I SA/Po 1273/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku IJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi IJ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2014 r. postanawia: zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. Skarżąca IJ pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Do skargi załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie był podpisany. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podpisanie w.w wniosku, ewentualnie nadesłanie podpisanego wniosku lub kserokopii wniosku, skarżąca złożyła podpisany wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podała, że obecnie mieszka w domu, który jest własnością córki. W domu tym zajmuje kuchnię, pokój i łazienkę. W opłatach i utrzymaniu pomaga jej rodzina. Z lokalu korzysta na podstawie prawa dożywocia. Wskazała, że przeciętne koszty utrzymania wynoszą: [...]. Skarżąca podała, że rachunki te regulowane są dzięki pomocy rodziny, zwłaszcza córki, z którą zamieszkuje. Wnioskodawczyni podała, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza pod firmą A nie przynosi dochodu. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych wierzytelności (z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy agencyjnej, bądź innych tytułów np. z wystawionych i niezapłaconych faktur). Skarżąca podała, że prowadzone są wobec niej postępowania egzekucyjne. Podała, że posiadane przez nią rachunki bankowe zostały zajęte. Skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Wnioskodawczyni podała, że mąż prowadzi działalność gospodarczą pod firmą B, która obecnie jest zawieszona. Skarżąca podała, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w poprzednim roku poniosła stratę, mąż skarżącej poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...], obecnie nie ma dochodów. Skarżąca oświadczyła, że przeciwko niej toczą się postępowania egzekucyjne, które prowadzą następujące organy egzekucyjne: a) Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym – [...] postępowań egzekucyjnych pod sygn. [...] (– postępowania w toku, Wskazała, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym prowadził również postępowania egzekucyjne pod sygn. akt [...] – umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, b) Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym – [...] postępowanie egzekucyjne pod sygn. akt [...] – postępowanie w toku, c) Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym – [...] postępowanie pod sygn. akt [...] – w toku, d) Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym – [...] postępowanie pod sygn. [...] – umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, e) Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym – [...] postępowanie pod sygn. [...] – postępowanie w toku, f) Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym – [...] postępowanie egzekucyjne pod sygn. akt [...] – postępowanie w toku. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że dom, w którym mieszka, stanowi własność córki, jednakże na chwilę obecną córka z nią nie mieszka. Córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Obecnie prowadzone jest w stosunku do córki postępowanie upadłościowe. Z informacji, które skarżąca posiada wynika, że na chwilę obecną córka oczekuje na uprawomocnienie się wyroku w tym zakresie. Skarżąca podała, że nie są jej znane dochody córki, jeśli takowe – pomimo prowadzonego postępowania upadłościowego – są przez nią osiągane. Wnioskodawczyni podała, że w małżeństwie córki panuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżąca wskazała, że należące do niej rachunki bankowe zostały zajęte. Skarżąca oświadczyła, że ona i jej mąż nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wspólnie z mężem prowadzą gospodarstwo domowe, przeciętne koszty utrzymania wynoszą: [...]. Skarżąca oświadczyła, że w.w wydatki regulowane są przy pomocy rodziny i najbliższych przyjaciół. Skarżąca podała, że nie korzysta z mężem z pomocy opieki społecznej. Mąż prowadzi działalność gospodarczą, którą z uwagi na niewielkie dochody (t.j. [...] – zeznanie roczne podatkowe za [...]) zawiesił. Skarżąca podała, że osiągnięte przez nią dochody w [...] wyniosły [...] – kwota ta wynika z transakcji zbycia nieruchomości dokonanych [...], które to transakcje są przedmiotem sporu zawisłego przed WSA, w postępowaniu sądowym zainicjowanym skargą z [...]. Skarżąca podała, że w dniu [...], działając wspólnie z mężem, dokonała darowizn nieruchomości na rzecz dzieci, t.j. córki i syna. Skarżąca podała, że na chwilę obecną ona, jak i jej mąż nie posiadają żadnych oszczędności, ani majątku, którego spieniężenie pozwoliłoby na poniesienie wpisu sądowego od skargi. Do pisma załączyła: kserokopię umowy darowizny z dnia [...], na podstawie której razem z mężem darowała swojej córce nieruchomość położoną w Z, gmina Z, umowę darowizny z dnia [...], na podstawie której skarżąca i jej mąż darowali swojemu synowi część nieruchomości położonej w Ś. Skarżąca do pisma załączyła kserokopie: zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...], deklaracji VAT-7 za [...], deklaracji za [...] złożonej przez małżonka, potwierdzenia z CEIDG o zawieszeniu działalności gospodarczej, wyciągi z rachunków bankowych. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, a nie o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżąca podała, że nie posiada wiedzy na temat sytuacji finansowej córki, jednakże w związku z prowadzonym wobec niej postępowaniem upadłościowym, spodziewa się, że nie kształtuje się ona najlepiej. Skarżąca podała, że kwestie finansowe są tematem drażliwym w jej relacjach z córką oraz zięciem, stąd nie ma możliwości przedłożenia ich zeznań rocznych podatkowych, jak również nie jest w stanie ustalić, jakie wydatki ponoszą w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Z tych samych powodów nie może przedłożyć wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, czy też kart kredytowych. Skarżąca podała, że córka nie posiada samochodu. Wnioskodawczyni podała, że córka jest obecnie na zasiłku wypłacanym przez ZUS z uwagi na stan zdrowia. Córka nie korzysta z pomocy opieki społecznej, jednakże z uwagi na ostatnie okoliczności (niemożność zarobkowania z uwagi na stan zdrowia oraz niekorzystny dla córki wyrok dot. postępowania upadłościowego), zapewne rozważy tę możliwość. Skarżąca podała, że w małżeństwie córki panuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej, córka mieszka razem z zięciem i z dziećmi. Wnioskodawczyni podała, że należące do córki rachunki bankowe zostały zajęte na skutek czynności syndyka. Skarżąca oświadczyła, że jej syn pozostaje w związku małżeńskim, w małżeństwie tym panuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Syn razem z żoną maja na utrzymaniu [...] małoletnich dzieci. Syn osiąga dochody ze stosunku pracy oraz z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, zaś synowa wyłącznie z tytułu umowy o pracę. Syn i synowa posiadają następujące zobowiązania oraz stałe wydatki: [...]. Syn nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, syn posiada samochód osobowy marki C, rok prod. [...]. Syn jest współwłaścicielem (na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej) nieruchomości w Ś przy ul. B [...], z nieruchomości tej prowadzona jest egzekucja. Skarżąca oświadczyła, że ona i jej mąż nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżąca oświadczyła, że wydatki związane z bieżącym utrzymaniem regulowane są przy pomocy rodziny i najbliższych przyjaciół – w szczególności pomagają jej bracia i szwagrowie. Wnioskodawczyni podała, że trudno wskazać w jakiej wysokości i w jakiej formie przedmiotowa pomoc jest uzyskiwana w ujęciu miesięcznym. Czasem przyjmuje ona postać pieniężną, a czasem otrzymuje świadczenia w naturze (ziemniaki, warzywa, owoce, jajka, drób itp.). Wyżej wymienione osoby starają się okazjonalnie wesprzeć ją drobnymi kwotami. Ponadto, w celu zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych prowadzi przydomowy ogródek, z którego pozyskuje owoce i warzywa. Skarżąca podała, że zdarzają się miesiące, kiedy musi się zapożyczać. Wnioskodawczyni podała, że niebawem uzyska uprawnienia emerytalne, co pozwoli jej na uzyskiwanie stałych dochodów. Skarżąca podała, że przepracowała [...]. Oświadczyła, że nie korzysta z mężem z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawczyni podała, że nie posiadają żadnych oszczędności, ani majątku. Do pisma załączyła kserokopie: zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku [...] przez małżonka, zeznań rocznych podatkowych syna za [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że nie zatrudnia pracowników. Zamierza zakończyć prowadzenie działalności gospodarczej i skorzystać z przysługującego jej uprawnienia emerytalnego. Skarżąca do pisma załączyła rachunek zysków i strat za [...], bilans za [...], kserokopię wysłuchania wierzyciela i dłużnika w trybie art. 827 Kpc przed umorzeniem postępowania z dnia [...] sporządzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w sprawie [...], z którego wynika, że postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne, gdyż w toku prowadzonego postępowania ustalono, że zajęcie wierzytelności w Urzędzie Skarbowym okazało się bezskuteczne, dłużniczka nie posiada nadpłat w podatkach, dokonane zajęcia rachunków bankowych w [...] okazały się nieskuteczne. [...] nie prowadzi rachunków bankowych na rzecz dłużniczki, na rachunkach bankowych w [...] brak jest środków, ponadto na powyższych rachunkach wystąpiły zbiegi egzekucji, postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym MG z dnia [...], sygn. [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] Nr [...], z dnia [...] Nr [...], z dnia [...] Nr [...] w sprawie umorzenia postępowań egzekucyjnych, postanowienia Komornika Sądowego z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...], sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] sygn. [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, wyciąg z księgi wieczystej, kserokopię umowy o pracę z dnia [...] zawartej przez synową skarżącej, informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku [...] przez płatnika. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że z argumentacji skarżącej i z przedłożonych przez nią kserokopii dokumentów wynika, iż zasadnym jest zwolnienie jej od kosztów sądowych, gdyż wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń skarżącej wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Skarżąca i jej mąż nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżąca i jej mąż w dniu [...] darowali córce i synowi nieruchomości. Z oświadczeń złożonych przez skarżącą wynika, że wobec córki prowadzone jest postępowanie upadłościowe, syndyk zajął jej rachunki bankowe, ponadto córka z uwagi na stan zdrowia pozostaje na zasiłku chorobowym, prowadzi własne gospodarstwo domowe z mężem i dziećmi, nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, syn pozostaje w związku małżeńskim i ma na utrzymaniu [...] dzieci, prowadzi działalność gospodarczą oraz jest zatrudniony na umowę o pracę, jego żona również jest zatrudniona na umowę o pracę, z nieruchomości, którą posiada syn prowadzona jest egzekucja w sprawie [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że małżonek nie uzyskuje żadnych dochodów, zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, jednakże nie zatrudnia pracowników i zamierza zlikwidować prowadzoną działalność gospodarczą. Z oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzonych jest wobec niej szereg postępowań egzekucyjnych. Wnioskodawczyni do pisma z dnia [...] załączyła postanowienia Komorników Sądowych oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu części powadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych. Skarżąca wykazała zatem, że nie ma środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...]. Skarżąca nie ma również żadnego majątku, który mógłby stanowić źródło finansowania tych kosztów. Wnioskodawczyni wykazała również, że w poniesieniu tych kosztów nie może liczyć na pomoc męża i dzieci, którym w dniu [...] darowała nieruchomości. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.