I SA/Po 1208/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek (spr.) Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont as.sąd. WSA Szymon Widłak Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Rossa-Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2004 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] Nr [...]; II. przyznaje od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ) adw. Z. M. – S. kwotę [...] uwzględniając podatek VAT w wysokości [...] tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu. III. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/S. Widłak /-/ S. Małek /-/ W. Zygmont Wójt Gminy w L. decyzją z dnia...w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości ustalił J. B. podatek od budynku mieszkalnego i gruntu o pow. 100 m² za rok 2004 w kwocie ...zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy powyższą decyzję. Wskazano, iż z mocy przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086 ze zm.) podstawą wymiaru podatku od nieruchomości stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Wójt Gminy ustalił należny podatek w oparciu o dane z ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego w Z., z której wynika, że podatnik jest właścicielem gruntów o pow. 100 m². J. B. w skardze podał, iż od czterech lat domaga się wymierzenia podatku zgodnie z deklaracją od powierzchni 60 m². W roku 1991 Wójt Gminy z części nieruchomości podatnika, jego matki, siostry i siostrzeńca wydzielił działkę 229/1. Organy podatkowe nie chcą uznać twierdzeń podatnika o pomyłce w dokumentach geodezyjnych, ani jej potwierdzić metodą geodezyjnego sprawdzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z.... oddalił skargę. W uzasadnieniu stwierdzono, iż decyzje organów podatkowych są zgodne z powołanym przepisem art. 21 prawo geodezyjne i kartograficzne. Podkreślono, iż organy podatkowe są obowiązane do stosowania się do treści tego przepisu, a dane wynikające z ewidencji są w zasadzie wiążące dla administracji rządowej i samorządowej. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez J. B. uchylił wyrok Sądu Administracyjnego z ...i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd drugiej instancji uznał, iż w postępowaniu podatkowym naruszony został przepis art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadnicze znacznie dla stosowania przepisów prawa podatkowego materialnego ma obowiązek organów podatkowych zebrania całego materiału dowodowego. Podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego jest bowiem wcześniejsze, prawidłowe i dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organy podatkowe powinny więc były wziąć pod uwagę przedstawione przez podatnika wnioski (dopuszczenie dowodu z pomiaru geodezyjnego i dopuszczenia dowodu z protokołu uzgodnień granicznych z 1992 r.) i odnieść się do nich. W kontekście przepisu art. 165 § 5 pkt 1 Ordynacji podatkowej zwrócono uwagę, iż jeśli dane wynikające z deklaracji podatkowej, która jest jednym z elementów stanu faktycznego, różnią się od danych, które stanowiły podstawę wymiaru podatku w poprzednim roku, a także z uzyskanego wcześniej wypisu z rejestru gruntów, to organ podatkowy jest obowiązany do wszczęcia postępowania podatkowego, którego konsekwencją jest obowiązek stosowania przepisu art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. Odnosząc się do wypisu z rejestru gruntów Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż szczególna moc dowodowa dokumentu urzędowego (art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej) nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko dokumentom wymienionym w tym przepisie (§ 3 art. 194). Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z ...uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z ... Sąd podkreślił, iż z mocy przepisu art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie do przepisu art. 122 i 187 Ordynacji podatkowej istnieje obowiązek poprzedzenia decyzji postępowaniem mającym na celu dokładne wyjaśnienie sprawy. Wbrew regułom określonym w powołanych przepisach z decyzji Wójta Gminy nie wynika, czy i kiedy skarżący złożył deklarację podatkową w zakresie podatku od nieruchomości oraz czy zaistniały okoliczności wymienione w art. 165 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej dotyczące stanu faktycznego, który uprawniałby organ podatkowy do odstąpienia od wszczęcia i prowadzenia postępowania podatkowego. Decyzje obu organów naruszają również przepis art. 124 wyrażający zasadę przekonywania strony i art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 dotyczący uzasadnienia decyzji oraz art. 200 Ordynacji podatkowej. Podkreślono, że przepis art. 21 prawo geodezyjne i kartograficzne nie może stanowić o braku potrzeby przeprowadzenia postępowania podatkowego, a wypis z rejestru gruntów jest