sp. j. z siedzibą w S. (dalej zwaną również skarżącą, Spółką) zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Organ I instancji, prowadząc egzekucję na podstawie własnych tytułów wykonawczych zawiadomieniem z dnia [...] maja 2017 r., dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej od U. M. sp. z o.o. sp. k. Zawiadomienie o zajęciu doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] maja 2017 r., a zobowiązanej (wraz z odpisem ww. tytułów wykonawczych) w dniu [...] maja 2017 r. Pismem z dnia [...] maja 2017 r. U. Sp. z o.o. Sp.k. poinformowała organ egzekucyjny, że nie posiada zobowiązań względem spółki. Pismem z dnia [...] maja 2017 r. zobowiązana złożyła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, w których wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podniosła w nich zarzut w trybie art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a."), tj. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, który w znacznym stopniu utrudnia zobowiązanej prowadzenie działalności gospodarczej. Zdaniem skarżącej niemożność dysponowania wierzytelnością pieniężną spowoduje utratę kontrahentów, co w konsekwencji może doprowadzić do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez Spółkę. Ponadto zobowiązana podniosła, że organ egzekucyjny nie zbadał dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, albowiem przedmiotowe tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów określonych w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., a zatem nie mogą być podstawą wszczęcia i prowadzenia postępowania, ponieważ nie spełniają podstawowych wymogów formalnych. Jak wskazała strona w części G formularza TW-1 każdego z ww. tytułów wykonawczych brak jest podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego, ponieważ nie spełniają wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutów, skarżącej organ I instancji wskazał, że realizacja zasady stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego musi respektować zasadę celowości egzekucji. Egzekucja ma doprowadzić do zrealizowania obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego. W ocenie organu I instancji zastosowany względem skarżącej środek egzekucyjny jest prawnie dozwolony, jednak z uwagi na oświadczenie U. o braku zobowiązań wobec Spółki, zajęcie to okazało się nieskuteczne i całkowicie bez wpływu na prowadzoną przez zobowiązanego działalność gospodarczą. W związku z tym niezrozumiałe dla organu jest wniesienie przez zobowiązanego zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Ponadto organ podkreślił, że prowadzi w stosunku do zobowiązanego podmiotu postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych napływających od kilku wierzycieli od wielu lat, a z uwagi na ogólną skałę zadłużenia (aktualnie organ dysponuje 181 tytułami wykonawczymi różnych wierzycieli na kwotę przewyższającą [...] zł w samych należnościach głównych) oraz zbiegi z komornikami sądowymi, dotychczas zastosowane środki egzekucyjne nie doprowadziły do zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Jednocześnie skarżąca podnosząc zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, nie wskazała innego majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie dochodzonych zaległości. Mając natomiast na uwadze zarzut dotyczący niespełnienia przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a., organ wskazał, że analiza tytułów wykonawczych doprowadziła do przekonania, iż mogą one stanowić podstawę prowadzenia egzekucji administracyjnej. Nadana bowiem na każdym z nich klauzula o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej, wbrew twierdzeniu dłużnika, została opatrzona podpisem osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego, który pozwala na jednoznaczną identyfikację tej osoby w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, co w ocenie tutejszego organu przesądza o prawidłowości jego złożenia. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie, zobowiązana pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Podniosła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 33 § 1 pkt 8 oraz pkt 10 u.p.e.a. Zdaniem strony zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej od U. M. jest zbyt uciążliwy, gdyż w znacznym stopniu utrudnia zobowiązanemu prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto zobowiązana podniosła, że organ egzekucyjny nie zbadał dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ przedmiotowe tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] września 2017r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W ocenie organu II instancji zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego może być skutecznie podniesiony wówczas, gdy organ egzekucyjny ma do wyboru różne środki egzekucyjne i wybiera taki, który jest bardziej uciążliwy dla zobowiązanego. Zgłoszenie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie ma prowadzić do wstrzymania egzekucji w ogóle, ale skierować ją do innych składników majątkowych zobowiązanego. Wobec niewykonania przez zobowiązaną Spółkę w terminie obowiązku w podatku od towarów