I SA/Po 1308/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki (spr.) Sędziowie WSA Maciej Jaśniewicz As. sąd. WSA Roman Wiatrowski Protokolant sekr. sąd. Magdalena Rossa- Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia[...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku rolnym za lata 2000-2006 oddala skargę /-/R. Wiatrowski /-/J. Małecki /-/M. Jaśniewicz Decyzją z dnia [...]nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy odmówił L. P. umorzenia zaległości w podatku rolnym za lata 2000 – 2006 w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. Przedmiotowa decyzja została wydana po uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu[...], w skutek uchybień proceduralnych, decyzji Burmistrz Miasta i Gminy z dnia [...]nr [...] Z uzasadnienia decyzji z dnia [...] nr [...] wynika, że w dniu 23 sierpnia 2006 r. L. P. zwrócił się do organu podatkowego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej w związku z klęską suszy, która w 2006 r. dotknęła Województwo. W toku przeprowadzonego postępowania dowodowego Burmistrz Miasta i Gminy ustalił, iż L. P. wraz z bratem A. w dniu 11 września 1996 r. otrzymali od rodziców w formie darowizny gospodarstwo rolne o obszarze [...] ha. zabudowane budynkiem mieszkalnym o powierzchni użytkowej [...] m oraz zabudowaniami gospodarczymi, wyposażone w ciągnik rolniczy oraz podstawowe maszyny i urządzenia do produkcji rolnej. Organ podatkowy ustalił nadto, na podstawie złożonego oświadczenia, że podatnik hoduje trzodę chlewną, uprawia zboża i ziemniaki oraz prowadzi plantację truskawek ([...] ha). Ponadto w październiku 2006 r. rozpoczął produkcję boczniaka. Burmistrz Miasta i Gminy wskazał, iż podatnik zamieszkuje z rodzicami – U. i S. P. (renciści) oraz siostrą – D.P. Głównym źródłem utrzymania rodziny jest praca w gospodarstwie rolnym. U. P. otrzymuje rentę w wysokości [...] zł miesięcznie, a S. P. otrzymuje rentę w wysokości [...] zł miesięcznie. W 2007 r. L. P. otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości [...] zł. Ponadto A. P. (współwłaściciel gospodarstwa) przebywa od sierpnia 2006 r. w Wielkiej Brytanii, gdzie pracuje zarobkowo i uzyskuje stały dochód. Według organu podatkowego nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie zaległego podatku w związku z klęską suszy, bowiem podatnik uzyskał: • w 2004 r. odszkodowanie zgodnie z § 1 i 2 ust. 1 i 3 oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania pomocy rolnikom poszkodowanym wskutek suszy w 2003 r. (Dz. U Nr 192 poz 1874) • w 2006 r. jednorazowy zasiłek celowy w wysokości [...] zł zgodnie z § 2 ust. 1 i ust 2 § 3 ust. 1 i 2, § 4 ust. 1 i 2, § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. z 2006 r. Nr 155 poz 1109) Burmistrz Miasta i Gminy wskazał poza tym, iż mając na uwadze trudną sytuację finansową L. P., udzielał mu wielokrotnie pomocy w formie umorzenia zaległości i odsetek (zaległość - [...] zł, odsetki - [...] zł, odsetki - [...] zł), odroczenia terminu płatności oraz rozłożenia podatku na raty. Podatnik w większości przypadków nie dotrzymał umówionych terminów płatności. Pomimo udzielonych ulg sytuacja finansowa podatnika nie uległa poprawie. Organ I instancji wskazał, że pomoc taka nie może mieć stałego charakteru, zasadą jest bowiem płacenie podatków. W tym stanie rzeczy, mając na uwadze poczynione ustalenia organ podatkowy I instancji uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości podatkowej. Od niniejszej decyzji pismem z dnia [...] L.P. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu strona podniosła, iż pomoc uzyskana z Urzędu Gminy nie jest w jakikolwiek sposób porównywalna ze startami powstałymi w wyniku suszy, zaś organ podatkowy nie wziął pod uwagę: miesięcznych wydatków, które wyszczególniono w oświadczeniu majątkowym, ani tego iż decyzję wydano w okresie, który pod względem finansowym jest najtrudniejszy dla gospodarstwa rolnego, ani też, że odwołujący wraz z bratem otrzymał od rodziców zadłużone gospodarstwo rolne, w którym prowadzona była niewielka produkcja roślinna, bez produkcji zwierzęcej. Decyzją z dnia [...]nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie "szczegółowo została rozpoznana sytuacja dochodowa podatnika i jego rodziny, z którą prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. zwróciło uwagę, że L. P. w 2007 roku uzyskał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w kwocie [...] zł., a dochód roczny z prowadzonego gospodarstwa wg obowiązującego obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 21 września 2006 roku w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1ha przeliczeniowego w 2005 r. /Dz. Urz. GUS Nr 9, poz 60/ został oszacowany na [...] zł. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że chociaż sytuacja podatnika jest trudna i skomplikowana, to jednak L.P. i jego rodzina z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe posiadają stałe źródła dochodów i są wstanie, choćby w ratach, wywiązać się ze swoich zobowiązań podatkowych. W dniu 26 lipca 2007r. L.P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] W ocenie skarżącego, organ odwoławczy pominął zupełnie fakt, iż jego gospodarstwo zostało dotknięte dwukrotnie klęską suszy, a zniszczeniu uległy wszystkie uprawy (w 50-60%), skutkiem czego były zaległości podatkowe. Skarżący wskazał nadto, że decyzją z dnia [...]nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze zajęło odmienne stanowisko w tej sprawie uchylając decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji podatkowej tylko pod względem zgodności z prawem. Ocenie podlega zatem legalność aktów administracyjnych (decyzji i postanowień) zarówno z uwagi na brzmienie przepisów materialnego, jak i formalnego prawa podatkowego. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem do zbadania, czy organy administracji skarbowej nie naruszyły materialnego i procesowego prawa podatkowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego dotyczącego w niniejszej sprawie 2000 roku i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności, mająca tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy administracji podatkowej, a związanych z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań samorządowych organów podatkowej w konkretnej i zaskarżonej sprawie dotyczącej odmowy umorzenia L. P. zaległości w podatku rolnym za lata 2000-2006 w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł Z drugiej natomiast strony Sąd orzekając w powyższej sprawie podatkowej winien mieć na uwadze zakaz pogarszania sytuacji prawnej strony skarżącej (zakaz reformationis in peius). Wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Standardem demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z art. 84 Konstytucji RP z dnia 3 kwietnia 1997 r. jest obowiązek przez każdego płacenia podatków wynikających z ustawy. Wynika to z tego, iż w każdym społeczeństwie wszyscy muszą dbać o dobro publiczne i tym samym przyczyniać się do finansowania potrzeb wspólnych (np. ubezpieczenia społecznego , ochrony zdrowia, budowy i utrzymania urządzeń komunalnych). Rozkład ciężaru podatkowego na poszczególnych podatników jest uzależniony przez ustawodawcę od zdolności do poniesienia ciężaru podatkowego (np. posiadanego majątku czy osiągniętego rzeczywistego albo zryczałtowanego przychodu lub dochodu). Wszelkie zatem sytuacje w których większość podatników ponosi ciężary podatkowe, a niektórzy uchylają się od wypełnienia tego konstytucyjnego obowiązku są naruszeniem jednocześnie i sprawiedliwości społecznej, jak i równości wobec prawa. Oczywiście mogą zdarzać się i zdarzają się pewne sytuacje wyjątkowe czy losowe, które uniemożliwiają podatnikowi okresowe płacenie podatków. Dla takich zupełnie wyjątkowych sytuacji przewidziano w polskim prawie podatkowym możliwość (ale tylko możliwość) stosowania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. I tak zgodnie z brzmieniem art. 67a § 1 pkt.3 i § 2 ustawy Ordynacja podatkowa - organ podatkowy może na wniosek podatnika, w wypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe oraz odsetki za zwłokę, a umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa. Powyższy zapis ustawowy oznacza, że organ podatkowy do którego podatnik zwrócił się z wnioskiem o zastosowanie wobec niego określonej ulgi podatkowej może, ale nie musi jej udzielić. Kompetencje organu podatkowego są w tym zakresie oparte na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi podatkowemu na wybór konsekwencji prawnych zaistniałych sytuacji, do których odnosi się hipoteza normy prawnej, a