tylko jednym z dowodów zgromadzonych w toku postępowania podatkowego. W tej sytuacji wyjaśniona więc być powinna podnoszona przez podatnika okoliczność. iż część jego nieruchomości znajduje się w samoistnym posiadaniu innego podmiotu. Złożone w tym zakresie przez podatnika wnioski dowodowe winny być rozstrzygnięte w drodze stosownych postanowień. Sąd Administracyjny podkreślił, iż z uwagi na treść przepisu art. 3 ust. 3 ustawy o podatkach lokalnych wyjaśnienia wymaga jaką działkę posiada J. B. i czy uzasadnione jest jego twierdzenie, iż jej część znajduje się w posiadaniu samoistnym innego podmiotu. Wójt Gminy L. decyzję z dnia ...na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2006, Nr 121 poz. 844 ze zm.) dokonał wymiaru podatku od nieruchomości J.B. za rok 2004 w kwocie...,- zł, w tym za grunty pozostałe o powierzchni 100 m² - 5,- zł. W uzasadnieniu stwierdził, iż postanowieniem z.... wszczął postępowanie podatkowe. Według danych z ewidencji gruntów od 1971 r. działka nr ...ma powierzchnię ..ha. Wydzielenie działek 228/1 do 228/9 nastąpiło na podstawie operatu pomiarowego nr ..,który znajduje się w zasobach ośrodka dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej Starostwa. Podstawę wymiaru podatku zgodnie z przepisem art. 21 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne stanowi powierzchnia działki podana w wypisie z rejestru gruntów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, iż kwestionowana decyzja jest zgodna z powołanymi przepisami. Organ podatkowy nie jest bowiem uprawniony do dokonania pomiarów działki jako przedmiotu opodatkowania. Dopóki podatnik nie wykaże, że stan (obszar) gruntów podlegający opodatkowaniu jest inny i to w drodze odrębnego postępowania przed organem właściwym do prowadzenia ewidencji gruntów, dopóty Wójt Gminy nie będzie mógł zmienić podstawy opodatkowania. J. B. wniósł skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Wskazał skarżący, iż organy podatkowe wbrew wskazaniom Sądu Administracyjnego nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego. Przede wszystkim bowiem wydzielenie, rozgraniczenie i podział działki nr 283 wprowadzone do operatu geodezyjnego i ewidencji nie zostało poprzedzone ani zatwierdzone wymaganą decyzją administracyjną. W zakresie powierzchni działki nr 228/3 nie przeprowadzono żadnego postępowania dowodowego. W aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu z postępowania rozgraniczeniowego i aktów administracyjnych stanowiących o jego zakończeniu. Nie ma więc żadnych podstaw – zdaniem skarżącego – do przyjęcia, iż powierzchnia działki wynosi ... Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentacje zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie Sąd jest związany zgodnie z przepisem art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z kolei stosownie do przepisu art. 153 powołanej ustawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie (lub bezczynność) było przedmiotem zaskarżenia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa majątkowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu administracyjnym przed sądami administracyjnymi). W rozpoznawanej sprawie należy uznać, iż organy podatkowe naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływu na rozstrzygnięcie, co w konsekwencji oznacza konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie powołanego wyżej przepisu. Przedmiot sporu dotyczy podstawy opodatkowania podatkiem od nieruchomości za rok 2004. działki nr ...stanowiącej własność skarżącego J. B Według przyjętego przez organy podatkowe (Wójta Gminy i Samorządowego Kolegium Odwoławczego) stanowiska podstawę do określenia powierzchni gruntu objętego opodatkowaniem zgodnie z przepisem art. 21 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne stanowi wypis z rejestru gruntów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło nadto, iż "organ podatkowy nie jest uprawniony do dokonania pomiarów działki jako przedmiotu opodatkowania", a dopóki skarżący nie wykaże w drodze odrębnego postępowania innej powierzchni gruntu, dopóty Wójt Gminy nie będzie mógł w tym zakresie zmienić podstawy tego opodatkowania. W rozpoznawanej sprawie Wójt Gminy postanowieniem z dnia ...r. na podstawie art. 165 Ordynacji podatkowej wszczął z urzędu postępowanie podatkowe. Wszczęcie tego postępowania oznacza, iż winno być prowadzone zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami Ordynacji podatkowej, w szczególności zgodnie z przepisem art. 122 i art. 187-192. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż z zasady prawdy obiektywnej (art. 122) wynika obowiązek "wyczerpującego zebrania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa". Organy podatkowe w niniejszej sprawie powinny były więc wziąć pod uwagę przedstawione przez skarżącego wnioski odnieść się do nich (dopuszczenie dowodu z pomiaru geodezyjnego oraz dopuszczenie dowodu z protokołu z uzgodnień granicznych z 1992 r.). Sąd drugiej instancji zwrócił też uwagę na to, że szczególna moc dowodowa dokumentu urzędowego (wypis z rejestru gruntu) nie jest niewzruszalna. Przepis art. 194 § 3 Ordynacji podatkowej nie wyłącza bowiem możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko dokumentom, o których mowa w § 1 art. 194. Rozpoznając ponownie skargę Sąd Administracyjny w wyroku z 18 października 2007 r. wskazał, iż w toku dalszego postępowania organy podatkowe obowiązane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej). Nie jest trafny prezentowany przez organy podatkowe pogląd, iż w świetle przepisu art. 21 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne organy te nie są uprawnione do kwestionowania danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków, jak również do przeprowadzenia dowodu z pomiarów przedmiotu opodatkowania. Pogląd ten jest bowiem sprzeczny nie tylko z wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Sądu Administracyjnego z 18 października 2007 r. (str. 10), który w tym zakresie z mocy art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wiąże również organy podatkowe rozstrzygające niniejszą sprawę, ale także z wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, z którą Sąd z mocy art. 190 jest związany. W wskazanych orzeczeniach podkreślono, że w postępowaniu podatkowym, które na mocy postanowienia Wójta Gminy z.... zostało wszczęte w niniejszej sprawie, obowiązuje zasada prawdy obiektywnej, będąca jedną z najważniejszych zasad postępowania. Do tej zasady nawiązuje przepis art. 180 Ordynacji podatkowej, który nakazuje dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Szczególna moc dowodowa dokumentu urzędowego (wypis z rejestru gruntów) nie jest niewzruszalna. Przepis art. 194 § 3 Ordynacji podatkowej pozwala bowiem na przeprowadzenie dowodu przeciwko dokumentom, o których mowa w § 1 art. 194. Skarżący domagał się w toku postępowania przeprowadzenia dowodu z pomiaru geodezyjnego przedmiotowej działki oraz dopuszczenie dowodu z protokołu uzgodnień granicznych z 1992 r. Wbrew jednak wskazaniom co do dalszego postępowania wyrażonym w orzeczeniu Sądu Administracyjnego z.... organy podatkowe nie rozstrzygnęły w drodze stosownych postanowień przedstawionych wniosków dowodowych. Przedmiotem sprawy jest problem powierzchni działki nr 228/3. Według skarżącego działka, która zgodnie z wypisem z rejestru ma powierzchnię ...² użytkowana jest przez niego tylko w graniach ...², gdyż pozostała część znajduje się w posiadaniu (samoistnym) innego podmiotu. Rozstrzygnięcie sprawy zależy zatem od ustalenia prawidłowej powierzchni działki znajdującej się we władaniu skarżącego oraz powierzchni znajdującej się w samoistnym posiadaniu innego podmiotu. Okoliczności tej nie wyjaśniono pomimo wskazania przez skarżącego osoby samoistnego posiadacza (Z. B.), ograniczając się jedynie do uzyskania stosownej informacji z Urzędu Starostwa Powiatowego (k.20). W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie pozwalał na poprzestaniu jedynie do odwołania się do ewidencji gruntów i budynków. Zgodnie bowiem z przepisem art. 3 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podatnikami podatku od nieruchomości są między innymi osoby fizyczne będące właścicielami nieruchomości lub ich samoistnymi posiadaczami. Sąd Administracyjny w wyroku z ...wskazał, iż "wyjaśnieniu wymaga jaką działkę posiada jej właściciel J.B. i czy uzasadnione są jego twierdzenia, iż jej część znajduje się w posiadaniu samoistnym innego podmiotu". Wbrew powyższym wskazaniom organy podatkowe nie wyjaśniły tych okoliczności, naruszając tym samy przepisy art. 122 i 187 Ordynacji podatkowej. Z tych względów na podstawie art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić decyzje obu organów podatkowych. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy podatkowe winny wyjaśnić podane wyżej okoliczności. W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku z ...w sprawie..., która dotyczy podatku od przedmiotowej nieruchomości za rok 2007. Stwierdzono w tej sprawie, iż organ pierwszej instancji winien "powołać biegłego geodetę, który dokona pomiarów geodezyjnych przedmiotowej działki, jak też sąsiedniej działki ...Z. B.". Wyjaśnieniu wymaga więc ustalenie stanu własności i posiadania samoistnego działki gruntu stanowiącej przedmiot opodatkowania, a wnioski dowodowe skarżącego winny być rozpoznane w formie przewidzianej przez Ordynację podatkową. Stronie skarżącej należy zapewnić prawo czynnego udziału w tym postępowaniu stosownie do przepisu art. 123 § 1 i art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, art. 153 i art. 200 oraz art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ Sz.Widłak /-/ S.Małek /-/ W.Zygmont uk