i usług za okres od sierpnia 2016 r. do grudnia 2016 r., organ I instancji był zobligowany wszcząć egzekucję administracyjną niezwłocznie po wystawieniu tytułów wykonawczych i zastosować środki egzekucyjne przewidziane w u.p.e.a. Posiadając natomiast informacje o innych wierzytelnościach przysługujących zobowiązanej Spółce od firmy U. M. dokonał ich zajęcia, albowiem w przeciwieństwie do innych środków przewidzianych w u.p.e.a., środek egzekucyjny w postaci egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych powoduje możliwość najszybszego zaspokojenia wierzyciela, nie generuje jednocześnie wysokich kosztów w porównaniu z innymi środkami. Ponadto organ egzekucyjny wskazał, że w trakcie postępowania prowadzonego w przedmiocie zgłoszonych zarzutów Spółka nie wskazała innego, możliwego do zastosowania środka egzekucyjnego, który w jej ocenie byłby mniej dolegliwy i prowadził jednocześnie do zrealizowania celu egzekucji, jakim jest wyegzekwowanie należności pieniężnej. W opinii organu nadzoru zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego został prawidłowo oceniony przez organ egzekucyjny jako nieuzasadniony. W ocenie organu bezpodstawne są twierdzenia strony, że zastosowane środki egzekucyjne mogą doprowadzić do znacznych strat finansowych, powodujących niemożność regulowania zobowiązań Spółki, w tym zobowiązań podatkowych. Organ zauważył, że spółka nie regulowała zobowiązań publicznoprawnych od wielu lat. Odnosząc się natomiast do zarzutu niespełnienia przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. , z uwagi na brak podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego (co zdaniem Strony świadczy, że przedmiotowym tytułom wykonawczym nie nadano klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji administracyjnej ) organ nadzoru stwierdził, że pojęcie podpisu nie jest zdefiniowane w żadnym akcie prawnym regulującym postępowanie organów egzekucyjnych. Analiza przedmiotowych tytułów wykonawczych prowadzi do wniosku, że nadana na każdym z tytułów wykonawczych klauzula o skierowaniu do egzekucji administracyjnej została opatrzona podpisem osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego. W kwestii natomiast umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wydał odrębne postanowienie, w którym odmówił jego umorzenia, na które strona złożyła zażalenie. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Spółka wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Kwestionowanemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: - art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej jest prawidłowe, - art.138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 dalej k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie postanowienia organu I instancji. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do dokonania oceny zgodności z prawem stanowiska organu uznającego za nieuzasadnione zarzuty strony skarżącej w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wniesione na podstawie art. art. 33 § 1 pkt 8 i 10 u.p.e.a. Na wstępie należy wskazać, że z art. 33 § 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (pkt 8), niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy (pkt 10). Pierwszy z przytoczonych przepisów stanowi zabezpieczenie realizacji zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego, wyrażonej w art. 7 § 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Dostrzec jednak należy, że przytoczony przepis wyraża obok zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego również zasadę stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania egzekwowanego obowiązku. Pierwsza ze wskazanych zasad realizowana jest jedynie w granicach zakreślonych przez drugą z nich. Nadrzędnym celem postępowania egzekucyjnego jest bowiem doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela, przy zastosowaniu środków egzekucyjnych najmniej uciążliwych dla zobowiązanego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 maja 2008 r., I SA/Bk 88/08 - orzeczenia.nsa.gov.pl). Brzmienie art. 7 § 2 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że zasada stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji możliwości zastosowania przez organ egzekucyjny kilku środków prowadzących bezpośrednio do wykonania egzekwowanego obowiązku. A contrario - w razie możliwości zastosowania kilku środków egzekucyjnych, spośród których jedynie jeden z nich prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, bezwzględnym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest zastosowanie tego właśnie środka. W takiej sytuacji organ egzekucyjny nie dysponuje żadnym wyborem spośród możliwych do zastosowania środków, więc zasada stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego nie znajduje zastosowania. Również w orzecznictwie wskazuje się, że o wyborze środka najmniej uciążliwego można mówić tylko, gdy wybór istnieje, to jest gdy organ egzekucyjny może zastosować co najmniej dwa środki. Skoro zaś organ egzekucyjny miał wiedzę jedynie o wierzytelnościach przysługujących Spółce od firmy U. M., to zarzut dokonania wadliwego