więc legalne będzie zarówno uwzględnienie wniosku podatnika w całości lub w części, jak i odmowa. Swobodne uznanie organu podatkowego w tych przypadkach zostało jednakże ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru, jakimi są użyte w treści zwroty "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny", a także konstytucyjnymi zasadami systemu prawa i zasadami ogólnymi postępowania podatkowego. W świetle ukształtowanej w doktrynie prawa podatkowego i zaakceptowanej ostatecznie w latach dziewięćdziesiątych w orzecznictwie NSA koncepcji interpretacyjnej przepisów podatkowych zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swej treści kierunkowe dyrektywy wyboru - nawet ustalenie przez organy podatkowe, że w sprawie występują takie okoliczności jak "ważny interes podatnika" czy "interes publiczny" upoważnia do zajęcia stanowiska, że mogą one, lecz nie muszą prowadzić do pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia sprawy. Przyznanie zatem organom podatkowym uznania administracyjnego w zakresie decydowania w sferze ulg podatkowych wyraża się zatem nie tyle w' swobodzie oceny zaistnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru i związanej z tym ocenie dowodów, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia sprawy - nawet w sytuacji zaistnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Danie organom podatkowym możliwości umorzenia zaległości podatkowej warz z odsetkami nie zwalnia jednak tychże organów od prawidłowego uzasadnienia swego stanowiska zgodnie z wymogami art. 210 Ordynacji podatkowej, tj. przedstawienia i oceny wszelkich okoliczności przemawiających za, jak i na niekorzyść podatnika. Kontrola legalności decyzji uznaniowej wydanej na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sprowadza się zatem do badania uzasadnień zaskarżonych decyzji z punktu widzenia przede wszystkim wyczerpującego zabrania materiału dowodowego (art. 187 § 1 o.p.), dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy (art. 122 o.p.) oraz wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu materiału dowodowego (art. 191 o.p.). W sprawie wniosku L. P. Sąd nie dopatrzył się, by organy podatkowe nie zebrały i wnikliwie nie rozpatrzyły wszelkich okoliczności związanych z odmową umorzenia zaległości podatkowych. Z tych ustaleń wynika bowiem, iż sytuacja ekonomiczna skarżącego nie odbiega od sytuacji innych rolników wywiązujących się jednak ze swych zobowiązań podatkowych wobec gminy. W trakcie postępowania podatkowego ustalono bowiem, iż skarżący L.P. jest współwłaścicielem z bratem A gospodarstwa rolnego o powierzchni 13,95 ha wraz z budynkiem mieszkalnym o powierzchni 150 m2 oraz budynkami gospodarczymi o łącznej powierzchni 1200 m2, wyposażone w ciągnik i podstawowe maszyny i urządzenia do produkcji rolnej. Podatnik zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami (rencistami) oraz pracującą w gospodarstwie rolnym siostrą. Natomiast współwłaściciel gospodarstwa rolnego - brat A. P. w momencie złożenia wniosku przebywał w Wielkiej Brytanii i tam osiągał bliżej nieokreślone dochody z tytułu pracy zarobkowej. Burmistrz m.in. w swej decyzji wyjaśnia, iż podatnikowi w 2004 i 2006 r. udzielono już poprzednio pomocy systemowej mającej na celu usunięcie skutków suszy w rolnictwie, a także udzielano już w przeszłości wielokrotnej pomocy finansowej w formie umorzenia zaległości i odsetek, odroczenia terminów płatności oraz rozłożenia podatków na raty, które podatnik w większości przypadków nie dotrzymywał. Organ I instancji trafnie zatem podniósł, iż niepłacenie przez skarżącego podatków nie może mieć charakteru permanentnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazuje ponadto na takie fakty jak otrzymanie przez skarżącego w 2007 r. [...] zł z tytułu dopłat do produkcji rolniczej, a według obwieszczeń Prezesa GUS jego przychód z gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł. Oznacza to, iż L. P. i jego rodzina z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz brat A. (współwłaściciel) pracujący w Anglii posiadają stałe źródła dochodów i są w stanie choćby w ratach wywiązać się ze swych stosunkowo niedużych zobowiązań podatkowych. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/M.Jaśniewicz /-/J.Małecki /-/R.Wiatrowski LF