I SA/Po 1274/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Ruszyński (spr.) Sędziowie NSA Gabriela Gorzan as.sąd. WSA Roman Wiatrowski Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy, kosztów upomnienia oraz odsetek za zwłokę uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. z dnia [...] Nr [...] ; /-/R. Wiatrowski /-/ J. Ruszyński /-/ G. Gorzan Decyzją z dnia [...]. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] nr [...] odmawiającą J S umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, kosztów upomnienia i odsetek za zwłokę w łącznej kwocie [...] złotych. Ustalono, że J. S. uzyskuje dochód z renty socjalnej. Część renty jest potrącana przez organ egzekucyjny na poczet zadłużenia z tytułu zaległości w płaceniu czynszu ([...]) oraz z tytułu niesłusznie pobranej renty socjalnej w kwocie [...]. Ustalono również, że po potrąceniach pozostaje J. S. kwota [...] oraz, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą około [...] złotych. Organ odwoławczy nie podaje wysokości kosztów utrzymania i leczenia ale je zauważa i stwierdza, że po uregulowaniu wszelkich opłat " nie pozostaje Panu wiele środków pieniężnych". Prezes ZUS uznał trudną sytuację majątkową dłużnika ale wskazał, że decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy i nawet jeżeli w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia należności może odmówić ich umorzenia. Prezes wskazał, iż J. S uzyskuje dochód z świadczenia socjalnego. Należności cywilnoprawne, które pozostały jeszcze do potrącenia z wypłacanego mu świadczenia wynoszą około [...] złotych. Kwota zaległości z tytułu składek wynosi [...] plus odsetki za zwłokę. Zapłata powyższych należności w sposób jednorazowy jest niemożliwa. Prezes ZUS widział jednak możliwość spłaty przedmiotowego zadłużenia w drodze niewielkich rat dostosowanych do sytuacji majątkowej skarżącego. Udzielenie ulgi mogłoby nastąpić po spłacie zobowiązań cywilnoprawnych. Prezes ZUS podaje również, iż mimo posiadanej od urodzenia niepełnosprawności skarżący potrafił prowadzić działalność gospodarczą, z tytułu której powstała zaległość. Kontynuując Prezes podniósł, iż obecny rynek pracy pozwala na znalezienie pracy dostosowanej do stwierdzonego u J. S umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Obecnie skarżący nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy, co oznacza, iż nie poszukuje czynnie stałego zatrudnienia. Prezes wskazuje, iż Zakład jako organ administracji publicznej powołany do pobierania składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne nie może pozwolić na umorzenie należności publicznoprawnych przy równoczesnym istnieniu i bieżącej spłacie zobowiązań prywatnoprawnych. Przedsiębiorca korzystając z prawa wolności rynku musi także ponosić związane z tym obowiązki w tym w opłacaniu na bieżąco składek. Prezes wskazuje, iż z pobieranych składek wypłacane są na bieżąco świadczenia. Brak opłacania składek powoduje potrzebę sięgnięcia do portfela pozostałych podatników co jest niezgodne z zasadą równego traktowania wszystkich obywateli. Prezes podnosi, iż JS jest osoba młodą i istnieje szansa na poprawę jego sytuacji majątkowej poprzez znalezienie stałego zatrudnienia. Tak więc biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych Prezes ZUS twierdzi, iż brak jest możliwości umorzenia należności składkowych. W sprawie jest szansa aby w dłuższym okresie czasu odzyskać należności składkowe w drodze postępowania egzekucyjnego lub w drodze udzielonej ulgi. W skardze na powyższą decyzję J. S wniósł o " wnikliwe rozpatrzenie mojej prośby". Uzasadniając skargę, skarżący wyjaśnił, że jest osobą niepełnosprawną od urodzenia z niedowładem lewej ręki. Skarżący żali się na niepełną informację ze strony ZUS, co do obowiązków opłacania składek w czasie, gdy podejmował działalność gospodarczą. Zdaniem skarżącego niska renta socjalna uniemożliwia mu spłacenie zadłużenia. Wyjaśnia też, że poszukuje pracy nie wymagającej sprawności obu rąk. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Nie powinno budzić wątpliwości to, że decyzja dotycząca umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczonych ma charakter uznaniowy. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności. Organ ubezpieczeniowy wydając decyzję w tym zakresie musi dokonać precyzyjnych ustaleń pod kątem występowania bądź nie występowania przesłanek decydujących o umorzeniu albo o odmowie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. W niniejszej sprawie ustalenia w zakresie sytuacji osobistej i materialnej w swojej zasadniczej części nie są sporne. Wynika z nich, że z otrzymywanej przez skarżącego renty socjalnej potrącane są należności wierzycieli skarżącego i że pozostaje mu miesięcznie kwota [...] złotych. Jeżeli wziąć pod uwagę dalsze wydatki skarżącego na utrzymanie mieszkania w kwocie około [...] złotych ustalone przez organ ubezpieczeniowy, to okaże się że na resztę ( a więc wyżywienie i leczenie) pozostaje skarżącemu kwota [...] złotych. Okoliczność powyższą Sąd pozostawia z oczywistych względów bez komentarza. Uznaniowość decyzji umorzeniowej nie oznacza jej dowolności. Swobodne uznanie administracyjne musi uwzględniać wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności. Wydane z upoważnienia ustawowego rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w § 3 ust. 1 jako przesłankę umożliwiającą umorzenie wymienia wykazanie przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt uciążliwe skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd przyznaje, że uznaniowość decyzji umorzeniowej oznacza i to, że organ właściwy do rozpoznania wniosku o umorzenie może odmówić umorzenia nawet, gdy powyższa przesłanka występuje. Skoro jednak ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek, to organy ubezpieczeniowe nie zostały pozbawione możliwości stosowania umorzenia w uzasadnionych przypadkach. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji pomija bądź wyciąga zbyt daleko idące wnioski z sytuacji materialnej skarżącego. W ogóle nie wzięto pod uwagę tego, że skarżący utrzymuje się ze środków publicznych a nie z własnej pracy. Konieczność korzystania ze środków publicznych, ze względu na niepełnosprawność jest jedną z przesłanek, które należy brać pod uwagę przy umorzeniu należności z tytułu składek. Nie zwrócono uwagi na to, że z jednej strony środki publiczne zasilają skarżącego i maja zabezpieczać jego utrzymanie a z drugiej mają być zwracane innemu podmiotowi publicznemu, którym jest ZUS. Za dowolne należy tez uznać przyjęcie, że skarżący może podjąć pracę. Nie wystarczy przekonanie. Musi wystąpić realna możliwość. Nie wykazano, że w przypadku skarżącego taka realna możliwość występuje, zwłaszcza, że jest on osoba niepełnosprawną. Hipotetyczne założenie uzyskania pracy zarobkowej przez skarżącego nie wystarcza. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy niezbędne będzie uwzględnienie powyższych uwag i udzielenia stosownej odpowiedzi na pytanie, czy dłużnik, któremu na wyżywienie oraz na ewentualne wydatki na lekarstwa pozostaje [...] miesięcznie jest w stanie spłacić zaległości i czy opłacenie należności nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sugestia możliwości rozłożenia na raty należności składkowej musi tez uwzględniać powyższe okoliczności. Nie udzielono bowiem odpowiedzi na pytanie w jakiej wysokości realna byłaby rata miesięczna potrącana od kwoty [...]. Nie ustalono wreszcie precyzyjnie na czym polega " skutecznie prowadzone postępowanie egzekucyjne" z renty socjalnej skarżącego. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzję organów obu instancji. /-/ R. Wiatrowski /-/ J. Ruszyński /-/ G. Gorzan