wyboru środka egzekucyjnego, polegającego na zajęciu tej wierzytelności, musi być oceniony jako oczywiście bezzasadny (tak: wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., II FSK 1690/11). Organ egzekucyjny zobowiązany i uprawniony jest do podejmowania wyłącznie takich postanowień i czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku. Jeżeli dana czynność do takiego celu nie prowadzi, jest niedopuszczalna (tak: wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r., II FSK 687/12). W uzasadnieniu poddanego sądowej kontroli rozstrzygnięcia zasadnie podniesiono, że skarżąca zarzucając zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, nie wskazała innego, możliwego do realizacji środka, który w jej ocenie byłby mniej dolegliwy, pozwalającego na zrealizowanie celu postępowania egzekucyjnego. Skarżącą nie obciąża obowiązek wskazywania możliwych do zrealizowania środków egzekucyjnych, jednakże w jej interesie leży poparcie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego przekonującą argumentacją. Bez wątpienia wymaga to wskazania innych możliwych do realizacji środków egzekucyjnych. Skarżąca nie wykazała, że prowadzący postępowanie egzekucyjne organ miał możliwość zastosowania co najmniej kilku środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do realizacji celu postępowania egzekucyjnego. Prawidłowość powyższego rozumowania znajduje dodatkowe potwierdzenie w fakcie prowadzenia przez organ egzekucyjny postępowań względem skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych napływających od kilku lat od różnych wierzycieli. Ogólny stan zaległości Spółki z miesiąca na miesiąc zwiększa się, przy czym organ egzekucyjny dysponuje aktualnie 181 tytułami wykonawczymi wystawionymi przeciwko Spółce przez kilku wierzycieli na kwotę prawie [...] zł. Mając powyższe na uwadze za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 8 u.p.e.a., jak również zarzut naruszenia wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady prowadzenia postępowania sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy państwowej. Za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 u.p.e.a. Naruszenia wskazanych przepisów skarżąca dopatruje się w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego niezawierającego podpisu pracownika organu egzekucyjnego. Wymogi formalne tytułu wykonawczego zostały sprecyzowane w art. 27 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, tytuł wykonawczy zawiera m.in.: datę wystawienia tytułu, podpis, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela (pkt 7), klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej (pkt 10). W orzecznictwie wskazuje się, że żaden przepis, a w szczególności regulacje u.p.e.a., nie nakładają obowiązku złożenia na formularzu tytułu wykonawczego podpisu czytelnego. Wobec zaś braku definicji pojęcia "podpis", należy odwołać się do potocznego rozumienia tego pojęcia, które obejmuje każdy rodzaj stale stosowanego przez daną osobę sposobu podpisywania (sygnowania) dokumentów. Niewątpliwie powinien być to podpis złożony własnoręcznie przez osobę wskazaną w tytule wykonawczym z imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Z art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. nie wynika, aby te dane miały być zamieszczone w ramach podpisu. Odmienna interpretacja tego przepisu prowadziłaby do wniosku, że także stanowisko służbowe osoby składającej podpis powinno być nakreślone własnoręcznie, co już wyraźnie wykracza poza rozumienie pojęcia "podpis". Jeśli ustawodawca uznaje, że w danym przypadku podpis musi być czytelny, wyraźnie to reguluje, jak np. w art. 89 ust. 6 pkt 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2018r. poz. 1114 ) stosownie do którego, wymienione tam oświadczenie powinno zawierać m.in.""czytelny podpis składającego oświadczenie". Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 kwietnia 1973 r., III CZP 78/72 (Lex nr 1592), w której uznał, że w utrwalonej praktyce obrotu za ważny podpis uważa się nie tylko podpis imieniem i nazwiskiem lub podpis samym nazwiskiem, lecz także - i najczęściej - skrót podpisu ("podpis nieczytelny"), którego wystawca zwykle używa przy podpisywaniu dokumentów i który jest "godłem" jego podpisu. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 marca 2015 r., I SA/Gl 979/14 ). Znajdujące się w aktach sprawy (k. 1 – 10 akt adm.) tytuły wykonawcze odpowiadają wymogom z art. 27 § 1 pkt 7 i 10 u.p.e.a. Tytuły te zawierają bowiem w polu przeznaczonym na klauzulę o skierowaniu go do egzekucji podpis pracownika urzędu obsługującego organ I instancji. Podpis ten, choć nieczytelny to uzupełniony pieczęcią pozwala na bezsporne ustalenie personaliów osoby, który podpisała tytuł wykonawczy. Jako bezzasadne należało również ocenić zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Stan sprawy nie upoważniał organu II instancji do uchylenia postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P., było ono bowiem prawidłowe. Mając powyższe na uwadze skargę jako bezzasadną należało oddalić zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).